BOEKRECENSIEElders

Dichter en fantast Henri Michaux reist door zijn wondere, imaginaire wereld ★★★★☆

De denkbeeldige reizen van dichter Henri Michaux zijn voor het eerst volledig in het Nederlands vertaald, in megamaf en prachtig proza.

null Beeld IJzer
Beeld IJzer

De Belgisch-Franse dichter Henri Michaux (1899-1984) was bij uitstek een reiziger die niet van reizen hield. ‘Geen enkele omgeving bevalt me’, schreef hij vanuit Zuid-Amerika, ‘zo’n soort reiziger ben ik.’ En hoezeer hij er zich vóór vertrek ook op verheugde, eenmaal ter plaatse kon de realiteit nooit aan zijn verwachtingen voldoen. Maar stoppen deed hij niet en opgezweept door zijn zwerflust ondernam hij poging na poging om elders te proberen basaal gelukkig te zijn. In 1954 werd hij een fervent gebruiker van psychedelische drugs, zoals het toen net ontdekte lsd. Over wat dat met zijn binnenwereld deed, schreef hij poëtische essays en hij promootte het gebruik ervan: een nuchtere geest zonder hallucinerende middelen zou nooit tot de diepste artistieke inzichten kunnen komen.

Als telg van een gegoede Belgische familie – zijn vader was advocaat – verliet hij voortijdig de universiteit om als matroos op een koopvaardijschip te werken. Eenmaal uit het gelid reisde hij op eigen houtje verder. Zijn vroege oeuvre bestaat dan ook uit ‘echte’ reisboeken, Ecuador (1929), over zijn bootreis van Amsterdam naar Ecuador, en Barbaar in Azië (1933), over zijn reizen door Azië.

De oplossing voor zijn reisaversie rees op toen hij de werkelijkheid, die hem hevig begon te vervelen, de rug toekeerde en afzakte in zijn fantasie. Zittend in zijn huurkamers in Portugal en Brazilië begon hij met het maken van denkbeeldige reizen, homemade en grenzenloos. ‘Ik kan dat zelf wel organiseren, dat land van ze’, schreef hij eind jaren veertig. En zo ontdeed Michaux zich van alle reële ongemakken en creëerde hij aan zijn rommelige bureau, in een poel van lamplicht, zijn imaginaire landen: Groot Garabagne, Land van de Magie en Poddema.

Uitstekende vertaling

In 1948 publiceerde hij de verhalenbundel Ailleurs (‘Elders’). Eerder werden er al delen in het Nederlands vertaald, maar nu zijn voor het eerst al zijn imaginaire reizen in een uitstekende Nederlandse vertaling verschenen. In Groot Garabagne beschrijft Michaux op antropologische wijze de zeden en gebruiken van talloze volkjes. Als een lid van het zonhatende Émanglon-volk bijvoorbeeld reist, doet hij dat opgesloten in een stuk bagage en huilt hij zonder duidelijke motieven, ‘hetzij omdat hij een blad ziet trillen of een stofje ziet vallen, of een blad valt in zijn herinnering en strijkt langs andere, uiteenlopende, verre herinneringen, hetzij omdat zijn menselijk lot, als het hem voor de geest komt, hem doet lijden’.

Het Cordoben-volkje bestaat uit de snelst gekrenkte mensen op aarde, ‘meer bezeten van droefheid dan werkelijk droevig’ en ‘zich verduisterend in de opeenvolgende golven van bitterheid’. In het land van Gauren is een van de goden verzot op mensenvlees, of liever op meisjes, ‘op vlees dat neigt naar de volheid van de vrouw, vlees ‘dat de helling nog bestijgt’’.

In het Land van de Magie en Poddema staan albinobananenbomen, met bladeren ‘groter dan de witte mouwen van dominicanen en bananen als grote witte gommen’ en wonen sensuele reuzinnen. Kinderen worden er kunstmatig geproduceerd en kalveren zijn niet meer nodig voor hun vlees, dat inmiddels in enorme massa’s wordt gekweekt; de tot Fransman geneutraliseerde Belg beschikte over opvallende waarzeggende gaven.

Door het boek heen concurreert de fantast Michaux met de dichter Michaux, in megamaf versus prachtig proza, al slaat hij tegen het einde door naar té megamaf (en komt toch in je op: alsof hij toen al onder invloed was van psychedelica).

Henri Michaux: Elders. Uit het Frans vertaald door Piet Meeuse. IJzer; 187 pagina’s; € 25.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden