Dichter Ed Leeflang overleden

De dichter Ed Leeflang is overleden. Hij stierf maandag, 78 jaar oud, in zijn woonplaats Amsterdam. Dat is door de Arbeiderspers bekend gemaakt.

Jan Eijkelboom en Ed Leeflang – ze werden vaak samen genoemd: ze debuteerden ongeveer gelijk en beiden vrij laat, ze hernamen beiden een traditionele poëzie, ze traden ook nog al eens samen op. Ze hadden ook een zachtheid van stem gemeen. En nu is Leeflang vrij kort na Eijkelboom gestorven.

Geraffineerder
Er was een verschil; Eijkelboom was geraffineerder, ik denk ook in zijn taalgebruik, zeker in zijn spreken. Niet in zijn poëzie, maar zeker in zijn optreden was Ed Leeflang terughoudender, hij droeg zijn talenten in het verborgene.

Zijn belezenheid, zeker in de Nederlandse poëzie, is mij in gesprekken vaak gebleken. Dat hij een uitstekende criticus was,– hij liet zich er niet op voorstaan.

Hij moet een heel goede docent Nederlands zijn geweest. Hij was vooral – ik heb met hem in een bestuur gezeten – een zeer aanstekelijke gesprekspartner: geestig en zeer goedlachs. Ik had een zwak voor hem, zoals ik een zwak had voor zijn poëzie.

Dienstbaar
Misschien dat het woord ‘dienstbaar’ een goede karakteristiek is, voor leven en werk. Wie zijn werk enigszins kent, zal moeilijk een groot bindend thema kunnen ontdekken. Leeflang kreeg de onderwerpen – hoe verschillend in een bundel – uit het dagelijks leven aangereikt. Hij was tot hun dienst. In de mooie bundel Begroeyt met pluimen, heel fraai geïllustreerd door Peter Vos, staat het gedicht April de eerste strofe ervan luidt:

‘April hinkt op dertig gedachten’,
niet alle even streng. Ach, hemels
is april nooit, wie ook de winter
in zijn graf legt, wie de nachtuil
maar ter sprake brengt.

Ed Leeflang was, een aprildichter: elke dag een andere gedachte. Maar de aprildag van het gedicht is verre van eenvoudig; de eenvoud a is schijn, er achter ligt een dichterlijke geheime wereld, verwoord in een heel mooie taal. In de verfijnde taal van zijn poëzie heeft hij heel veel een ontroerende betekenis gegeven.

Tot in de titel van een bundel toe heeft hij de eenvoud van zijn dichterschap aangegeven: in 1996 verscheen De Lierman. In twee gedichten neemt hij de gestalte van de reizende muzikant aan. Dit is de eerste strofe van het eerste gedicht:

Misschien was ik de dorpen langsgegaan
met in mijn vingers meer techniek,
niet in de tegenzin om hun bestaan te leven,
niet naar de enige op zoek. De nieuwe dansen
en de oude speelde ik. Zij gaven mij het eten
tussen de bedrijven.

‘Niet in de tegenzin,– ik heb het altijd onthouden, omdat het meegaande karakter van zijn poëzie er voor mij zo goed in is uitgedrukt.

Ed Leeflang heeft veel lezers gekregen; zijn bundels zijn vele malen herdrukt. Hij is dat publiek nooit tegemoet gekomen. Hij was wel, het is niet anders te formuleren, hun gelegenheidsdichter, zeker van de natuur. Uit Bezoek aan het vrachtschip citeer ik:

De tussenwerpsels van de zomer,
tik van de specht, plof van de peer,
zegje van gras,
maar pas die van de winter leren
– de meeuwen hebben hun morfemen –
hoe paren tot hun schaamte
een oertijd lang niet konden spreken.

De eerste strofe is voor het taalgebruik van Leeflang (en dat een dichterschap lang) kenmerkend: de woorden lijken voorzichtig te voorschijn te komen.

Elke nadrukkelijkheid is hem vreemd. In de tweede strofe worden, als meer bij hem, oudere lagen van de taal zichtbaar. De combinatie van de twee is vaak schitterend.

Gelegenheidsdichter
Hij was ook een heel groot gelegenheidsdichter in de traditionele zin. Enkele jaren gelden werd in Apeldoorn een beeld van zijn vriend Joop Beljon onthuld. Hij las voor de gelegenheid een vers voor. Het was een meesterwerk, waarin het beeld zich voor ons prijs gaf.

De poëzie lijdt verlies (voor de zoveelste keer de laatste tijd). Er is nu ook een zachte kracht minder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden