Diana brengt serieuze pers in verwarring

Het massale rouwbetoon waartoe de tragische dood van prinses Diana heeft geleid, stelt de 'serieuze media' voor een probleem: hoeveel aandacht rechtvaardigt deze gebeurtenis....

ER BESTAAT geen enkel journalistiek verschil tussen de 'serieuze' pers en de yellow press, domweg omdat de laatste geen zier met journalistiek van doen heeft. Roddelbladen in Nederland vervullen net zomin als de tabloids in Groot-Brittannië de rol van informatieverschaffer. Met hun beperkte opvatting van wat 'hun' nieuws is, maken ze deel uit van de amusementsindustrie, als reclamezuil en dorpsomroeper.

Deze simpele tweedeling was tien jaar geleden nog onverkort van kracht. Het NOS-journaal dicteerde de standaard van het visuele nieuws, dagbladen drukten nog geen kleurenfoto's af, en weekbladen speelden de rol van argwanende opinionleaders, zij het al tegen de verdrukking van dalende oplagecijfers in.

Met de uitvoerige berichtgeving in de 'kwaliteitsmedia' rond de dood van Diana, prinses van Wales, lijkt een punt bereikt in een ontwikkeling die al enige jaren geleden is begonnen. Werd het nieuws nog niet zo lang geleden beheerst door politieke kwesties, nu is er eerder sprake van een groeiende neiging maatschappelijke en politieke fricties te personifiëren. Of in post-modern jargon: ze te beschouwen als 'een verhaal'.

Al heeft de serieuze pers haar traditionele uitgangspunten nog niet losgelaten, de verwarring heeft toegeslagen. Als Marcel van Dam op deze pagina de tamelijk sobere verslaggeving van de publieke omroep afgelopen zondag verdedigt, vergeet hij gemakshalve dat die berust op een bedrijfsongeval. De publieke omroep heeft zich voor die 'gebrekkige' verslaggeving openlijk verontschuldigd.

Op de steeds terugkerende vraag: wat is nieuws, welk onderwerp wordt opgepakt, welk verhaal krijgt nadruk of wordt overgelaten aan de yellow press, lopen de antwoorden uiteen. Twijfel over de criteria dreigt te leiden tot een houding van anything goes, waarmee de indruk wordt gewekt dat de dood van Di, gemeten naar het aantal kolommen, even belangrijk is als de moord op premier Rabin.

Criteria als maatschappelijke relevantie en goede smaak, maar ook argwaan tegen hypes, dreigen het af te leggen tegen het postmoderne leerstuk dat erop neerkomt dat Vader Abraham en Mozart even goed zijn. Over smaak valt niet te twisten.

Net als Hilversum worstelde de serieuze pers met de vraag hoe de dood van Diana als nieuws moest worden gewogen. Waar de yellow press niet anders deed dan haar reflexen volgen - 'groter nieuws doet zich tot de eeuwwisseling niet meer voor' -, vroeg die andere journalistiek zich soms radeloos af hoe aan een zestien jaar durende soap story met dramatische afloop een einde à la Shakespeare kon worden gebreid.

Het journalistieke dilemma komt voort uit het besef dat de dood van Diana en Dodi het einde van een media-fenomeen is dat in stand werd gehouden door een symbiotische relatie tussen de prinses en de roddelpers. Is dat nieuws, of toch niet?

Het had niet dezelfde maatschappelijke relevantie als de val van de Muur of de onderdrukking van de studentenbeweging in Peking. Anderzijds was er, zeker in Groot-Brittannië, sprake van een ongekende schok. Is dat voldoende reden om er ook in Nederlandse kranten ettelijke pagina's aan te besteden?

De dood van Diana was eerder amusement dan nieuws. Daarmee is niet gezegd dat serieuze journalistiek moet ophouden zodra de roddelpers op stoom begint te komen. Want de vraag waarom lady Di zoveel losmaakte, waarom zaterdag miljoenen mensen de rouwstoet voorbij willen zien komen, en waarom mensen steeds weer hunkeren naar iconen, vraagt om een antwoord.

Het zijn serieuze onderwerpen voor een pers die mensen en hun verhalen niet rücksichtslos exploiteert, maar zich wel dient af te vragen waar toch die behoefte aan steeds meer als nieuws gepresenteerde amusement vandaan komt.

Als SBS6 en RTL een auto-ongeluk in Sneek (één licht gewonde, wat blikschade) uitzenden, heeft dat niets met nieuws en nog minder met journalistiek te maken. Het is amusement, omdat het ongeluk even zo goed een week geleden had kunnen plaatsvinden in Helmond of Goes.

Dergelijk lokaal, herkenbaar 'nieuws' appelleert aan dezelfde menselijke behoefte als Goede Tijden Slechte Tijden. Pseudo-journalistieke producties als Vijf in het land, reality-tv, of een koopvideo met de honderd bloederigste ongelukken in de autosport, staan dichter bij Hollywood-drama, stripverhalen en stuiverromans dan bij journalistiek.

Het ene product is met meer liefde en vakmanschap vervaardigd dan het andere, maar dat is een kwestie van budgetten en markten - niet van journalistieke integriteit.

Wat moet een kwaliteitskrant met die altijd aanwezige behoefte aan entertainment, afleiding en troostrijke verstrooiing, behalve de uitingen daarvan als trend of fenomeen onderzoeken en beschrijven?

In de eerste plaats in de gaten blijven houden dat er een verschil bestaat tussen journalistiek en pseudo-journalistiek. De relatie tussen de yellow press en haar publiek is een andere dan die tussen kwaliteitskranten en hun lezers. Dat moet zo blijven op straffe van een verbreking van die band tussen de laatsten. Serieuze media kunnen zich nooit verschuilen achter hun lezers zoals de roddelbladen nu doet met het argument dat ze in grote oplagen worden gekocht en derhalve 'goed' zijn.

Goed in die zin is niet hetzelfde als kwaliteit. Het bestaan van de veel geroemde invisible hand van de markt ontslaat de kwaliteitspers er niet van haar eigen normen zichtbaar te maken. Als diezelfde onzichtbare hand de pers al niet afstraft zodra ze haar normen verkwanselt.

Henk Blanken en Joris Cammelbeeck zijn redacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden