TaalgebruikWoord van de week

Dialectwoord van de week: vatten

Dialect, jeukend jargon, straattaal of neologisme – elke week ontwaart de Volkskrant een opvallend woord. Zoals ‘vatten’.

De term Algemeen Beschaafd Nederlands wordt niet meer gebruikt, omdat hij te normerend zou zijn. ‘Beschaafd’ zou suggereren dat wie een variant op de standaardtaal spreekt niet beschaafd is. En wij weten inmiddels beter. Juist dialectsprekers behoren tot de taaladel.

Helaas klonk er bij mij thuis pas dialect als we naar De Mortel gingen (dat is, Randstadlezer, een kerkdorp van de gemeente Gemert-Bakel in Noord-Brabant). Alleen daar lukte het mijn moeder om weer met de vette klinkers uit haar jeugd te praten. Tevergeefs probeerden wij, stadskinderen, de klanken te imiteren. Natuurlijk groei je wel op met een Brabantse tongval en krijg je wat dialect mee, maar een houdoe op z’n tijd maakt je nog geen dialectspreker.

Zo kwam ik op hyperdialect, een term voor hypercorrect (dus foutief) gebruik van dialectkenmerken. Eigenlijk een pastiche van dialect waarmee je je toch kunt identificeren met die groep; niet de juistheid maar de herkenbaarheid staat voorop. Een koekoeksjong.

Een grappig bijeffect is dat zo niet minder, maar méér (pseudo)dialect wordt gesproken – en dan ook nog door vooral jongere sprekers. Een voorbeeld? Alles verkleinen met -ke of -ske, terwijl dat eigenlijk alleen kan bij woorden die eindigen op -g of -k (mik en mikske), en het veelvuldig gebruik van het woord van de week: vatten.

U kent het waarschijnlijk als ‘grijpen’, ‘beetpakken’, ‘opvangen’ of ‘begrijpen’, maar in het Brabants betekent het ook ‘nemen’ en ‘pakken’ – in de breedste zin van die woorden. Je kunt het lekker uitsmeren, met een doffe t, bijna als een d: váádten. Ik betrap mijzelf erop dat ik het te pas en te onpas gebruik, soms zelfs verbasterd tot vieten – pseudo-Brabants dus.

Ach, ge moet vatte wa ge lust.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden