Deze vrouw is de Nederlandse stille kracht achter (internationale) topfilms

Na het voltooien van Brimstone en een paar roerige jaren moest filmproducent Els Vandevorst nodig op sabattical. Maar ja, toen zochten ze een crisismanager op de set van Brian De Palma.

Els Vandevorst op de set van De Palma's Domino.Beeld Rolf Konow

In de nok van de stierenvechtersarena van Almería, Spanje, beweegt de schaar van de filmkapper boven de schedel van regisseur Brian De Palma. Witgrijze plukjes haar dwarrelen tussen de houten banken van het 19de eeuwse plaza de toros. Het is toch even pauze, iets na enen 's nachts. Dus waarom niet? De 77-jarige Amerikaan - ruimvallend overhemd, nog ruimere korte broek - staart blanco voor zich uit. Over een kwartier worden de opnamen van zijn nieuwe speelfilm voortgezet.

Coproducent Els Vandevorst zit op de tribune, 2 meter achter de maker van Scarface (1983) en The Untouchables (1987). Voorovergebogen, het kruisje aan de ketting om haar hals bungelt vrijelijk. 'Dat gaat niet slecht', zegt ze, ogen gericht op De Palma's knipbeurt. 'Ik ken de man niet, verder. Maar ik zie dit als een gunstig teken. Hij voelt zich op z'n gemak.'

Het is draaidag 28 van Domino, een thriller over twee opsporingsbeambten (gespeeld door Game of Thrones-collega's Nikolaj Coster-Waldau en Carice van Houten) en hun jacht op een terroristische cel, die dwars door Europa voert: Denemarken, Nederland, België, Spanje.

Een van de vakken van de arena zit vol met zo'n tweehonderd opgedofte figuranten uit de Zuid-Spaanse stad. Er lopen cameralui rond, stuntmannen, acteurs, beveiligers. Of De Palma zijn Nederlandse coproducent deze avond überhaupt al opmerkte is de vraag; het Deens-Nederlands-Belgisch-Spaans-Italiaanse Domino telt zes producenten. Toch was de 55-jarige Nederlandse zo-even van vitaal belang voor De Palma's film.

Ploep, deed haar telefoon: sms'je van de Franse equity partner. De voornaamste financier, die al zeker twee weken geen contact heeft gehad met de Deense hoofdproducent en de voor de opnamen noodzakelijke betalingsstroom een halt toeriep. Sinds een dag neemt de ontevreden Franse partij ook niet meer op als benoemd 'mediator' Vandevorst belt. 'Da's niet handig, nee', zegt ze. Ook in het Engels klinkt haar Brabantse komaf. Ze is pas laat bij het Domino-producententeam gekomen, als een soort crisismanager.

Korte filmografie

Alaska (1989)
Dancer in the Dark (2002)
Dogville (2003)
Het zuiden (2004)
Manderlay (2005)
Oorlogswinter (2008)
Lena (2010)
Kid (2011)
Nono, het Zigzagkind (2012)
Boven is het Stil (2013)
Francofonia (2015)
De surprise (2015)
Brimstone (2016)
Domino (2017)

'Balls of steel'

Want er is gedoe. Dat is niet zo gek. Sla de boeken over de totstandkoming van diverse memorabele films er maar op na: eigenlijk is er áltijd gedoe. Maar soms is er meer gedoe. Misschien is het omdat beoogd hoofdrolspeler Christina Hendricks (Joan uit Mad Men) erg laat afviel. En omdat het profiel van de aanvankelijk door een Noor te regisseren thriller wijzigde toen De Palma werd gestrikt: zo'n vermaarde Amerikaanse regisseur komt met wat eisen en heeft zo z'n eigen kijk op de Europese locaties, met allerlei consequenties voor de lokaal al overeengekomen financiering.

Voorts was er de emotionele video-boodschap van de Belgische acteur Mourade Zeguendi, die zei met pijn in z'n hart een aanbod van De Palma te hebben afgeslagen, omdat hij geen terrorist uit Molenbeek wilde spelen: 'Ik heb mijn buik vol van dit soort typecasting.'

Enfin. Er wordt gedraaid, de productie is over de helft. En het sms'je van de Fransen aan Vandevorst van zojuist bracht goed nieuws: er is weer wat geld overgemaakt. Níét aan de Spaanse producent, die al allerlei kosten heeft gemaakt en kampt met een te betalen artdirector die elk moment z'n werk dreigt neer te leggen. Maar wel aan Vandevorst, die ook zo haar uitgaven heeft, onder meer de salarissen van de door haar ingebrachte acteurs: Van Houten en haar vriend Guy Pearce, in een bijrol. Beneden in de arena, op het zand van het plaza, belooft ze meteen wat over te hevelen naar de bankrekening van de Spaanse producent. Ze kennen elkaar al twintig jaar, uit het vak. Het gezicht van de Spanjaard klaart iets op. Voorlopig kan Domino verder.

'Er is niemand zoals Els.'Beeld Sander Koning / ANP

'Er is niemand zoals Els', verzekert de ervaren Spaanse producent tijdens een producentenlunch aan zee, voorafgaand aan de nachtopnamen. 'Ze heeft ballen. Dat klinkt als een macho-opmerking, maar het is zo.' Hij trakteert - zijn locatie, zijn eer - en houdt een lofzang op de gamba's, hier achter uit zee geplukt. Vandevorst probeert ondertussen te bellen met de Franse financiers. 'Leg die telefoon weg', sommeert de Spanjaard. 'Kijk, daar is de Méditerranée.'

Martin Koolhoven maakte ze in 2016 in Venetië wereldkundig, die ballen, toen hij zijn producent nadrukkelijk prees tijdens de internationale persconferentie van Brimstone. Why Brimstone producer needed 'balls of steel', las vervolgens de kop boven een artikel in het Britse filmtijdschrift Screen Daily. Dat bericht behoeft een nuance: op en om de set opereert Vandevorst juist opvallend zacht, amicaal. Alleen bezwijkt ze niet onder druk.

Vijf dagen voor de eerste opnamen van de western begonnen, stapten hoofdrolspeler Mia Wasikowska en bijrolacteur Robert Pattinson plots uit de productie. Contracten waren nog niet definitief, wat te maken had met de complexe financieringsstructuur: het budget van Brimstone werd opgehoest middels een keten van uiteenlopende geldstromen. Er waren al studio's geboekt, sets gebouwd, crews onderweg. Bij uitstel was de film geklapt, wat tot een faillissement zou hebben geleid van N279 Entertainment, het bedrijf van Vandevorst en Koolhoven.

Lees verder onder de foto.

Emilia Jones en Kit Harington in Brimstone.

Het liep anders: na 48 uur zwaar onderhandelen en half Los Angeles afbellen werden overeenkomsten bereikt met steracteurs Dakota Fanning en Kit Harington, oftewel 'Jon Snow' uit Game of Thrones. Tussendoor hield Vandevorst het maaswerk van onrustige financiers bijeen.

Vandevorst: 'Toen Brimstone door een crisis ging, zeiden de mensen: Els heeft niet door hoe heikel het is. Dat had ik heus wel, maar als ík - de producent - zenuwachtig ga doen, wordt iedereen pas écht zenuwachtig. Maar ja, dat werden ze toch natuurlijk.'

'We verloren ook geld omdat die acteurs wegliepen', zegt Vandevorst. 'Dan beland je in discussies met financiers: of Dakota niet minder waard was dan Mia Wasikowska? Dat vond ik onacceptabel, kon ik ook weerleggen. Dan tellen je relaties, wat heb je opgebouwd? Daar steek ik altijd veel tijd in: het persoonlijke. Maar je onderhandelingspositie is op zo'n moment lastig: je móét draaien, en dat weten de financiers. Wat ik niet goed begrijp van mezelf, is dat ik eigenlijk nog daadkrachtiger werd. We doen het zó, of je bekijkt het maar.'

De strijd om Brimstone hield aan, ook na de opnamen. Drie weken voor de wereldpremière op het filmfestival van Venetië, waar de 148 minuten lange film geselecteerd was voor de hoofdcompetitie, eiste de Britse financieringspartij dat er 30 minuten uit werden geknipt. 'Contractueel konden ze ons verplichten een film van 130 minuten op te leveren. Zo krijgen we 'm niet verkocht aan Amerika, zeiden ze. Martin was aangeslagen: ze wilden in z'n film knippen! Maar ik had final cut: in het ergste geval moesten er 18 minuten uit, maar wij mochten bepalen wélke. Ik kon dat hard spelen en ze trokken hun eis in. Uiteindelijk is Brimstone heel goed verkocht in Amerika, zonder er een centimeter uit te knippen.'

Vandevorst ging naar Azië, toen Brimstone na de Nederlandse release eindelijk even geen aandacht vroeg. Helemaal alleen, op sabbatical. 'Toen voelde ik pas hoe het met me ging. Nou, dat was niet zo goed hoor. Dit moet ik nooit meer doen, dacht ik.'

Het plan: als ze eenmaal huiswaarts keerde, zou ze eerst eens een half jaar rustig over het kantoor waken, zich niet meteen op een nieuwe film storten. En toen, ze zat in Indonesië, belden de mensen van Domino. Ze had Brimstone overleefd, toch? Dan kon ze dit ook. 'Ik wist dat ik nog niet helemaal oké was, maar ja: De Palma. Geld interesseert me niet zo. Prestige, dat zal het wel zijn. Dit is een stap naar een hoger plan.'

Film lokt

Hoe beland je in de filmwereld? Soms is het een vriend van de vriend van een zus, die nog een assistent zoekt voor z'n studentenfilm, liefst iemand met een auto. Die had Vandevorst: 'Peugeot 204. Drieënhalf jaar in gewoond.' Op haar 16de was ze weggelopen uit Helmond, zonder middelbareschooldiploma. Vader was ondernemer en autoverkoper, een goeie: 'Als kind keek ik hoe hij dat deed, hoe snel hij wist als iemand de zaak binnenliep: deze man kan ik wél een auto verkopen, en die niet.' Film lokte, na een vlot mislukte carrière als microbiologisch analist. Tijdens haar introductieweekend van de Filmacademie ontmoette ze Mike van Diem, die een jaar hoger zat. 'Hij sprak geen woord met me, maar op de terugreis in de bus zei hij ineens: 'Ik wil dat jij mijn eindexamenfilm produceert.' Verder zei hij niks. Mike draaide zich weer om, klaar. Zo was hij toen.'

Hun film, Alaska, won in 1990 de studenten-Oscar. Na de academie ontmoette ze op een festival Peter Aalbæk Jensen, de grote man van het Deense filmbedrijf Zentropa. Die zei: 'De volgende keer dat jij in Denemarken moet zijn bel je me op, dan drinken we koffie.' Ik moest daar nooit zijn, dus ik ging gewoon en belde hem op.' Vandevorst werkte jarenlang als (co-)producent van internationale films van Deense regisseurs, zoals Thomas Vinterbergs It's All About Love (2003) en Lars von Triers Dancer in the Dark (2000) en Dogville (2003).

Lees verder onder de foto.

Vandevorst over zakenpartner Martin Koolhoven: 'Het is een soort huwelijk. We kunnen heel goed ruzie maken. Doen we zelden, maar het kan.'Beeld Sander Koning / ANP

Ook ging ze bijna failliet. 'Een Belgische producent heeft me opgelicht. In goed vertrouwen heb ik hem van geld voorzien, terwijl hij dat geld én de retourstroom opmaakte.' Ze hief haar kantoor op, saneerde wat er te saneren viel, produceerde drie ongelukkige jaren lang geen films, om daarna langzaam overeind te krabbelen. 'Ik had geen inkomen. Vanuit het toenmalige Filmfonds kwam de boodschap: we zijn klaar met jou, jij gaat nooit meer een film maken. Ik dacht: nou, of ik ophou met produceren beslis ik zelf.'

Nu, ruim twaalf jaar later, is ze bijna uit de schulden. Ondertussen produceerde ze weer: titels als Oorlogswinter (2008) van Koolhoven en Boven is het stil (2013) van Nanouk Leopold. Internationaal geprezen, goed bezochte Nederlandse films. Haar huidige filmbedrijf is vernoemd naar een reep asfalt: de provinciale weg N279, dwars door Noord-Brabant en Limburg. 'Dat heeft Martin bedacht', zegt Vandevorst. 'Gebeuren veel ongelukken op die weg, hoorde ik later.'

Wat ze 'ook heel leuk' vindt aan Koolhoven, is zijn heldere kijk op hun werkverdeling. 'Hij wordt zelfs boos als iemand hem producent noemt. Hij is schrijvend regisseur. Alle beslissingen aangaande ons bedrijf nemen we samen. Het is een soort huwelijk. We kunnen heel goed ruzie maken. Doen we zelden, maar het kan.'

Dus sprak Vandevorst Koolhoven erop aan, toen die maar bleef plukken aan allerlei andere filmplannen, naast z'n droomwestern. 'Ik zei: nu leg je alles weg, je concentreert je de komende jaren volledig op datgene wat je écht wil.' Nu flirten de N279-compagnons met een project in Londen, iets met een bekende actrice die met hen in zee wil. Ook schrijft Koolhoven aan een door Vandevorst en N279 te produceren periodefilm, die zich afspeelt in het Nederlands-Indië van eind jaren veertig.

'Het liefst ben ik er vanaf het begin bij, als initiërend producent. Maar je zal mij nooit op de set naast de camera zien staan en horen zeggen: ik denk dat het anders moet. Nul kans.'

'Scream!', roept De Palma, 'Scream it out!'. De regisseur ijsbeert stram door de arena, wuift ferm naar de acteurs hoog op de tribune. 'Allahu-akbar!', schalt het even later. Gevolgd door een schot. Terwijl de stuntman voorbij banjert in z'n zoveelste shirt vol nepbloed, praat Vandevorst snel bij met Carice van Houten. 'Ik moet even iets uitbeelden', verontschuldigt die zich, als een assistent haar meevoert. Ze verschijnt boven in de arena, waar een Vlaamse stuntman de actrice voordoet hoe je het best een aanslagpleger in het kruis kunt schoppen.

Els Vandevorst op de set van Brimstone.

Even verderop, in een restaurant, tekenen de producenten het door Vandevorst gepresenteerde definitieve contract met de verdelingssleutel van de inkomsten. Daar móét je een fles Cristal bij drinken, weet de Spaanse producent, die zijn frustratie over de verlate betalingen camoufleert met vrolijke anekdotes over zijn avonden met Bernardo Bertolucci, die in dit restaurant erkende dat de geserveerde jamon Ibérico de Bellota echt beter is dan willekeurig welke ham uit Italië. De Nederlandse productietak, die aan de beurt is om te betalen, vindt de 1.200 euro voor een fles Cristal wat prijzig: dan liever Bollinger-champagne, het James-Bond-merk. Spanje gaat akkoord.

Zodra alles is ondertekend, vallen de Italiaanse producenten elkaar in de armen, tot een van hen een foutieve clausule ontdekt. Wordt aangepast, sust Vandevorst.

De volgende ochtend, in de hotellobby: toch weer een kleine crisis. Met Spanje, ook een beetje met Italië. En de Fransen, natuurlijk. Het gaat om geld, wederom. 'Maar met de film gaat het goed', zegt Vandevorst, met een bemoedigende blik naar de wat bleke Deense hoofdproducent. 'Met de film gaat het goed', herhaalt die.

Lees verder onder de foto.

Premiere van Brimstone op het Filmfestival Venetië. Els Vandevorst (tweede van links): 'Je moet genieten, zei iedereen. Maar ik zat nog in de stront met die afwerking, de sales agent, het geld, de 30 minuten die er wel of niet uit moesten. Ik dacht: hoe dan?'Beeld getty

Een maand later zit Vandevorst op een terrasje in Venetië. Ze heeft componist Pino Donaggio aan Domino gekoppeld, de componist die niet alleen vele films van De Palma (Carrie, Dressed to Kill, Blow Out) van muziek voorzag, maar ook Koolhovens Oorlogswinter. De Palma blij, natuurlijk. Er zijn ook mensen minder blij, want de opnamen zijn nog altijd niet afgerond: de laatste draaidagen worden verplaatst van Spanje naar Italië.

Koolhoven belt met nieuws, vanuit Nederland. 'Hebben we négen nominaties?', roept Vandevorst. 'Welke dan?' Ook het Gouden Kalf voor beste film, de prijs die wordt uitgereikt aan de producenten. Het is haar vierde nominatie in deze categorie; ze won nog nooit. 'Ik zie me daar nog staan', zegt ze, gebarend naar de rode loper, waar de Brimstone-doop een jaar eerder plaatsvond. 'Je moet genieten, zei iedereen. Maar ik zat nog in de stront met die afwerking, de sales agent, het geld, de 30 minuten die er wel of niet uit moesten. Ik dacht: hoe dan?'

Nu gaat ze alles anders doen. 'Ik ga hoe dan ook in vol ornaat in Utrecht zitten bij dat Kalverengala. Ik wil dat wel écht meemaken.'

Twee tellen later: 'Nou ja, als het kan met werk hè.'

De Gouden Kalveren-uitreiking is 29/9, pal na de allerlaatste draaidagen van Domino.

Geld verdienen aan een film is (soms) een kwestie van geduld.

Brimstone kostte een krappe 12 miljoen euro. Zowel producent Els Vandevorst als regisseur en scenarist Martin Koolhoven stak het grootste deel van hun salaris in het budget. Een deferment heet dat, een uitgestelde uitkering. Daarmee werden ze investeerder in hun eigen film. In een recoupment-schema is vastgelegd in welke volgorde investeerders hun inleg terugkrijgen, als de film wordt verkocht.

Grote en late investeerders hebben wat te eisen, die krijgen vaak sneller betaald. Bij Brimstone stonden de Britse equity partner - de grootste financier - en de sales agent bovenaan. Met de verkoop aan 79 landen haalde Brimstone net niet genoeg op om de grootste partners in een keer uit te betalen. Dus moeten de overige, kleinere investeerders langer wachten.

Lees verder onder de foto.

Els Vandevorst en Martin Koolhoven op het Filmfestival van Venetië.Beeld Aurelie Geurts

Voor een relatief lange en gewelddadige film is Brimstone goed verkocht. Maar er zijn wat strubbelingen met de censuur. Zo zijn er zes landen waar de film is aangekocht maar onduidelijk is of de film vertoond mag worden. Mag dat niet, dan dient de filmmaatschap volgens de censuurclausule het geld terug te storten. China spant er nog om: het censuurbureau gaf nog geen bericht. In Amerika is de film in tien zalen uitgebracht, er volgt nog een VOD-release. In Groot-Brittannië, waar Brimstone goede kritieken kreeg, is de film net uit en in Canada, Japan en Australië moet de film nog verschijnen.

Een jaar na de wereldpremière is het salaris dat Koolhoven en Vandevorst investeerden nog niet opgebracht en uitgekeerd. 'Dat is best heftig', zegt Vandevorst. 'Er zit voor ons wel acht jaar werk in. Ik heb altijd gezegd: Brimstone gaat geld opleveren, maar het zal lang duren.'

Ze heeft goede hoop: de release loopt nog, en een film kan over vijf of tien jaar ook zomaar weer verkocht worden voor televisie, of aan een VOD-partij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden