RecensieToneel

Deze versie van Angels in America is speels, met vaart en humor, wat ontroering soms in de weg staat ★★★☆☆

Lukas De Wolf en Tijmen Govaerts in Angels in America.Beeld Kurt van der Elst

In de energieke regie van Dewispelaere en Van Opstal razen we wel heel snel door de plot.

Een meterslang gouden plankier snijdt de schouwburg in tweeën. Een catwalk voor de acteurs, de brug tussen leven en dood. En ook: een reusachtig kruis. Met dat prachtige toneelbeeld lijkt de stemmige toon gezet, want dit is Angels in America (1993) van de Amerikaanse toneelschrijver Tony Kushner, over de desastreuze effecten van de aidsepidemie in het New York van de jaren tachtig. Een even furieus als troostrijk stuk over verlies, rouw, opstand en verzoening. Grafietzwart, maar met felle sprankjes hoop en nu en dan ook de verlichting van de lach. Meesterlijk combineert Kushner licht en donker, realisme en surrealisme, politieke scherpte en religieuze vervoering, mensen, demonen en engelen. Niet voor niets is Angels uitgegroeid tot moderne klassieker (zie inzet).

Het Vlaamse Toneelhuis en Olympique Dramatique maken nu samen de eerste Vlaamse enscenering ooit – bij de buren met gejuich onthaald, en straks ook te zien in ons land. Zij doen een paar ingrijpende aanpassingen en leggen nieuwe accenten, die weliswaar frapperen, maar ook de impact van het stuk enigszins tenietdoen.

Om te beginnen brachten Tom Dewispelaere en Stijn Van Opstal (bewerking en regie) de oorspronkelijke tekst van ruim zeven uur terug tot een voorstelling van drieënhalf uur. Zeker kan in het origineel wel wat geschrapt worden: het stuk telt meer dan twintig personages, en kent (te) lange uitweidingen over de joodse en mormoonse subculturen waar de voornaamste personages toe behoren. Maar Dewispelaere en Van Opstal hebben iets te gretig gesnoeid; in hun energieke regie razen we wel heel snel door de plot, met als gevolg dat scènes soms nauwelijks uitgewerkt zijn, en pijnpunten slechts lichtjes worden aangestipt. Deze Angels voelt daardoor vaak wat kortademig.

In Angels in America volgen we twee koppels (te midden van tientallen bijfiguren): Prior en Louis, en Joe en Harper. Prior (Lukas Smolders) wordt ziek, door een dan nog goeddeels onbekend, angstaanjagend virus, en Louis (Lukas De Wolf) kan het niet aan en slaat op de vlucht. Hij vindt troost in de aarzelende omhelzing van mormoon Joe (Tijmen Govaerts), die zich nog moet verzoenen met zijn homoseksualiteit. Prior, steeds zieker, verliest zich in transcendente hallucinaties, de verlaten Harper (Sanne Samina Hanssen) verdooft haar verdriet met valium. 

Scène uit Angels in America, met oa Darryl E. Woods (midden).Beeld Kurt van der Elst

Fascinerende bijfiguren

Naast deze stellen geeft de gracieuze danser Darryl E. Woods lucide vorm aan een aantal fascinerende bijfiguren: verpleger, dragqueen, (imaginaire) huisvriend. De geestige Tiny Bertels speelt de verwarde moeder van Joe, en de geest van communist Ethel Rosenberg. Rosenberg komt subliem spoken bij de monsterlijke advocaat Roy Cohn, die haar op de elektrische stoel heeft gekregen. Als ze dreigend over het plankier zijn kant op loopt, rookt haar geëlektrocuteerde haar nog na.

Rosenberg en Cohn hebben echt bestaan: Roy Cohn (1927- 1986) was de rechterhand van McCarthy tijdens de communistenjacht en persoonlijk adviseur van Donald Trump. In het stuk is hij een demonische, racistische figuur: gewetenloos,  immoreel en spijkerhard. Een geliefde rol is het, deze morbide slechterik, bij ons gespeeld door onder anderen Hans Kesting en Jacob Derwig, en in de serie door Al Pacino. Nu is de eer aan Peter Van Den Begin, een virtuoze, duivelse acteur, de Pierre Bokma van Vlaanderen. Met zijn lange, slungelige lijf en volumineuze stemgeluid maakt hij er een enorm shownummer van: schreeuwen, gillen, shockeren, een dansje hier, een dreigement of donderpreek daar. Een feest om naar te kijken, maar er gaat wel iets verloren: deze Cohn is eerder grappig dan gevaarlijk. Dat maakt de wending aan het slot – wanneer de zwarte verpleger Belize met bovenmenselijke toewijding de stervende, vuilbekkende Cohn verzorgt – veel minder indrukwekkend.

Ondanks een aantal schitterende theatrale vondsten, verrassende parallellen met de actualiteit (Trump, de klimaatcrisis) en over de gehele linie sterk spel is dat een fundamenteel probleem van deze enscenering: de lach dient steeds weer als ontsnapping. Een te grote nadruk op speelsheid, vaart en humor staat ware ontroering in de weg.

Peter Van Den Begin (midden) als Roy Cohn in Angels in America.Beeld Kurt van der Elst

Angels in America 

★★★☆☆

Tony Kushner

Toneel

Door Toneelhuis ism Olympique Dramatique

7/11, Bourla Schouwburg, Antwerpen

Vanaf 20/11 op tournee in Nederland. 

Angels in America: Pulitzer Prize en tv-serie

Tony Kushner (1956) kreeg voor Angels in America de Pulitzer Prize 1993. In 2003 vormde het stuk de basis voor een veelgeroemde tv-serie, met rollen voor Meryl Streep, Al Pacino en Emma Thompson.

De eerste Nederlandse opvoering was in 1995 bij het Ro Theater, in regie van Guy Cassiers met onder meer Stefan de Walle, Catherine ten Bruggencate en Victor Löw. In 2008 volgde de veelgeprezen versie van Ivo van Hove bij Toneelgroep Amsterdam. Hans Kesting in de rol van Roy Cohn ontving voor zijn vertolking de Louis d’Or.

Ook de versie van Marcus Azzini bij Toneelgroep Oostpool uit 2015 werd overladen met lof en sterren. Vincent van der Valk won de Arlecchino 2016 voor zijn rol als Louis, Maria Kraakman (Harper) en Jacob Derwig (Roy Cohn) werden genomineerd voor de Theo d’Or en Louis d’Or.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden