Deze veertig kunstenaars verbleven drie maanden in een psychiatrische kliniek

Het werk dat ze daar maakten is te zien in de tentoonstelling Beautiful Distress

In Nieuw Dakota en De School laten meer dan veertig kunstenaars het werk zien dat ze maakten in residentie bij een psychiatrische instelling.

De tentoonstelling Beautiful Distress (in Nieuw Dakota) met links de Boom-car van Erik van Lieshout, 2001.

De eerste stappen bij 'Een praatje maken' zijn: 1. Kijk of je hier een praatje kan maken. 2. Kijk de ander aan. 3. Groet de ander.

Nee, dit is niet de cursus omgang met aardbewoners. Kunstenaars Olivia Glebbeek en Evelien Krijl vatten de lessen sociale vaardigheid, zoals die worden gegeven in een psychiatrische instelling, samen en printten ze op T-shirts. Vervolgens vroegen ze cliënten van zo'n instelling er in te poseren en maakten er foto's van.

Dat was in 2007. De T-shirts en de foto's hangen nu op de expositie Beautiful Distress, een terugblik op twintig jaar kunstprojecten in de psychiatrie.

Psychiatrische kliniek

Zo lang al bestaat kunstenaarsresidentie Het Vijfde Seizoen, waarin kunstenaars drie maanden wonen en werken op het terrein van een psychiatrische kliniek. En wel de Willem Arntsz Hoeve in Den Dolder, waar de moordenaar van Anne Faber verbleef. Dat is een gedachte die zich maar moeilijk weg laat drukken bij het bekijken van dit bijzondere overzicht. Met wie hebben de kunstenaars een praatje gemaakt?

De volle, vaak ontroerende presentatie maakt snel duidelijk: dit zijn geen kunstprojecten vóór cliënten. En het is al zeker geen behandeling. Soms bemoeien kunstenaar en cliënten zich met elkaar, soms houden ze afstand. 'Ik ben geen therapeut, ik kom iets van jullie halen', stelde Jean Bernard Koeman, die een stripachtige wandtekening maakte over 'vragen waarvan we niet weten wat we ermee aanmoeten'. Dirk van Lieshout liet vorig jaar een zelfgebouwde theefiets (à la de bierfiets) over het terrein rijden. Annemiek Vera schilderde historische foto's van psychiatrische patiënten in kleur. Er ontstonden dichtbundels, muziek, kleine eenakters, portretten. En fotograaf Anouk Kruithof vierde mee met de verjaardagen van enkele bewoners en legde dat vast in woord en beeld. Net als het allemaal heel gezellig lijkt, lees je een citaat van een van de feestvarkens: 'Ik hoorde miljoenen stofzuigende mensen in mijn hoofd.'

Twee uitersten

De expositie op twee locaties, in Nieuw Dakota en De School, laveert precies goed tussen twee uitersten: het bijzondere contact dat soms ontstaat en steeds die harde realiteit van mensen die heel ernstige dingen mankeren. 'Wat weet ik nou over het hebben van een persoonlijkheidsstoornis? Uiteindelijk gaat het alleen over mijn eigen verwarring', zei deelnemend fotograaf Annaleen Louwes.

Het Vijfde Seizoen is zo'n project dat in de luwte is gegroeid (meer dan honderd deelnemers waren er al) en dat al heel lang zijn waarde bewijst. Bestuurdersjargon is hier op zijn plaats: echt een brug tussen werelden.

Beautiful Distress, tentoonstelling in Nieuw Dakota, t/m 7/1 en De School t/m 23/12., beide in Amsterdam. Rondleiding in De School op 20/12.