Analyse Theater

Deze twee vrouwelijke regisseurs namen het seksistische Het temmen van de feeks onder handen

Shakespeares Het temmen van de feeks is hartstikke seksistisch. Twee vrouwelijke regisseurs laten nu vrouwen de mannenrollen spelen. Wat lost dat op?

Scène uit Shrew Her Beeld Jean van Lingen

Heel simpel: het is een seksistisch stuk. Dat zegt regisseur Nina Spijkers (30) over Shakespeares Het temmen van de feeks (1594). ‘Het gaat over een man die een vrouw op Guantánamo Bay-achtige wijze martelt, tot ze zich aan hem onderwerpt.’ En of Shakespeare dit gedrag nu wilde verdedigen of bekritiseren (daarover woedt een felle academische strijd), doet er niet toe: ‘Het resultaat blijft seksistisch.’ Maar juist dat maakt het stuk geschikt om ongelijkheid en genderstereotypen te onderzoeken. ‘Ik geloof in klassiek repertoire en wat het ons kan leren. Maar we moeten het wel langs de meetlat van deze tijd leggen.’

Nina Spijkers Beeld Bart Koetsier

Daarom draaide Spijkers alle rollen om: ‘feeks’ Katharina wordt gespeeld door acteur Roeland Fernhout, Petruchio, de man die haar temt, wordt vertolkt door Astrid van Eck. ‘Het is een commentaar op het origineel en tegelijk een ultieme poging je te verplaatsen in iemand van het andere geslacht.’

Shrew her

Vrijwel tegelijkertijd met Spijkers’ voorstelling speelt nóg een versie van ‘de feeks’. Regisseur Ira Kip (37) maakte met Shrew Her een eigentijdse bewerking, gespeeld door vijf ‘queer’ vrouwen. Kip gebruikt het stuk om hetero-normativiteit en hokjesdenken aan te kaarten. Het is natuurlijk geen toeval dat twee vrouwelijke makers juist nu met dit omstreden stuk aan de haal gaan. Of, zoals de voorstelling van Spijkers wordt aangekondigd: ‘#MeToo, Time’s up!, Now what?’

Ira Kip Beeld Selwyn de Wind

Spijkers: ‘Mijn wens om ‘de feeks’ te regisseren is een direct gevolg van #MeToo. Ik heb denk ik wel vijf verschillende versies van dit stuk gezien, maar nooit wordt Petruchio’s gedrag onomwonden veroordeeld. Vaak is de oplossing ironie: oké, Katharina onderwerpt zich wel, maar met een knipoog. Dat vind ik verbijsterend. Want als je ze echt goed leest, zijn de slotwoorden van de tot inkeer gekomen Katharina bijna te misdadig om uit te spreken.’ (Voorbeeld: ‘Je echtgenoot is je meester, je leven, je verzorger, je hoofd en je koning.’)

Maar wat levert het omkeren van de rollen precies op? Spijkers: ‘Om te beginnen zeiden mijn actrices: we hebben nog nooit zo veel tekst gehad. Katharina is de titelheldin, maar ze blijft lijdend voorwerp; er wordt vooral óver haar gepraat. Dat is het geval bij veel klassiek repertoire, en ik heb me nu voorgenomen daar voortaan veel radicaler mee om te gaan: ik ga veel meer mooie mannenrollen door vrouwen laten spelen.’

Ook Ira Kip wil in Shrew Her traditionele rolpatronen becommentariëren. In de casting, maar ook met de exuberante kostuums. Ontwerper Imruh Asha citeert clichés van mannelijkheid en vrouwelijkheid en vergroot d vervolgens uit tot in het extreme. Zo draagt Petruchio ( Paméla Menzo) Hulk-waardige schoudervullingen, heeft vader Baptista (Angelique van Beckhoven) een meterslange stropdas en is Katherina (Melvina Figaroa) gevangen in een jurk van stugge paarse tule, met de omvang van een hemelbed.

Scène uit Shrew Her Beeld Jean van Lingen

Haat-liefdeverhouding

Kip heeft een haat-liefdeverhouding met het stuk, zegt ze: ‘Ik heb er behoorlijk mee geworsteld. Het is misogyn, maar ook poëtisch en kwetsbaar. Ik hou enorm van Shakespeares ritme en taal. Ik kom uit de danswereld en zit in de hiphopcultuur, dus zijn vibe en flow spreken mij aan.’ Daarbij was juist deze tekst interessant, omdat die het (heteroseksuele) huwelijk als ultieme doel voorstelt.

Kip, die twaalf jaar in de Verenigde Staten woonde, is gefascineerd door het enthousiasme van de lhbtq-gemeenschap voor dit traditionele instituut. ‘Natuurlijk, als wij willen trouwen, moet dat kunnen. Marriage equality, hoera. Maar de vraag die ik wil stellen is: wat winnen we er eigenlijk mee, nu we deel ‘mogen’ zijn van dit systeem? Moet er niet een nieuw systeem komen?’

Scène uit Shrew Her Beeld Jean van Lingen

Anders dan Spijkers geeft Kip een verzachtende lezing van het slot, dat volgens haar óók gaat over overgave aan de liefde. ‘Go hard or go home – dat is een idee van liefde dat me aanspreekt. Maar die overgave is eng, zeker voor mensen uit de lhbtq-gemeenschap, bijvoorbeeld omdat de omgeving het afkeurt. Terwijl je op je mooist én krachtigst bent als je je helemaal durft over te geven aan een ander.’

Maar ook Spijkers’ versie eindigt uiteindelijk hoopvol, zegt ze. ‘Wat Petruchio Katharina aandoet, is wreed en pervers. Maar omdat in onze versie de man nu een vrouw is en de vrouw een man, zijn ze allebei dader en slachtoffer tegelijk. Daarmee wil ik zeggen: we zitten hier sámen in. Ik beweer niet dat ‘de man’ moet worden bestraft. Wel zeg ik: we zijn gelijken, laten we elkaar ook echt zo behandelen.’

Ira Kip: Shrew Her, 15 en 16/2 Bijlmerparktheater Amsterdam, daarna tournee. Inl.

Nina Spijkers: Het temmen van de feeks, vanaf 23/2 in de Toneelschuur Haarlem, daarna tournee.

The Taming of the Shrew
The Taming of the Shrew gaat over de rijke Baptista, die twee dochters heeft: de geliefde, inschikkelijke Bianca, en de eigenwijze Katharina. Baptista bepaalt dat Bianca pas mag trouwen als ook haar lastige zus onder de pannen is. Twee aanbidders van Bianca smeden daarop een plan om Katharina aan de man te brengen. Petruchio blijkt bereid, vooral vanwege de bruidsschat. Katharina verzet zich, maar hij intimideert haar net zo lang tot ze zich gewonnen geeft. Vanaf maart speelt de Britse Royal Shakespeare Company óók een aangepaste versie, waarin Baptista geen dochters weggeeft, maar zoons.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden