Deze twee trompettistes boffen met hun orkestbaan

Opgedoken in een mannenbolwerk: twee geweldig goede trompettisten. Vrouwen. Die bovendien niet kiezen voor een veilig vast baantje. V stelt voor: Alison Balsom en Tine Thing Helseth.

Alison Balsom.

Trompettisten? In een symfonieorkest zijn het doorgaans de gezellige knullen. Tussen repetities en concerten door leggen ze een kaartje, drinken een pilsje, vertellen een mop. (De overeenkomst tussen een dirigent en een condoom? Het is veiliger met, maar leuker zonder.)

Ze boffen, met hun orkestbaan. Aan rondreizende trompetsolisten biedt de klassieke muziek nu eenmaal weinig emplooi. Des te opmerkelijker dat het twee jonge vrouwen wél lukt. De Britse Alison Balsom (37) en de Noorse Tine Thing Helseth (28): ze staan op uit een mannenwereld en trekken als solist de wereld rond. En nu niet meteen smoezen over hun fotogenieke, blonde verschijning. Een eenvoudige luistertest op Spotify en YouTube volstaat. Balsom en Helseth imponeren met een fluwelen toon en rap ventielenwerk.

Toevallig zouden ze dit weekend allebei in Nederland spelen. Helseth zou rondtoeren met het Residentie Orkest en Haydn, maar moest zich op het laatste moment ziek afmelden. Balsom speelt wél: de Nederlandse première van het trompetconcert Joie éternelle van de Chinees-Franse componist Qigang Chen.

V dook in hun carrières. Moesten ze zich invechten in een mannenwereld? Waar vinden ze hun repertoire? En wie van de twee speelt eigenlijk het best?

Jong vak

Het vak van trompetsolist kwam in de klassieke muziek pas tot bloei na WOII. Fransman Maurice André (1933-2012) effende het pad. Na hem volgden o.a. de Zweed Håkan Hardenberger en Markus Stockhausen (inderdaad zoon van). Het repertoire voor trompet en orkest is schaars: na de luchtige Trompetconcerten van Haydn en Hummel is de rondreizende virtuoos gauw uitgespeeld. Al gaat het tegenwoordig beter. Tot de recente stukken behoren Seraph (2011) van James MacMillan, Chute d'étoiles (2012) van Matthias Pintscher en Joie éternelle (2014) van Qigang Chen.

Alison Balsom

Achteraf had Alison Balsom er spijt van, maar ja, haar familie gaf nu eenmaal aan alles en iedereen een grappige bijnaam. Dus noemde ze zichzelf op haar 10de Trumpet Crumpet, oftewel een lekker mokkel op de trompet. Balsom liep mee in het fanfarekorps van haar geboorteplaats, de Royston Town Band, en klom vanuit het graafschap Hertfordshire op naar de conservatoria van Londen en Parijs. De virtuoze kneepjes leerde ze van de Zweed Håkan Hardenberger. Sinds haar debuut in 2001 regent het prijzen en onderscheidingen.

Ze heeft er dus niet voor hoeven knokken?

Niet in haar jeugd. Pas later werd ze geconfronteerd met haar novelty value als koperblazende blondine. Tot op de dag van vandaag voelt ze de scepsis van orkestmusici. 'Ik hoor ze bijna denken: kun jij wel iets? Zoniet, dan zullen we het je het laten merken. Muzikaal kan het klikken, maar een emotionele band krijgen we nooit.'

Volgens mij zag ik haar ooit in Britse tabloids.

Die wisten haar inderdaad te vinden toen ze een date had met Maxim Vengerov, de beroemde Russische vioolvirtuoos. En nadat was uitgelekt dat ze als alleenstaande moeder een zoontje opvoedt. Dat had trouwens ook te maken met de bekendheid van de vader, Edward Gardner, een aanstormende Britse dirigent.

Hoe krijg je haar kwaad?

Door te suggereren dat ze haar geld verdient met Classic FM-achtige deuntjes. Dan slaat ze terug met het antwoord dat ze ja, de trompet wil populariseren, maar nee, nooit voor het publiek door de knieën gaat. Op haar repertoire staan ook stukken van hardcore modernisten als Oliver Knussen en Mark-Anthony Turnage.

Moeten we verder nog iets weten over Alison Balsom?

Dat ze een kanjer is op de natuurtrompet, die lange buis zonder kleppen of ventielen, populair in de baroktijd van Purcell en Bach. Levensgevaarlijk instrument: één trillend lipspiertje en je toon ligt aan gort.

Alison Balsom speelt Joie éternelle van Qigang Chen op 13/2 in het Amsterdamse Concertgebouw. Live op NPO Radio 4, 14.00 uur.

Tine Thing Helseth

Pr-types weten wel raad met Tine Thing Helseth. In 2011 werd de blond brassy diva door BBC Music Magazine uitgeroepen tot superstar of tomorrow. De Noorse trompettiste zelf steekt nuchter in elkaar. Ze werd geboren in Oslo, speelde meisjesvoetbal en was fan van de Spice Girls. De muziekroem kwam haar min of meer aangewaaid. 'Op mijn 10de wist ik gewoon zeker dat ik trompet wilde spelen - en kijk, hier ben ik!'

Tine Thing Helseth. Beeld Paul Marc Mitchell

Bij het Residentie Orkest zou ze Haydns Trompetconcert spelen. Geen verpletterend stuk.

Nou, het is jammer dat dat niet doorgaat; dan had je kunnen horen hoe Helseth de snelle Haydnnootjes uit haar trompet mitrailleert.

Doet ze ook hippe dingen?

Met haar jazz-tango-fusionkwintet TTHQ speelt ze alles, van Bach tot prog-rock. Soms zingt ze zelfs. Lush Life van Billy Strayhorn doet ze beslist niet onaardig. Verder leidt ze tenThing, 's werelds enige tentet van koperblazende vrouwen.

Dat zag ik voorbijkomen op YouTube. Strak geluid, maar wat een malle choreografietjes!

Daar valt inderdaad een wereld te winnen. Maar solo kan Helseth iedereen aan. Luister op Spotify maar eens hoe ze dartelt door de Siete canciones populares españolas van Manuel de Falla, of zweeft in Rachmaninovs Vocalise.

Zo te horen jat ze nogal wat. Dat is toch geen blazersrepertoire?

Trompettisten moeten wel. Voor hun instrument zijn amper meesterwerken gecomponeerd. Zoals Helseth zelf zegt: 'Ik kan toch niet op de vloer gaan liggen janken en om Beethoven krijsen met de vraag: waarom heb je nooit een trompetconcert geschreven?'

En nu serieus: wie speelt het best, Alison Balsom of Tine Thing Helseth?

Balsom heeft de meest doorleefde toon, maar haar techniek is slordiger. Helseth toont in het concertrepertoire minder bravoure, maar kamermuziek wrijft ze prachtig op. Maar doet u vooral zelf op YouTube even de Hummeltest.

De Hummeltest?

Ja, naar de Oostenrijkse componist Johann Nepomuk Hummel. Die schreef in 1803 een Trompetconcert met als slotdeel een spetterend Rondo. Kan voor uw opvoeding sowieso geen kwaad eens twee versies te vergelijken.

In plaats van Haydns Trompetconcert speelt het Residentie Orkest 12 (Utrecht) en 14/2 (Den Haag) diens Elfde pianoconcert. Solist is dirigent Richard Egarr.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden