Deze tekenaars vonden hun inspiratie in de Jungle in Calais

De Jungle in Calais en andere vluchtelingenlocaties inspireren tekenaars tot activistische, grafische journalistiek. Olivier Kugler portretteert Syrische vluchtelingen in collages, Kate Evans kiest voor kant.

Kate Evans verwerkt in Threads het traditionele kantklossen in Calais.

Begin februari gingen Afghanen en Eritreëers elkaar te lijf in de haven van Calais, nadat in de rij voor de voedseluitdeling ruzie was uitgebroken. Met dank aan May en Macron, cynisch gezegd, die twee weken eerder een verdrag ondertekenden om migranten sneller door de douane naar het Verenigd Koninkrijk te loodsen. Het aantal 'gelukzoekers' nam meteen toe en nu drommen er alweer bijna duizend ontheemden richting de Kanaaltunnel.

Tot november 2016 bevond zich hier de Jungle, een opeenhoping van ruim achtduizend mensen uit allerlei windstreken, over wie onder anderen fotograaf Henk Wildschut indrukwekkende reportages maakte. Ook tekenaars vonden er inspiratie.

Uit Dem Krieg entronnen (Escaping War and Waves) van Olivier Kugler.

Kort voor de ontruiming van het kamp publiceerde Charlie Hebdo al de special C'était Calais, waarin Corinne Rey (Coco) en Walter Foolz de bewoners portretteerden in hun 'Royaume du Système D' oftewel: het koninkrijk van de zelfredzaamheid. Ze toonden de geïmproviseerde kapperszaak, de telefoonoplader (fiets met dynamo), het schooltje, de politiebusjes, de bezorgde vrachtwagenchauffeur, de modder en de bulldozers. Coco en Foolz noemden hun verslag 'een hommage aan de mens die tot 'migrant' is geabstraheerd'.

Wereldwijd proberen tekenaars die abstracte migrant een gezicht te geven. 'To humanize mass statistics', in de woorden van Benjamin Dix, wiens organisatie Positives/Negatives vanuit Londen educatieve stripverhalen laat tekenen om aandacht te vragen voor urgente kwesties als de massamigratie.

Graphic novel

Olivier Kugler

Dem Krieg entronnen (****)

Edition Moderne; 80 pagina's; euro 24,80.

(verschijnt als Escaping War and Waves bij Myriad Editions)

Ook in onze contreien stellen tekenaars zich activistisch op. Afgelopen herfst reisden de stripmakers Aimée de Jongh, Mei-Li Nieuwland en Judith Vanistendael naar Lesbos voor een journalistiek stripverslag van de situatie in het vluchtelingenkamp Kara Tepe, waar veel Syriërs zijn gestrand in 'de wachtkamer van Europa'.

Film en fotografie zijn hier verboden, terwijl journalisten in het verderop gelegen kamp Moria überhaupt niet worden toegelaten. Maar wat je niet kunt fotograferen, kun je wel tekenen. Ze bleven een week in Kara Tepe en maakten schetsen die ze thuis uitwerkten. De Jongh en Nieuwland publiceerden hun strips op de websites van NRC en Drawing the Times, de reportage van Vanistendael verscheen in de Vlaamse krant De Standaard.

Op 17 februari opent in het Stedelijk Museum Kampen de tentoonstelling Graphic Recordings, waar werk wordt getoond van tekenende verslaggevers zoals Aimée de Jongh, Jules Calis en Jan Rothuizen. Het museum had uit de schetsboeken van talloze andere tekenaars kunnen kiezen, want grafische journalistiek is actueel.

Graphic novel

Kate Evans

Threads - From the Refugee Crisis (****)

Verso Books; 176 pagina's; euro 26,95.

Recentelijk verschenen meerdere boeken waarin de vluchtelingenproblematiek aan de orde komt. Een originele invalshoek is gekozen door Kate Evans, die in Threads - From the Refugee Crisis een verband legt tussen de traditionele kantkloswerken van Calais en de hekwerken van gaas die de wegen naar de Kanaaltunnel afzomen. Ook om de platen in haar boek zit een randje kant, waarmee ze op elegante wijze laat zien hoe de vluchtelingen in hun hopeloze situatie gevangen zitten. Evans heeft een tijd in de Jungle doorgebracht en komt er in gesprek met een van de beveiligers, die zegt: 'Ja, sommige migranten hebben een triest verhaal.' Waarop Evans uitschreeuwt: 'Dat zijn geen verhalen. Dat is de werkelijkheid!'

En dan is er nog Olivier Kugler, die reportages tekent voor The Guardian en Süddeutsche Zeitung. In opdracht van Artsen zonder Grenzen volgde hij Syrische vluchtelingen in Irak, op het Griekse eiland Kos en in de Jungle van Calais. Kugler verzamelde de verslagen in zijn boek Dem Krieg entronnen (Aan de oorlog ontsnapt). Hij maakt op basis van foto's en interviews collages die je niet een-twee-drie consumeert. Een citaat hier, een getekend detail daar: geleidelijk vormt zich een beeld in het hoofd van de lezer. In 'Der Dschungel' sprak Kugler onder anderen twee jonge Syriërs die een inkomentje bij elkaar sprokkelen met het repareren van laptops en smartphones. Ze hebben een straalkacheltje om warm te blijven, drinken thee van het merk Walker's en eten chocoladebiscuitjes. Kugler registreert alles. 'Europa is niet onze gedroomde eindbestemming', vertellen ze hem. 'Het is geen paradijs. Het is niet de hemel.'

Stedelijk Museum Kampen: Graphic Recordings, t/m 15 april.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.