Oog voor detail Leeuw van albast

Deze stervende leeuw is al 2700 jaar een tranentrekker

Je ziet het beter van dichtbij. Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: leeuw.

Beeld UIG via Getty Images

Het is bijna onmogelijk om een dier te zien lijden – althans, er zijn vast boeren en jagers die er makkelijker over doen, maar voor een eenvoudig stadsmens is een gewond vogeltje al een drama. Ik herinner me nog de stoere vriend van mijn zus die het op zich nam het gewonde musje te verdrinken in de vijver, om het uit zijn lijden te verlossen. En hoe hard de 17-jarige jongen zijn best deed zich groot te houden. Afgezet tegen het massieve onzichtbare lijden in de vleesindustrie is het een bijna absurd selectieve emotie. ‘Mensen geven veel om dieren die ze zien, en niks om dieren die ze niet zien’, zei een jager mij vorig jaar. Zij geeft veel om dieren én brengt ze om, iets wat anderen weer onbegrijpelijk vinden; het laat zich raden wat ze van de vleesindustrie vindt.

De leeuw hier is stervende – hij lijdt verschrikkelijk. Hij staat op punt door zijn poten te zakken, twee poten slepen al. Op vijf plekken stroomt bloed uit zijn lijf, door speren die hem doorboren. Uit zijn ogen komt ook bloed, en hij kotst overvloedig – we kunnen niet weten wat, al moet het ooit zichtbaar geweest zijn, want dit fries is oorspronkelijk kleurig beschilderd geweest. Het realisme van dit koningsdier – al 2700 jaar is hij stervende, ik vind het nauwelijks te bevatten – is mij heftig genoeg; me inbeelden hoe het er in kleur uitziet wil ik niet.

Toen ik voor de leeuw stond in het British Museum, dacht ik: die lacht de hele westerse kunstgeschiedenis uit. Wij westerlingen met ons chronologische verhaaltje van steeds realistischer kunst, beginnend bij de Grieken en Romeinen, met een realismedipje in de Middeleeuwen en dan hoera, de Vlamingen en Italianen hebben het door! Levensechte kunst is geclaimd door Europeanen, maar wat een grap als je dit ziet. Probeer maar eens langer dan 30 seconden naar dit dier te kijken en níet aan Cecil the Lion en zijn hufterige tandartsjager te denken. Op de tableaus die dit fries vormen staan er 18. Achttien doodgaande of net gestorven leeuwen. Een jammerlijke ellende.

Invloed uit het Oosten

Ondertussen zaten ze hier in de ijzertijd en waren de Grieken voorzichtig bezig geometrische patronen op vazen te schilderen. Langzaam werden ze beter in het bewerken van metaal en steen – met afbeeldingen onder invloed van het Oosten. Dat Oosten, daar kwam deze tranentrekkende leeuw dus vandaan.

De koninklijke leeuwenjacht is afkomstig uit het paleis van Ashurbanipal, de machtigste koning van de Assyriërs, in Nineve, de plaats bij Mosul die de afgelopen jaren werd verwoest door IS. Het Assyrische Rijk had in de 7de eeuw voor Christus de touwtjes in handen in het Midden-Oosten, en het paleis bevatte reliëfs met levendige voorstellingen van oorlogen, goden en modieuze koningen, en veel spijkerschrift. Plus de leeuwenjacht. En om even terug te komen op dat lijden; zo zagen de Assyriërs dit dus niet. Het ging niet om mee- of inleven, er staat hier iets anders symbool, namelijk het vermogen van de koning om voor zijn mensen te zorgen. Alleen de koning had het voorrecht op leeuwen te jagen. De leeuwenjacht is ceremonieel, je kunt aan publiek en kooien op het fries zien dat het in een arena plaatsvindt.

Onze Cecil hier lijdt, zoals de vijanden van het koninkrijk moesten lijden. Voor even nog: in 612 voor Christus stortte het Assyrische Rijk in en werd Nineve vrijwel vernietigd. 

Beeld British Museum

Koninklijke leeuwenjacht - van het gehele fries van enkele tientallen tableaus is geen afbeelding beschikbaar.

circa 645-635 voor Christus

gipsalbast

Tableau: 157,5 x 127 cm

British Museum Londen. T/m 24 februari is aldaar ook de tentoonstelling Ashurbanipal, I am the king of the world, I am the king of Assyria te zien. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden