Deze solo voelt niet als een tentoonstelling maar als drie losse installaties

Jesper Just - filminstallatie

Een nieuwe kijkervaring, daar is Jesper Just op uit met de filminstallaties waarmee hij z'n publiek op avontuur stuurt. Niet altíjd even spannend.

Jesper Just in Eye Foto Foto: Hans Wilschut

Onlangs konden bezoekers van het Eye Film-museum nog languit en groepsgewijs wegdoezelen op een enorm bedbankeiland tussen de projectieschermen, maar de huidige exposant Jesper Just heeft verordonneerd: géén bankjes. Wil je zijn filminstallaties tot je nemen dan ga je lopen, staan, de ruimte innemen; waardoor je in ieder geval niet vergeet dat je een lichaam hebt. De Deense kunstenaar lacht er een beetje sardonisch bij, op de perspresentatie van zijn solotentoonstelling.

Jesper Just (43 ) wil maar zeggen: bewegend beeld is niet altijd een kwestie van in je stoel zitten en je verliezen in een wereld die je wordt voorgetoverd. In Eye, waar de expositieruimte een tamelijk bizarre architectuur heeft voor een museum (vrijwel geen enkele wand staat rechtop) maakt hij als eerste exposant sinds de opening ten volle gebruik van de ruimte. De installaties met meerdere schermen zijn nergens in één oogopslag te zien en de beelden worden soms vervormd door de projectie in hoeken en op rare vlakken. Soms mist er een deel, verdwijnt de hoofdpersoon ineens uit beeld door een gat in het scherm of wordt vervormd.

Dan krijg je bij Just in eerste instantie toch onmiskenbaar iets wat lijkt op cinema. Met hoofdpersonen, een verhaallijn(tje), oogstrelend camerawerk en doorgaans spectaculaire locaties. De binnenkomer in Eye is Intercourses (2013), een werk in vijf enorme projecties, dat werd opgenomen in het Chinese Tianducheng.

Dat is een stad die is gebouwd als een mix van Parijse boulevards, inclusief een Eiffeltoren op een derde van de ware grootte. Die setting, dat zwart-witbeeld, het is instant-nouvelle-vague. Maar die illusie ploft snel in elkaar.

Want dit 'Parijs' hier is zonder overgang omgeven door bouwgrond en rommelige bamboebosjes waar acteur Isaka Sawadogo in - en uitbeent (en alleen al imposant is als-ie de ene voet voor de andere zet). De enige andere twee stervelingen zijn jonge zwarte mannen op een scooter die een Frans liedje zingen.

Jesper Just

Filminstallatie

Filmmuseum Eye, Amsterdam. T/m 11/3.

Omgeving, personages, taal en handelingen hebben geen enkel logisch verband en om de verwarring compleet te maken, staan er echte planten in de zaal, met helroze uv-licht erboven (groeilampen). Just wil er iets mee zeggen over de geglobaliseerde wereld, maar vul die gedachte vooral verder zelf in. Actief kijken dus.

Het werk werd gemaakt voor het Deense paviljoen op de Biënnale van Venetië (2013), een totaal ander gebouw dan Eye. Dat is het grootste verschil tussen deze filminstallaties en cinema: met elke opstelling zie je eigenlijk een heel ander werk.

Dat geldt zeker voor Servitudes (2015). Het maakt nogal verschil of het, zoals eerder gebeurde, wordt getoond in de spookachtige kelders van het Franse Palais de Tokyo, op tientallen schermen van Times Square (zie balkon) of nu hier in een zaal die is volgestrooid met betonblokken. De centrale scène met fotomodel en actrice Dree Hemingway (ja, achterkleindochter van) voegde zich op Times Square in de commerciële, perfecte wereld op de bewegende billboards, terwijl hier in Eye de associatie er meer een is van doem en afbraak: het led-scherm is niet compleet, er zijn platen uitgehaald die elders (draaiend en wel) op de grond liggen. En hé, een van de scènes zag ik al eens eerder, ergens anders, als losstaand werk.

Toen Just in de jaren nul begon, was de noviteit vooral dat hij filminstallaties (voorheen videokunst) ging benaderen als complete cinematografische producties met dito budgetten. Eerst concentreerde hij zich op menselijke relaties, daarna werd onze gebouwde omgeving en de invloed van architectuur op gedrag van steeds groter belang. De samenhang tussen scènes werd, net als zijn manier van presenteren, steeds losser en associatiever. Het blijkt ook mogelijk om uit verschillende Just-werken weer een nieuw verhaal te construeren, zoals afgelopen zomer prachtig gebeurde op locatie in het Haagse Huis Huguetan. Daar werd met diverse werken, door de soundtrack en door een parcours van extra muren en gangen, een heel nieuw verhaal gebouwd.

Zo'n rode draad ontbreekt in Eye. Deze solo voelt niet als een tentoonstelling maar als drie losse installaties, waarbij de meest conventionele aan het einde staat. Dat is een beetje jammer. In This Nameless Spectacle (2011) zie je een jonge stalker een oudere actrice achtervolgen, verteld op twee gigantische schermen vanuit twee perspectieven, waar je tussendoor loopt. Schittterend, maar na de vorige zalen lijkt het ineens minder avontuurlijk. De uitdaging die Just de bezoeker stelt, om film helemaal anders te beleven, heeft dan al in hoofd en lichaam postgevat.


Kunstmoment

Kunst op advertentieschermen in hartje Manhattan: het bestaat echt, sinds 2012. Midnight Moments (een initiatief van adverteerders) toont elke nacht van 23.57 uur tot middernacht kunst op Times Square, elke maand een andere kunstenaar. Ed Atkins, Sophie Calle en Pipilotti Rist deden al mee. Een scène uit Jesper Justs Servitudes draaide eind 2015: een actrice eet een maiskolf, haar handen gestuurd door een exoskelet: futurisme én een knipoog naar Charlie Chaplin in Modern Times.

Meer over