Interview

Deze Nederlandse fotograaf breekt door in New York

Ze is pas 34 maar haar werk hangt nu al in het MoMA in New York. Hoe heeft fotograaf Anouk Kruithof dat voor elkaar gekregen?

Anouk Kruithof Beeld
Anouk KruithofBeeld

'Het is misschien raar', zegt Anouk Kruithof, voordat het gesprek goed en wel begonnen is. 'Het gaat natuurlijk wel om het MoMA. Maar het voelt het een beetje vreemd om te praten over het werk dat ik daar toon. Ik ben alweer met andere dingen bezig.'

Toch kun je het gerust een mijlpaal noemen, vindt ze ook zelf: exposeren in het Museum of Modern Art in New York, op je 34ste, in de toonaangevende New Photography reeks, een jaarlijkse tentoonstelling die de stand van zaken bijhoudt in de kunstfotografie wereldwijd, en sinds 1985 een aantal klinkende namen heeft voortgebracht. +Philip-Lorca diCorcia, Rachel Harrison, Wolfgang Tillmans. En, in 1997, Rineke Dijkstra. Ook Bertien van Manen (in 2005) en Vivianne Sassen (2011) werden geselecteerd voor New Photography. Anouk Kruithof is de vijfde Nederlandse uitverkorene in die reeks.

Maar Kruithof brengt vakkundig en in hoge versnelling relativeringen aan: 'Het is maar één werk.' En het is een beetje een buitenbeentje in haar oeuvre - 'tenminste, dat is wat ik van veel mensen hoor.' Want het is niet kleurrijk, maar oogt zwart-wit en abstract. Daar komt bij: Subconscious Travelling (2013), de foto-installatie die de curatoren van het MoMA uitkozen, is tweeënhalf jaar oud. Een eeuwigheid in het bestaan van Kruithof. Want waar is ze nu al niet mee bezig?

null Beeld
Beeld

Veel werk

Ze richt een internationale prijs voor zelfuitgegeven fotoboeken op (zie kader). Ze maakt een boek, Automagic, haar tiende inmiddels, waarin ze haar beeldarchief van de afgelopen twaalf jaar op holistische wijze wil onderbrengen in tien uitneembare hoofdstukken. En ze is net klaar met #Evidence, het project dat ze afgelopen maand toonde bij galerie Boetzelaer|Nispen in Amsterdam, en waarvoor ze zo'n vijftien nieuwe werken maakte.

Toch hangt het daar maar mooi, op de derde verdieping van het MoMA. Subconscious Travelling bestaat uit 99 fotostickers op de muur. 'Het zijn foto's van bladen uit een album dat ik in Berlijn op een rommelmarkt vond', vertelt Kruithof in haar studio in de Lower East Side in New York, de stad waar ze sinds vier jaar woont en werkt. 'Elke pagina bevatte donkere negatiefhoesjes, verknipt en tot een formeel compositiespel bij elkaar geplakt. De hoesjes waren allemaal leeg. Misschien was het een reisarchief, met potlood stonden er namen van landen, steden en nummers bij geschreven. Ik vond het supermooi en heel erg spannend.'

Kruithof fotografeerde de pagina's stuk voor stuk, met de flits op haar iPhone. Zo ontstonden er witte vlekken. Hard en uitgebeten. Of zachter, als geestverschijningen, in het duister van de hoesjes. 'Dat wit, de totale afwezigheid van pixels, en dus van informatie, staat voor mij symbool voor een soort geheugenverlies. Fotografie is bedoeld om herinneringen te vangen, de tijd vast te leggen voor altijd. Maar als je continu van alles foto's neemt, zoals veel mensen nu doen, en je geheugen uitbesteedt aan camera's en computers, wat herinner je je dan? De echte gebeurtenis? Of de foto van de gebeurtenis?'

undefined

null Beeld Sweaty Sculpture
Beeld Sweaty Sculpture

#Evidence

Het gaat Kruithof niet om het zelf maken van foto's ('ik heb het idee dat het daar niet meer over gaat, iederéén kan nu foto's maken'), maar om wat foto's met ons doen - nu we er overal en altijd door overspoeld worden. Haar werk kan elke gedaante aannemen: een van internet geplukt en bewerkt beeld, een fotoboek, een performance, een sculptuur. En daarmee past ze naadloos in het beeld dat het MoMA van de 'nieuwe fotografie' schetst: driedimensionaal, bewegend, opzichtig gemanipuleerd en behoorlijk conceptueel.

Ook haar nieuwste project #Evidence valt onder die noemer. Het is een ode aan het beroemde fotoboek Evidence (1977), waarin Larry Sultan en Mike Mandell foto's bijeenbrachten uit archieven van 81 overheidsinstellingen. Los gezongen van hun oorspronkelijke context vormden de nooit voor publicatie bedoelde politiefoto's van plaatsen delict of registraties van wetenschappelijke experimenten een even fascinerend als raadselachtig beeldessay. Voor haar eigen #Evidence deed Kruithof onderzoek naar de Instagram-accounts van eveneens 81 overheidsinstellingen en bedrijven, van IBM tot de TSA, de organisatie die op Amerikaanse luchthavens de bagage van passagiers controleert en op Instagram van elk onderschept wapen een foto plaatst en noteert hoe het verstopt is. 'Echt bizar', lacht Kruithof, 'als je crimineel wilt worden, krijg je daar gewoon een handleiding.'

Evidence Beeld Anouk Kruithof
EvidenceBeeld Anouk Kruithof

Instagram

'In Amerika is Instagram veel groter dan in Europa. Zelfs Het Witte Huis heeft een account. Alsof een organisatie pas bestaat wanneer ze op Instagram foto's plaatst. Als een soort bewijs. Terwijl die foto's het tegendeel zijn van bewijs. Het is je reinste propaganda. Zelfs bij een onschuldig tripje van Obama: de keuze van die foto, hoe die is gemaakt, welk bijschrift erbij is gezet door een Instagram-strateeg. Het is pure manipulatie. Maar fotografie is zo verleidelijk, iedereen scrollt door die plaatjes op zijn telefoon. Ook al weet je dat het niet waar is, het beïnvloedt je toch sluipenderwijs.' Ze zucht: 'Fotografie, man! Het is zo'n bevraagbaar, gevaarlijk medium.'

Ze legt het genadeloos bloot in haar werk Green is More Than Just a Color, een fotocollage die is gebaseerd op de screenshots van Waste Management, een bedrijf dat zijn eigen medewerkers bleek in te zetten in een Instagram-campagne: op elke foto houdt iemand een bord omhoog met een wens voor een groenere toekomst. Kruithof knipte de teksten en de gezichten uit, alleen de ogen en de monden bleven. Het gevolg: een treffende gelijkenis met foto's van gijzelaars. Zelfde bordjes, zelfde starre glimlach.

Soms zijn de van Instagram geplukte beelden zo zeer door Kruithof bewerkt dat nauwelijks nog is te achterhalen wat hun oorsprong is. In de kleurige sculpturen die onderdeel zijn van #Evidence - kleurig bedrukte lappen pvc en latex die over stalen constructies hangen - zijn amper de identiteitsbewijzen met geblurde pasfoto's van wapensmokkelaars te herkennen, door de douane op internet gepost. 'Ik abstraheer vergaand, dat klopt. Misschien is het daardoor niet herkenbaar genoeg. Dan zie je gewoon sculpturen, dat vind ik ook oké. Ik hou van het idee, van het concept. Maar ik vind het ook heel belangrijk dat mijn werk al iets met je doet wanneer je nog niet weet waarover het gaat. Dat het beeldend ook sterk is. '

null Beeld Anouk Kruithof
Beeld Anouk Kruithof

Push-up

In 2011 won Kruithof de Jury Grand Prix op het Internationale Festival voor Mode en Fotografie van Hyères en kreeg ze de gelegenheid een jaar in New York te verblijven. Ze ging er niet meer weg. 'Ik kan niet zeggen dat mijn werk heel anders is geworden in deze stad', zegt Kruithof, die eerder ook vier jaar in Berlijn woonde. 'Maar ik reageer wel sterk op wat er in mijn omgeving is, sommige werken hebben totaal te maken met hier zijn.'

Het onderzoek naar de Instagram-accounts is er een voorbeeld van - 'dat had ik in, pak hem beet, Portugal nooit gemaakt.'

Ook Push-up (2013) is onmiskenbaar New Yorks. Voor Push-up posteerde Kruithof zich voor de ingang van kantoorkolossen in Manhattan en vroeg zakenlieden of ze zich voor haar zo vaak mogelijk zouden willen opdrukken. Machtsvertoon is dit keer het onderwerp, en hoe zich dat vaak in cirkels manifesteert. 'Want enerzijds gaan die mannen voor mij naar de grond, en neem ik vanaf een hoger standpunt een foto - best denigrerend. Aan de andere kant willen zij mij juist imponeren door even cool te laten zien hoeveel push-ups zij kunnen doen. En dan werden we ook nog eens om de haverklap door bewakers weggestuurd uit angst voor aansprakelijkheid: een werknemer mocht tijdens kantooruren en op het bedrijfsterrein maar eens een arm breken en zijn werkgever aanklagen.'

null Beeld Anouk Kruithof
Beeld Anouk Kruithof

Beschermheer

Vier jaar redt ze het nu al in New York. Ze nam deel aan zo'n tien groepstentoonstellingen, kan er rondkomen van haar vrije werk, hoeft geen opdrachten meer aan te nemen. 'Er zijn twee dingen nodig om te overleven in New York: je moet creatief zijn, en je moet rijke vrienden hebben', zegt Kruithof. 'Ik ben ondernemend. En nieuwsgierig. Dus ik ontmoet hier mensen die rijker zijn dan ik, die zijn er nou eenmaal veel in New York. Een aantal ondersteunt mij in mijn werk - dat is hier heel normaal. Totaal anders dan in Nederland, daar geef je niet zomaar geld als je er niets voor terugkrijgt.'

Ze heeft een mecenas, een beschermheer met wie ze een passie voor fotoboeken deelt. Hij vroeg: 'Wat kan ik doen om je te helpen? Wat heb je nodig?' Zij antwoordde: 'Een eigen studio.' 'En ik heb echt wel sponsors hier en daar, anders zou ik nooit al die boeken kunnen maken. En überhaupt niet mijn werk zoals het nu is.'

Een galerie heeft ze nog niet in New York. 'Ik hoor steeds dat het werk - het installatieve karakter, de fragiele materialen, de fotoboeken - erg oncommercieel is. Dat ze het niet kunnen verkopen. Dat vond ik wel een beetje teleurstellend. Maar ik denk ook: what the fuck! Ik ga het toch niet veranderen. Het komt wel een keer, alles op zijn tijd.' Ze haalt haar schouders op. 'Ik heb wél deze expositie in het MoMA.'

Ocean of Images: New Photography. T/m 20/3. Museum of Modern Art, New York. moma.org

Prijs

Naast kunstenaar en uitgever van eigen fotoboeken, is Anouk Kruithof ook onbezoldigd directeur van The Anamorphosis Prize, een nieuwe prijs voor zelf uitgegeven foto- en kunstboeken die zij samen met de Amerikaanse verzamelaar John A. Pelan in het leven riep. De prijs wordt drie jaar lang uitgereikt, te beginnen op 1 januari 2016. Uit meer dan 350 internationale inzendingen koos de jury (behalve Kruithof en Pelan nam ook fotografie-conservator Charlotte Cotton zitting) een shortlist van twintig boeken - alle zijn in te zien op de website van de prijs. De winnaar ontvangt 10 duizend dollar. anamorphosisprize.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden