Deze 'Fab 5' slaan met realityprogramma Queer Eye bruggen in het gepolariseerde Amerika

Al is de werkelijkheid wel een beetje gepolijst

Als de toon van de president van het machtigste land ter wereld onverzoenlijk is en de politieke en maatschappelijke verdeeldheid navenant groot, wat brengt dan nog verzachting? Nou, vijf gays in een zwarte pick-up.

Van links: Bobby Berk, Karamo Brown, Antoni Porowski, Jonathan Van Ness en Tan France. Foto Gavin Bond/Netflix

Bestaat er zoiets als bingetherapie? Netflixsessies die het vertrouwen in de mensheid een beetje herstellen, die fungeren als een antidotum tegen het wereldleed uit de journaals? En kan die troost dan worden geboden door nota bene een realityprogramma?

Wie de reacties op Queer Eye leest, zou denken van wel. De acht afleveringen die half februari op Netflix verschenen, werden er met een collectieve zucht van verlichting doorheen gejaagd. 'Nog nooit had een metamorfoseprogramma zo veel betekenis', schreef de Amerikaanse site Buzzfeed. 'Queer Eye ontdooit je bevroren hart', adviseerde de Amerikaanse culturele site Vice. In Nederland ving Tim Hofman de communis twitterio in een warme aanbeveling. 'Queer Eye op Netflix is zo awesome', schreef de programmamaker. 'Vijf homo's die rednecks een make-over geven, zónder cynisme. Vanuit de makers niet, vanuit de kandidaten niet. Begin met kijken.'

Queer Eye is een remake van Queer eye for the straight guy, een Emmywinnend realityprogramma dat tussen 2003 en 2007 op de Amerikaanse televisie werd uitgezonden. In principe is de insteek van de Netflix-variant hetzelfde gebleven: vijf gays, de 'Fab 5' genoemd, helpen een deelnemer zijn leven weer op de rit te krijgen. De man in kwestie leert vooral hoe hij beter voor zichzelf en zijn omgeving kan zorgen.

Archetypische Trump-mannen

De Netflix-versie is politieker dan het origineel: de coaches zijn diverser (zo noteren we een homoseksuele moslim die opgroeide in Groot-Brittannië maar van Pakistaanse komaf is) en er worden nadrukkelijk bruggen geslagen in het gepolariseerde Amerika.

De Fab 5 rijden in een zwarte pick-uptruck door Georgia, een conservatieve red state in het zuidoosten van de VS. De kandidaten zijn dan ook archetypische Trump-mannen, zoals een politieagent met rode 'Make America Great Again'-pet en een alleenstaande vijftiger die bij thuiskomst direct een redneck margarita (*zie kader) inschenkt en plaatsneemt in een morsige ligstoel.

Maar de vijf coaches rijden ook naar hoofdstad Atlanta om een jonge zwarte man die worstelt met zijn geaardheid te helpen - vandaar dat het 'straight guy' uit de oorspronkelijke programmatitel ontbreekt. Dat is meteen ook de emotioneelste en indrukwekkendste aflevering van de serie.

*

Een redneck margarita wordt gemaakt met onder meer (goedkope) tequila en Mountain Dew. Deze frisdrank heeft zijn oorsprong in Tennessee, als mixdrankje voor whisky. De naam Mountain Dew is afkomstig van de 19de-eeuwse term voor whisky. Tegenwoordig wordt de limonade gefabriceerd door PepsiCo en is het een van de populairste frisdranken van de Verenigde Staten. Daarbij is de drank het symbool van de zogeheten white trash: de witte onderklasse van Amerika.

Stereotype

Samen werken kandidaten en Fab 5 toe naar een speciale gebeurtenis, een feestje bijvoorbeeld, waarbij de voorheen hulpeloze man kan gloriëren met zijn verbeterde zelf. Vanuit hun designloft volgen de gays de verrichtingen en de vijf heren zijn daarbij immer tot tranen toe geroerd.

Het programma vaart op het stereotype dat homo's meer stijl en smaak hebben en de gemiddelde heteroman nog in een berenvel rondloopt. Elk lid van de Fab 5 heeft een specialisme. De blonde Bobby geeft het interieur een metamorfose, modeontwerper Tan probeert elke kandidaat het belang te laten inzien van een kast vol kleurige overhemden met korte mouwen en de extraverte Jonathan ('verzorging') leert mannen die nog nooit een pot dagcrème hebben vastgehouden nieuwe woorden, zoals 'hydrateren' en 'pommade'.

Antoni (een look-a-like van John Mayer maar met ogenschijnlijk meer nachtrust) is expert 'wijn en eten', wat in de praktijk betekent dat hij mannen van middelbare leeftijd probeert te leren hoe ze een avocado moeten snijden. Karamo neemt de vage categorie 'cultuur' voor zijn rekening, maar zou zichzelf op Linkedin vermoedelijk aanprijzen als mental coach. Hij doet doeltreffende uitspraken als 'ons gesprek raakte me diep'. Daar zijn ze allemaal erg behendig in, dingen zeggen waarom de kandidaten en zijzelf moeten huilen.

Emo-tv

En ja, dat werkt. Kijkers huilen net zo veel als de mannen op het scherm, getuige de reacties op sociale media. Queer Eye is dan ook bijzonder goed gemaakte emo-tv. De coaches komen niet alleen even langs om het leven van een man overhoop te halen, maar delen ook hun eigen ervaringen en kwetsbaarheden: opgroeien in een streng christelijk milieu terwijl je ontdekt dat je op jongens valt, het verlies van een vader op jonge leeftijd. Steeds is de boodschap: onze levens lijken weliswaar mijlenver uit elkaar te liggen, maar uiteindelijk zijn we, heus waar, allemaal mensen.

Doorgaans zoomt hulptelevisie louter in op de problemen van de deelnemers en vergroot die uit: het vieze en rommelige huis van de dwangmatige verzamelaar, de grote neus van het lelijke eendje dat op tv onder het mes gaat voor een make-over, de zwangere tiener die leeft op een dieet van Marlboro en Red Bull. De sores lijken onoverkomelijk, maar hé: dankzij de magie van de programmamakers komt het aan het eind van het programma toch altijd goed.

Maatschappelijke thema's

Queer Eye is veel positiever: de mannen zijn al goed zoals ze zijn, benadrukken de Fab 5 steeds, ze krijgen alleen wat handvatten aangereikt om nog beter te worden. Het belangrijkste doel is het vergroten van het zelfvertrouwen, zonder al te drastische ingrepen. De coaches leren de deelnemers zich kwetsbaarder op te stellen, hun gevoelens te uiten en vooruit, zo nu en dan een avocado-grapefruitsalade voor hun vrouw te maken.

De serie raakt ook aan actuele maatschappelijke thema's. Aan het begin van de derde aflevering worden de Fab 5 in hun auto staande gehouden door een autoritaire politieagent. De sfeer is direct gespannen. 'Ze zagen mij waarschijnlijk achterin zitten', zegt de van origine Pakistaanse Tan. De zwarte Karamo, die achter het stuur zit, verstart. 'Ik ken dit soort agenten', zegt hij. Uiteindelijk blijkt de agent zijn collega voor het programma te hebben opgegeven. De coaches bezwoeren later in interviews dat zij niet op de hoogte waren van het gebbetje en dus authentiek reageerden.

De scène leidde tot kritiek en lof. Het is uniek dat het politiegeweld tegen zwarte Amerikanen in zo'n licht programma aan de orde wordt gesteld. 'Mijn zoon wilde geen rijbewijs halen omdat hij bang is om door de politie te worden doodgeschoten', zegt Karamo later tegen de kandidaat met rode Trump-pet - een ontboezeming die ook op witte Amerikanen indruk zal maken. Tegelijkertijd wordt wel zeer lichtzinnig omgesprongen met de reële angst van veel zwarte Amerikanen. Queer Eye reduceert hun pijn eigenlijk tot een productiegrap in dienst van leuke tv. Doodsbang voor de politie? O wacht, grapje hoor!

Natuurlijk vinden de Trump-pet en Karamo elkaar in een gesprek van man tot man, waarin ze begrip voor elkaars positie etaleren. 'Naar Black Lives Matter werd niet geluisterd en naar de politie werd niet geluisterd', zegt de Trump-agent. 'Als iedereen gewoon een gesprek zou kunnen voeren zoals wij nu, zou het veel beter gaan in de samenleving.'

Geen documentaire

Zo, dat is dan ook weer opgelost. Althans, als kijker verkeer je graag even in de warme waan dat twee werelden elkaar gevonden hebben, dat het diep verdeelde Amerika de kloof weet te dichten als iedereen maar meer Netflix zou kijken. Want waar zie je tegenwoordig nou nog een echt gesprek, met wederzijds begrip en de wil om eruit te komen? De reacties op het programma laten zien dat kijkers ver willen gaan in hun suspension of disbelief, het vermogen om kritiek opzij te zetten en te geloven in wat je op het scherm ziet. Gewoon, omdat het zo hartverwarmend is. En hoopgevend.

Maar Queer Eye is natuurlijk geen documentaire. Het gaat hier om reality-tv, een genre waarin de werkelijkheid vaak meer geweld wordt aangedaan dan de term doet vermoeden. De coaches lijken niet geselecteerd op hun specialisme, maar vooral op hun vermogen om bruggen te slaan. Als een redneck hun vraagt of ze het mannetje of vrouwtje zijn in een relatie - voor homo's een vermoeiend, stereotyperend cliché - leggen ze met bewonderenswaardig veel geduld uit dat 'niet alles zwart-wit is' en dat je 'allebei de broek aan kunt hebben'.

De Fab 5 op weg naar een kandidaat.

Aaibaarheid

Toevallig zijn ook alle kandidaten extreem knuffelbaar en lijkt niemand scherpe randjes te hebben. Ontmoetingen tussen extravagante gays en strenggelovige christenen die al hun hele leven in de kerk horen dat homoseksualiteit een zonde is, zouden in het werkelijke leven veel meer schuren, maar in deze gepolijste reality-tvwerkelijkheid is dat nergens het geval.

Montage speelt een belangrijke rol, waarschijnlijk een grotere dan je als troostkijker wilt beseffen. Een interview met Tan, die dus moslim en gay is, in New York Post geeft te denken. De stijlcoach vertelt dat de redneck tijdens de opnamen een beledigende opmerking maakte over moslims. 'Weet je dat je net twee uur met een moslim in de auto hebt gezeten?', vroeg Tan daarop. 'Ben je dan een terrorist?', reageerde de redneck. Hij bedoelde het niet verkeerd, verzekert Tan de interviewer, de man wist gewoon niet beter. 'Dus ik heb het rustig uitgelegd.'

Dat gesprek heeft de uitzending niet gehaald. Waarom, is niet bekend, maar wonderlijk is het wel. Dit is juist een voorbeeld van uitersten die elkaar ontmoeten, met al het ongemak en de botsingen die daarbij horen. Misschien werd het te pijnlijk bevonden. Het gesprek zou flinke afbreuk hebben gedaan aan de aaibaarheid van de redneck, die aardige eenzame man om wie we aan het eind van de aflevering allemaal zitten te grienen. Dat zou toch lastiger zijn als iemand even daarvoor zijn gevaarlijke vooroordelen heeft tentoongespreid.

De kracht van Queer Eye is dat je daar helemaal niet over wilt nadenken. Het is het juiste programma op het juiste moment. Als zelfs een schietpartij op een middelbare school een land niet verenigt maar de partijen alleen maar verder uiteendrijft, zoals onlangs gebeurde in Florida, wat helpt dan wel? Nou ja, vijf gays in een zwarte pick-uptruck - in ieder geval voor de 45 minuten die elke aflevering duurt. Queer Eye is kippensoep voor de ziel, in gepolariseerde tijden.

Door: Loes Reijmer


Waarom sommige homo's kapper Jonathan niet kunnen uitstaan

Van de Fab 5 springt Jonathan Van Ness er het meest uit. Niet iedereen is gecharmeerd van de kapper, maar Van Ness heeft een bijzondere gave.

'Wat vind je van die ene met die lange haren?', vraagt een vriend als ik de trailer van Queer Eye op Facebook deel. Ik word zelf ongelooflijk blij van kapper en schoonheidsexpert Jonathan Van Ness (30), het meest aanwezige lid van de Fab 5. Heerlijk hoe hij zijn manen laat wapperen door een föhn in zijn gezicht te blazen en even later zegt: 'It's very hard to work with all this luxurious Beyoncé hair in my face.' (Ik kan dat natuurlijk vertalen, maar een groot deel van de campy humor zit in Van Ness' overdreven Amerikaans-Engels, plus die vastgeschroefde, TellSell-achtige glimlach.) Ook geestig: Jonathan spreekt levenloze objecten aan als vrouw. Over een moisturizer met slechte bestandsdelen: 'She's a liar.' Alles wat uit zijn mond komt, is onverwachts. Zo schreeuwt hij tegen een ZZ Top-baard, die hij na jaren woekeren eindelijk heeft getrimd: 'Yes, balance! Yes, symmetry! Who gave us permission?!'

Maar veel homovrienden kunnen Jonathan niet uitstaan, blijkt uit reacties op mijn tijdlijn. 'Niet te doen!' 'Zo camerageil!' 'Probeert veel te hard om grappig te zijn!' Waarom roept deze vrolijke groomer zulke uitgesproken reacties op? Is hij te vrouwelijk, te uitgesproken gay? De twee felste tegenstanders zijn toevallig ook de meest gespierde sportschoolhomo's die ik ken. Is dit dus een gevalletje van 'femme-shaming', zoals een andere vriend zich afvraagt, het belachelijk maken van feminiene homo's? De ene spierbundel ontkent: 'Ik vind hem niet grappig, maar dat is geen femme-shaming. Iedereen moet zo femme zijn als-ie wil. Ik hou van de drag queens bij RuPaul's Drag Race - die zijn wél grappig.' Een andere kennis schrijft: 'Mijn afkeer voor luidruchtige homo's heeft niks met hun vrouwelijkheid te maken. Iemand die zichzelf heel faggy, bitchy of fabulous vindt, vind ik gewoon saai.'

Jonathan is vooral een personage met wie veel homo's zich niet willen identificeren. Hij is in hun ogen een karikatuur: oppervlakkig, overdreven, een beetje dommig - en ook nog eens kapper. Voor de haters is Jonathan een soort Amerikaanse Roy Donders; nét het stereotype waartegen homo's in hun eigen omgeving al vechten. René van der Gijp zei in Voetbal Inside dat homo's beter kapper kunnen worden dan professioneel voetballer. Op mijn Facebook lijken vooral meisjes voor Jonathan te vallen, die genieten van zijn Beyoncé-imitaties in Queer Eye en in hem hun ideale gay best friend zien.

Kapper Jonathan van Ness. Foto Instagram Jonathan van Ness

Maar ik wil toch even opkomen voor Jonathan. Juist omdat homo's vaak worden neergezet als freaks, zie ik onder homo's een bewijsdrang om mannelijk, sexy en vooral 'heteronormatief' over te komen: ze sporten zich een ongeluk, hebben een baard en pronken met hun lichaamshaar en stoere tatoeages op Instagram. Ik voel die druk ook, maar iemand als Jonathan helpt me eraan herinneren dat het bevrijdend is jezelf lekker te laten gaan. Ik vind hem helemaal geen clown, maar iemand die met zijn flamboyante doch ontwapenende houding de stugste types laat ontdooien. Deze 'unicorn' geeft onzekere mannen (he/ho) het gevoel dat ze er mogen zijn - en dat is een gave. De man met de ZZ Top-baard, die tevens lijdt aan de huidaandoening lupus, zegt bijvoorbeeld: 'You can't fix ugly.' Maar Jonathan wuift dat weg. 'Je hebt niet alles in de hand, maar één ding kun je wel zelf bepalen: je zelfvertrouwen. Als jij jezelf niet de moeite waard vindt, dan vindt een ander dat ook niet.'

En direct daarna: 'Does my hair look insane? Yes, it does. But it's also fierce.'

Door: Haroon Ali