Deze Duo Exhibition is niet minder dan dan een feest

Een museale tentoonstelling in een galerie: de historische conceptuele kunst van Ger van Elk en Bas Jan Ader samen zien is niet minder dan een feest.

Beeld Zaaloverzicht In Search Of, GRIMM Gallery, foto: Michiel van Nieuwkerk

Hun werken zijn hartverscheurende absurdistische meesterwerken.

Een galerie is niet de plek om naartoe te gaan voor kunstgeschiedenis. Kunst komt hier meestal vers uit het atelier, de kunstenaar hoort met een glas bubbels de opening op te sieren en een beetje te flirten met eventuele verzamelaars of museumbonzen. Dus als een Amsterdamse galerie een duotentoonstelling presenteert van twee heren die al naar gene zijde zijn vertrokken, is iets bijzonders aan de hand. Of in elk geval iets vreemds.

Het gaat om Ger van Elk, die vorig jaar op 73-jarige leeftijd overleed, en Bas Jan Ader, die veertig jaar geleden op 33-jarige leeftijd op de oceaan verdween. De mannen waren hartsvrienden, ze woonden samen in Los Angeles in de jaren zestig, toen ze allebei nog jong, rusteloos en veelbelovend waren.

De 22 kunstwerken in de tentoonstelling stammen (op een uitzondering na) uit de late jaren zestig en de vroege jaren zeventig, de begintijd van de conceptuele kunst, de kunst die draait om ideeën. Een plant en een man hetzelfde 'kapsel' geven was zo'n idee dat Van Elk uitvoerde, Ader maakte er foto's van. De gracht in fietsen was zo'n idee dat Ader uitvoerde; Van Elk keek toe, Aders vriendin bediende de camera.

De experimenten van Van Elk hebben een vrolijk soort branie, Ader is serieuzer. Van Elk stapte bijvoorbeeld in een rubberbootje om de golfjes van een sloot glad te strijken, Ader verfde in kapitalen op de muur: 'PLEASE DON'T LEAVE ME'.

Voor de huidige remake van deze installatie werd de tekst op de muur geprojecteerd en netjes overgetrokken, Ader had het type verf gedocumenteerd. De nalatenschap van ideeënkunst leidt vaker tot dit soort rare kwesties: zou een versie met een andere soort verf 'niet echt' zijn? Deze zorgvuldig geënsceneerde noodkreet is in elk geval niet minder hartverscheurend.

(Tekst gaat verder onder foto).

Hoe de wegen van de conceptuele kunstenaars elkaar kruisten

Ger van Elk en Bas Jan Ader ontmoetten elkaar in 1959 op het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs in Amsterdam (de huidige Gerrit Rietveld Academie). Ze deelden hun gevoel voor humor en liefde voor jazz. Ader verliet de school na een jaar. Van Elk richtte in 1961 samen met Wim T. Schippers en Bob Wesdorp de 'A-dynamische groep' op, een stroming verwant aan dadaïsme en Fluxus.

Een jaar later verhuisde Van Elk naar Los Angeles, waar zijn vader woonde. Ook Ader was gaan reizen en stak vanuit Marokko in een zeiljacht de oceaan over als scheepsmaat van een Amerikaan die huiswaarts wilde varen. In 1963 vond Ader zijn vriend terug in Los Angeles, hij ging studeren aan het Otis Art Institute.

In 1973 had Van Elk een solotentoonstelling in het Van Abbemuseum in Eindhoven. Ader gaf in de VS les op verschillende kunstacademies. In de zomer van 1975 wilde Ader een solozeiltocht richting Europa maken als onderdeel van een kunstwerk. Zijn kleine boot werd bij de kust van Ierland gevonden. Sindsdien is hij vermist. De werken van Ader en Van Elk waren niet eerder in een duotentoonstelling te zien.

Het is moeilijk Aders kunst te zien zonder te denken aan hoe zijn werk hem fataal werd. Het project In Search of the Miraculous (1975) eindigde onvoltooid op de oceaan die hij wilde oversteken in een kajuitzeilbootje van nog geen 4 meter lang. Het leverde hem postuum een mythische status op en maakte zijn kleine oeuvre onbetaalbaar. De zwart-witfilm Nightfall (1971) toont hoe de magere kunstenaar met een grote zware steen twee lampen stukgooit, in opperste concentratie, zijn spieren trillend, tot totale duisternis volgt: het is een strijd op leven en dood. Net als in Aders andere kunstwerken waarin hij met de zwaartekracht vecht. Van Elks kunst brengt absurdisme en 'lucht', letterlijk soms, zoals in de videoprojectie waarin hij met zijn ene voet een band om zijn andere voet oppompt, droogjes getiteld How Van Elk inflates his left foot with his right one.

Wat hier gebeurt met deze twee die niet meer onder ons zijn, is dus inderdaad erg bijzonder. Vreemd ook, al is het wel te verklaren. Van Elk wilde heel graag met Ader exposeren, dat had hij Grimm Gallery laten weten. De galerie eist met deze expositie een rol op in de rechterlijke twist tussen de weduwe van Bas Jan Ader en Museum Boijmans Van Beuningen over een deel van Aders oeuvre. Deze galerieshow suggereert dat de films die het museum dacht te bezitten alweer op de markt zijn. Mogelijk is dat voorbarig, want de rechter heeft eind juni slechts een voorlopig oordeel geveld en de partijen verzocht tot een schikking te komen.

Hoe het ook afloopt, het is een feest deze kunst nu bij elkaar te zien, deze hartverscheurende absurdistische meesterwerken uit recentelijk vervlogen tijden. Een museale tentoonstelling eigenlijk, maar dan zonder titelbordjes en zaalteksten en mét prijslijst. Voor enkele tienduizenden euro's kan men hier een stuk kunstgeschiedenis kopen.

Duo Exhibition Ger van Elk, Bas Jan Ader
Beeldende kunst
*****
T/m 3/10, Grimm Gallery, Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden