theater

Deze drie jonge theatermakers wenden zich tot klassiekers om een punt te maken over homo-emancipatie

Florian Myjer, Lars Brinkman en Char Li Chung, alle drie twintigers, wendden zich tot klassieke literaire teksten om te laten zien dat de vrijheid om te zijn wie je bent nog steeds bevochten moet worden.

Florian Myjer in Lady Chatterley’s Lover. Beeld Sofie Knijff
Florian Myjer in Lady Chatterley’s Lover.Beeld Sofie Knijff

‘Als homo ben je de enige minderheid die niet binnen zijn of haar eigen minderheid opgroeit – naast gehandicapten. Joodse mensen komen uit een Joods gezin, of gaan soms naar een Joodse school. Maar als homo groei je op in een heteroseksueel gezin. Ga je naar een heteroseksuele school. Je hebt geen kerk met geloofsgenoten. Je moet je eigen familie creëren. Je bent een koekoeksjong in een duivennest.’

Zo begint de monoloog van Florian Myjer in de voorstelling Lady Chatterley’s Lover. Het koekoeksjong gaat vervolgens in op het feit dat hij als jonge homoseksueel geen rolmodellen had, geen lichtende voorbeelden, in films bijvoorbeeld. Als er al een homo meedeed, was hij zielig, of nuffig, of het slachtoffer, of de slechterik en vaak ging hij dood aan aids. ‘Nooit eens een leuke jonge knappe homo die het deed met een andere leuke knappe homo, zonder eerst verkracht, gepest of veracht te worden’, aldus Myjer.

Lars Brinkman in Nader tot u. Beeld Anna van Kooij
Lars Brinkman in Nader tot u.Beeld Anna van Kooij

De manier waarop hij zijn aangrijpende tekst met ingehouden woede uitspreekt, vormt een van de opmerkelijkste momenten van dit inmiddels weer volop draaiende theaterseizoen. Het is niet de enige recente voorstelling waarin een jonge theatermaker het podium gebruikt om de worsteling met zijn homoseksualiteit te laten zien – verdriet, schaamte, onzekerheid, woede, dat alles komt voorbij. Zo ook in Nader tot u van Lars Brinkman, een solovoorstelling waarin hij op hoogstpersoonlijke wijze verslag doet van zijn strubbelingen als buitenstaander. En afgelopen weekend ging bij Toneelgroep Oostpool De profundis in première, naar de brieven die Oscar Wilde vanuit de gevangenis schreef aan zijn ex-geliefde. Wilde was wegens sodomie veroordeeld tot een gevangenisstraf en leed daar gruwelijk onder. Char Li Chung (voorheen Charli, maar vanwege zijn deels Chinese komaf schrijft hij zijn naam nu zoals die in zijn paspoort staat) regisseerde die voorstelling en ook hij wil hiermee een statement maken.

Ludwig Bindervoet in De profundis, regie Char Li Chung, bewerking Bart van den Donker en Char Li Chung. Beeld Bas de Brouwer
Ludwig Bindervoet in De profundis, regie Char Li Chung, bewerking Bart van den Donker en Char Li Chung.Beeld Bas de Brouwer

Drie twintigers die zich geketend voelen of hebben gevoeld, het theater gebruiken om zich te bevrijden, en daarbij klassieke romans of teksten gebruiken van Oscar Wilde, Gerard Reve en D.H. Lawrence. Opmerkelijk, in een tijd en land waarin je onderhand zou verwachten dat alles zo’n beetje mogelijk is, qua seksuele ontplooiing. De emancipatie van alles wat niet strikt heteroseksueel is, moet zo onderhand wel voltooid zijn, zou je denken. Maar de realiteit is kennelijk weerbarstiger. Splinter Chabot schreef Confettiregen, waarin hij verslag doet van zijn moeizame coming-out, Nicolaas Veul maakte de documentaire Pisnicht – The Movie over de grens tussen humor en discriminatie, en met de regelmaat van de klok staan er berichten in de krant over pestgedrag en geweldpleging tegen homoseksuelen.

Wat betekent dit alles voor je persoonlijke ontwikkeling, en hoe moet het nu verder? V vroeg het aan drie geëngageerde én getalenteerde theatermakers.

Theatermaker Florian Myjer. Beeld Laura Bakker
Theatermaker Florian Myjer.Beeld Laura Bakker

Florian Myjer (29): Lady Chatterley’s Lover

Acteurs Florian Myjer, Lisa Verbelen en Marieke de Zwaan gebruiken de scandaleuze roman van D.H. Lawrence als dekmantel om hoogstpersoonlijke ontboezemingen over seksualiteit en het ongemak daarover te benoemen.

Myjer: ‘Ik was een expressief en zachtaardig jongetje, ik hield van musical, dansen en het koningshuis. Daar heb ik veel last van gehad op school, ik werd ermee gepest. Daarom probeerde ik me zo goed mogelijk aan te passen aan wat als normaal gold. Ik probeerde minder hoog te praten, vrouwelijke gebaartjes te onderdrukken, kortom: mannelijker te worden. Op mijn 11de zag ik Cabaret, de lievelingsfilm van mijn vader, waarin homoseksualiteit voor het eerst ongecompliceerd werd getoond. Dat was zo’n belangrijke ervaring, eindelijk voelde ik me minder alleen. Pas op mijn 19de ben ik stapje voor stapje uit de kast gekomen.

‘Mijn eerste solovoorstelling op de toneelschool heette Een hertje, beschadigd. Daarin heb ik mijn persoonlijke ervaringen verwerkt. Ter voorbereiding heb ik anoniem contact gezocht met de leraren van mijn basisschool. Ik belde hen op als Roderick Verhoeven, journalist bij de Theaterkrant, en zei dat ik een profiel wilde schijven over het grote talent Florian Myjer en dat ik wilde weten hoe hij als kind was. En ja hoor, daar kwam het: ik was verwijfd, ik speelde altijd met meisjes, ik was gesoigneerd gekleed, musical dit, musical dat – dat soort dingen. Overigens werd dat wel op een liefdevolle manier verteld. Over mijn worsteling werd helemaal niets gezegd, dat was blijkbaar niet te zien en heb ik in mijn eentje moeten uitvechten. Die gesprekken heb ik opgenomen en gebruikt in mijn voorstelling.

‘Toen wij deze zomer Lady Chatterley’s Lover in Den Bosch speelden, zat er bij het nagesprek een liberaal echtpaar en de vrouw zei: ‘Maar die vrijheid om te zijn wie je bent, die hebben wij toch al láng bevochten?’ Dat is heel mooi, dacht ik, maar daar heb ik dus kennelijk niet de vruchten van kunnen plukken. Nooit zag ik mezelf in de media terug. Wat ik daar zag, waren Gerard Joling en Gordon, en daarmee wilde ik me niet identificeren. Als acteur wilde ik er ook niet mee te koop lopen, omdat ik dacht dat ik dan minder audities kon doen, ik had het gevoel altijd met 10-0 achter te staan.

‘In 2014 las ik voor het eerst Weg met Eddy Bellegueule van Édouard Louis, en hoewel ik uit een totaal ander milieu kom dan de hoofdpersoon en Édouard Louis – ik ging naar een school in Amsterdam Oud-Zuid – las ik voor het eerst ook mijn verhaal. Dat was een schok, echt een aardverschuiving, maar het was ook helend. Pas geleden heb ik een lofrede voor Louis mogen uitspreken, tijdens een literair festival. Ik had nooit durven dromen dat dat zou gebeuren. Ik heb net als hij pijn en schaamte om kunnen zetten in kunst, in troost.’

Theatermaker Lars Brinkman. Beeld Arjan Benning en Polina Gladkova
Theatermaker Lars Brinkman.Beeld Arjan Benning en Polina Gladkova

Lars Brinkman (27): Nader tot u

Intense solovoorstelling waarin Brinkman zappend door zijn jonge leven gaat, van gepest worden op school tot de erotiek van een zwembadkleedkamer. Brinkman breekt uit het harnas om ten slotte in zijn blootje als bevrijd veulen over het podium te huppelen.

Brinkman: ‘Uiteindelijk zit er geen woord van Gerard Reve (die in 1966 de bundel Nader tot u schreef, red.) in de voorstelling, maar ik ben wel zijn boeken gaan lezen. Toen ik mij afvroeg waar ik als homoseksueel wel bij kon horen, en waar niet, dacht ik aan de katholieke kerk. Ik ben daar altijd met een boog omheen gelopen, maar Reve vond een manier om zijn homo-zijn met de kerk te verbinden. Ik vroeg me wel af wat me nu zo aantrok in die kerk. Ik kwam vooral uit bij dat erotische aspect, die beelden van Jezus aan het kruis, al die druipende christelijke kunst. Ik ben gelovige lhbti’ers gaan interviewen, want ik vond dat interessant, al die gelovigen die letterlijk op hun knieën gaan en zich onderwerpen aan een hogere macht.

‘Dat verlangen naar nederigheid ken ik zelf ook, en ik heb me er altijd voor geschaamd. Het was een verlangen naar controle verliezen, in plaats van controle houden, naar vastgehouden worden in plaats van vasthouden. Vroeger kreeg ik altijd te horen dat ik te zachtaardig was, dat ik harder moest worden, ik hoorde vaak zeggen: wees een vent, wees een man! Op het laatst ging ik dat ook tegen mezelf zeggen.

‘Toen ik met de klas op schoolreis ging naar Rome, stond ik daar als hitsige puber naar al die prachtige marmeren beelden met al die blote pikken te kijken. Vanaf toen is mijn zoektocht begonnen naar hoe ik seksueel in het leven sta. Ik wilde me niet meer afvragen: wat mag wel, wat mag niet, maar: wat wíl ik? En dat is onder meer mijn verlangen naar onderwerping, ook seksueel. Daarom heb ik in Nader tot u ook het gedicht Please Master van Alan Ginsberg openomen, dat heel expliciet gaat over seksueel genot.

‘Elke avond als ik Nader tot u speel, staat er voor mij iets op het spel. Het is een oprechte zoektocht naar hoe ik me volledig vrij kan voelen. Omdat theater vaak zo vluchtig is, zet ik na afloop in de foyer altijd een klein altaartje neer. Daar kun je dan een kaarsje branden, even reflecteren en op een briefje een reactie schrijven. De meeste reacties zijn positief, veel mensen herkennen de kwetsbaarheid. Op één briefje stond ‘Ik weet niet of ik genoeg van je hou’, daar moest ik wel even over nadenken.’

Char Li Chung (26): De profundis

‘Ik leef niet voor de regel, ik leef voor de uitzondering.’ Dat zinnetje in De profundis vat de kern samen: Oscar Wildes brief die hij uit de gevangenis schreef aan zijn ex-geliefde Bosie is behalve een aanklacht vol woede en verwijten ook een pleidooi voor anders-zijn.

Chung: ‘Ik hou niet zo van het begrip ‘uit de kast komen’, dat zou in 2021 niet meer nodig moeten zijn. 125 jaar nadat Oscar Wilde in de gevangenis zat omdat hij homoseksueel was, zijn er wereldwijd nog steeds 71 landen waar homoseksualiteit strafbaar is. De strijd die we dagelijks voeren voor acceptatie en gelijkwaardige behandeling is nog volop bezig. Toevallig kwam mijn moeder zondag met de enthousiaste mededeling dat trouwen in Zwitserland nu ook mogelijk is voor mensen van hetzelfde geslacht. ‘Nu pas?’, zei ik.

‘Zelf ben ik op mijn 18de uit de kast gekomen. Het sluimerde al wel, maar toen ik op de toneelschool verliefd werd op een jongen, was het duidelijk. Het leidde bij mij tot een enorm verlangen naar literatuur waarin homoseksuele personages voorkwamen. Ik ben een bijna archeologische zoektocht begonnen in bibliotheken en op Google naar queer romans en toneelstukken. Op de toneelschool zelf kwam alleen maar Angels in America langs, verder niets. Ik stuitte bijvoorbeeld op een boek over de homoseksuele keizer Hadrianus en zijn minnaar Antinoüs, een beeldschone Griekse jongen, die hij na zijn dood liet vereeuwigen in prachtige marmeren beelden. Wij moeten onze geschiedenis goed kennen om te laten zien dat de weg naar verandering er een van lange adem is. Uiteindelijk zal de wereld minder wit en minder heteroseksueel moeten worden. In het decor van De profundis staat trouwens een replica van het beeld van Antinoüs, dat vond ik wel een mooie link.

Regisseur Char Li Chung. Beeld Linda Stulic
Regisseur Char Li Chung.Beeld Linda Stulic

‘Mijn eerste verliefdheid op de toneelschool is een katalysator geweest voor mijn latere werk. Twee jaar geleden was dat Don Caravaggio, nu dus Oscar Wilde en volgend jaar Edward II – The Gay King. Op de première van De profundis heb ik me bewust eens goed uitgedost: make-up, nagellak, sieraden. Ik wilde voor de gelegenheid helemaal out & proud gaan. Het voelde bijna alsof ik dat aan Oscar Wilde verplicht was. Maar het vereiste ook wel een beetje moed om zo naar buiten te treden. Toen ik de volgende dag naar mijn overwegend heteroseksuele sportschool ging, heb ik wel de nagellak eraf gehaald.’

De profundis is nog te zien t/m 2/10 in Frascati, Amsterdam; Nader tot u en Lady Chatterley’s Lover worden in het voorjaar van 2022 hernomen.

Florian Myjer maakte eerder producties bij Frascati in Amsterdam en bij Toneelgroep Oostpool in Arnhem; inmiddels behoort hij tot de artistieke kern van De Warme Winkel. Volgend seizoen maakt hij daar de voorstelling Brideshead Revisited, naar de roman van Evelyn Waugh. Char Li Chung is inmiddels toegetreden tot de vaste kern van Oostpool. Zijn eerstvolgende productie daar is Edward II – The Gay King. Lars Brinkman maakt dit seizoen een voorstelling in België.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden