Boeken Signalementen

Deze boeken zijn ook interessant, en wel hierom

Er verscheen deze week nog veel meer. Hier onze keus uit boeken die we ook graag even noemen.

De keizer als gekooide leeuw, omringd door hielenlikkers

Mark Braude: De onzichtbare keizer. Balans; € 24,99. Beeld Balans

Napoleon vertelde het later graag, en vaak. Hoe hij stiekem uit Elba ontsnapte en landde op het strand bij Cannes, samen met een handjevol trouwe volgelingen. Uit alle richtingen stroomden nieuwsgierigen toe. Zo ook een burgemeester, die wilde weten wat er aan de hand was. Hij zag de verbannen keizer zitten, de man die Europa zo veel ellende had bezorgd, en jammerde spontaan: ‘We begonnen net een beetje rustig en gelukkig te worden, nu komt u weer alles op zijn kop zetten.’

Dat zou Napoleon inderdaad doen. De landing in Cannes was het begin van zijn triomfale race naar Parijs, waar hij nog één keer een reusachtig leger op de been zou brengen. Dat bij Waterloo ten onder zou gaan. In De onzichtbare keizer beschrijft de Canadese historicus Mark Braude Napoleons gevangenschap op Elba: een gekooide leeuw omringd door hielenlikkers, spionnen en nieuwsgierigen, die nog één keer het wereldtoneel wil veroveren. Boeiend voor wie alles over de keizer wil weten. (Marcel Hulspas)

Filosoof Markus Gabriel haalt uit naar collega’s

Markus Gabriel: De zin van denken. Uit het Duits ­vertaald door Mark Wildschut. Boom; € 29,90. Beeld Boom

In zijn recent vertaalde boek De zin van denken wil de jonge Duitse filosoof Markus ­Gabriel (hij is komende week in Nederland) zowel zijn academische collega’s als een breder publiek bedienen. In het begin lukt dat redelijk. Zo komt hij de algemene ­lezer tegemoet door terug te komen op het rode dopje van de fles die voor hem staat. Door filosofen wordt vaak beweerd dat je dit rode dopje construeert met behulp van het begrip ‘dop’ en je kleurbeleving. Wie geen ­waterflessen met dopjes kent en kleurenblind is, zal geen rood dopje ontwaren. Veel filosofen stellen daarom dat wij de werkelijkheid voortbrengen met onze waarneming. Gabriel keert zich fel tegen dit ‘constructivisme’. Geduldig legt hij uit dat wij de werkelijkheid kennen ‘zoals ze is’. ­Beter gezegd gaat het om werkelijkheden, omdat er niet één werkelijkheid of waarheid bestaat. Dit idee vormt de kern van het ‘nieuwe realisme’ dat hij propageert tegen vele andere wijs­gerige benaderingen. Maar dan opent hij de aanval op het ‘antropologisch constructivisme’ van Michel Foucault en richt hij zich alleen nog tot collega’s, te midden van wie hij positie kiest. (Hans Achterhuis)

Opgewekte analyses van een moeilijke regio

Carolien Roelants: Dwars door het Midden-Oosten. Prometheus; € 22,50. Beeld Prometheus

De moeder aller Midden-Oosten-conflicten, dat tussen Israël en de Palestijnen, is haar koppositie kwijt. In de tien hoofdstukken die NRC-­redacteur Carolien Roelants aan de regio wijdt, komt het slechts op de achtste plek. Bovenaan staat de ‘Grote Roekeloze Destabilisator’, zoals de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman door de auteur prikkelend wordt aangeduid – met de moord op Khashoggi en de oorlog in Jemen heeft hij dat predikaat verdiend. Op de tweede plek komt Iran, de grote tegenspeler van de Saoedi’s in de regio. Bespiegelingen over ‘de Arabische Lente en wat ervan kwam’ en de positie van vrouwen in het Midden-Oosten vormen de sombere slothoofdstukken.

Toch blijft Roelants, inmiddels de 70 gepasseerd, de voornaamste ontwikkelingen in de regio opgewekt analyseren – al irriteert soms haar neiging de lezer vertrouwelijk te willen toespreken (‘Weet u nog?’). Maar daar krijgt de lezer een schat aan actuele kennis en his­torisch perspectief voor terug. Wie inmiddels het overzicht kwijt is, wordt in Dwars door het Midden-Oosten helder en feitelijk bij­gepraat. (Fokke Obbema)

De popjournalist die zich vastbeet in de zaak-R. Kelly

Jim DeRogatis: Soulless – The Case Against R. Kelly. Abrams Press; € 26,-. Beeld Abrams Press

Voor r&b-zanger R. Kelly lijkt er geen ontsnapping meer mogelijk. De ­beschuldigingen van seks met minderjarigen zijn zo hard en vooral talrijk dat niemand nog aan zijn schuld lijkt te twijfelen. Dat heeft alleen wel een kleine twintig jaar ­geduurd. In november 2000 kreeg popjournalist voor de Chicago Sun-Times Jim DeRogatis een anonieme fax als reactie op een recensie van de nieuwe plaat van R. Kelly. Kelly had een probleem, stelde de fax: ‘Jonge meisjes.’

De­Rogatis nam de fax serieus, het werd het begin van jarenlang journalistiek speurwerk. Kelly verscheen voor de rechter, maar de zaak werd geseponeerd. DeRogatis gaf echter nooit op. Het ergste voor de jonge slachtoffers was de stelselmatige ontkenning, schrijft hij in zijn nauwkeurige feitenrelaas Soulless, maar dat collega’s R. Kelly bleven verdedigen, viel hem zwaar. Bijna twee decennia wilde niemand de ‘dikke muziekcriticus’ (zijn eigen woorden) geloven. Dat het geen rancuneus, maar een inzichtelijk boek is geworden, is een prestatie op zich. (Gijsbert Kamer)

Een postume Bove die afwijkt, maar toch een echte Bove is

Emmanuel Bove: Vrouwelijk karakter. Uit het Frans vertaald door Mirjam de Veth. De Arbeiderspers; € 18,99. Beeld De Arbeiderspers

Er wordt heel wat afgereisd in Vrouwelijk karakter: van Zwitserland naar ­Parijs en weer terug, naar Nice, weer naar Parijs, naar Nancy. En ook ter plekke wandelen de hoofdpersonen de hele stad door, rusteloos, op zoek naar helderheid in het hoofd. Dat is niet wat we zouden verwachten in een roman van Emmanuel Bove (1898-1945), pseudoniem van Emmanuel Bobov­nikov, die zijn hoofdpersonen doorgaans laat uitblinken in afwachten, in reageren op wat hen overkomt; terwijl ze wel voelen dat er een ander leven mogelijk is, weten ze niet hoe ze dat voor zichzelf moeten realiseren.

Ook zien we hier de eerste vrouwelijke hoofdpersoon van Bove: Colette, een meisje van een jaar of 20. Maar Colette maakt die ­reizen juist omdat ze hardnekkig vasthoudt aan een eerdere beslissing, ook al was dat niet de goede. Ze toont karakter door haar liefde voor een jongeman te ondergaan als het noodlot en blijft bij hem, terwijl hij haar meesleurt in zijn ellende. Dat maakt deze in 1999 postuum verschenen roman, die nu in prachtig Nederlands is vertaald door Mirjam de Veth, toch weer wél een echte ‘Bove’. (Wineke de Boer)

Het afwasmiddel Gritol had de geur van wanhoop

Wim Noordhoek: Iemand zijn in Amsterdam. Avanti; € 12,50. Beeld Avanti

De legendarische VPRO-radiomaker Wim Noordhoek (75) is ook een ­getalenteerd auteur op de korte baan, ­zoals zijn lezers en die van Alex Mol ­weten – achter dat pseudoniem ging hij ook schuil. In Iemand zijn in Amsterdam bundelt Noordhoek 23 columns over de jaren 1962-1966, toen de bedeesde Haagse jongen die hij was ging studeren in de stad waar alles vreemd, groot en onbereikbaar was.

Zijn kamer in het studentenhuis moest hij delen met een jongen met bolrond hoofd, die in Amerika was geweest en een lang­speelplaat van West Side Story had mee­genomen: ‘En zo hoorde ik hem steeds I feel pretty aanheffen, met een Drents accent. Al snel splitsten we de kamer in tweeën met ­muren van sinaasappelkistjes.’

Aan het eind van de gang was de ‘natte cel’ (ook de titel van Noordhoeks boek uit 1979) met een wasbak ‘waarin overhemden lagen te weken tussen spaghettislierten’. Wim ­gebruikte het afwasmiddel Gritol ook als zeep en shampoo, ‘waarvan de geur me is bijgebleven als die van wanhoop’. Zulke details markeren een tijd, en een stijl. (Arjan Peters)

Proza dat meandert als de rivier door het plaatsje Amrain

Gerhard Meier: Dodeneiland. Uit het Duits ­vertaald door ­Marcel Misset. Koppernik; € 18,50. Beeld Koppernik

De Zwitserse schrijver Gerhard Meier (1917-2008) hield niet van plots. Hij zag een roman eerder als een tapijt: ‘De motieven zijn de generaties, de families, de schering is de landstreek, de tijd.’ Voor het eerst is er nu een roman uit zijn omvangrijke oeuvre vertaald, Dodeneiland, oorspronkelijk verschenen in 1979.

Twee oudere mannen, Baur en Bindschädler, voormalige dienstmakkers, lopen langs de rivier die door het plaatsje Amrain voert. Baur praat continu, over het ochtendlicht in november, over ‘de zuster van de schoon­zuster van de vrouw van de cavaleriemajoor’, over de bloemenweides met kersenbomen. Bindschädler luistert vooral, denkt er het zijne van, vult zo nu en dan aan.

Meier maakt het de lezer niet gemakkelijk met zijn ogenschijnlijke gebrek aan logica. Waar wil Baur naartoe met zijn weefsel van verhalen? Wie zich overgeeft aan het ritme, ziet echter dat dit proza meandert als de ­rivier die er zo’n grote rol in speelt. Tegelijk is het heel zintuiglijk proza. De optocht van mestkarren, het koken van sparrenbomen, je ziet alles voor je. Baur noemt zichzelf met recht een ‘ogenmens’. (Peter Swanborn)

Lanoye haalt veel onderuit, zonder iets te verdedigen

Tom Lanoye: Wie is bang. Prometheus; € 21,99. Beeld Prometheus

Een nieuwe toneeltekst van Tom ­Lanoye, dat is vaak een cadeautje; een goedgevulde taalbonbon. Na knappe Shakespeare-bewerkingen (Hamlet, King Lear) laat Lanoye zich voor zijn nieuwe stuk Wie is bang inspireren door Wie is er bang voor Virgina Woolf van Edward Albee (1962). Zelfde ­opzet: ouder echtpaar (hier: een verlopen acteurskoppel dat al jaren enkel nog deze ­Albee speelt) laaft zich aan drank en wederzijdse vernedering. Dan duikt een jonger acteursduo op en loopt de situatie gierend uit de hand – Lanoye laat zijn personages ­virtuoos vuilbekken. Inhoudelijk wil hij wat kwesties in ‘de sector’ scherpstellen: zo contrasteert hij de klassieke theatersnob met de ­werelds georiënteerde ‘jonge maker’ en ridiculiseert hij de huidige aandacht voor diversiteit. De personages dienen als vehikel voor een standpunt, de situatie en handeling zijn dramatisch niet erg spannend. De auteur haalt veel onderuit, zonder dat hij iets verdedigt, of je moet het betekenisvol vinden dat hij de podiumkunsten doodverklaart in een toneeltekst, die zelf weer een ode is aan een ander stuk. Wat overblijft is taalgenot. Smakelijk, maar weinig bevredigend. (Herien Wensink)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden