Boekrecensies

Deze boeken zijn ook interessant, en wel hierom

Er verschenen deze week nog veel meer boeken. Hier onze keus uit de boeken die we graag even noemen.

Moderne Robin Hood rolt zakenlui in het laatste boek van Cossery

Albert Cossery: Grote dieven kleine dieven. Uit het Frans ­vertaald door ­Mirjam de Veth. Jurgen Maas; € 18,95

Het laatste boek van dandy en schrijver Albert Cossery (1913-2008) is het kortste in zijn kleine oeuvre, en niet het beste. In Grote dieven kleine dieven gaat de ‘Voltaire van de Nijl’ spotlustig als altijd ­tekeer tegen legale dieven (‘een minister, bankier, zakenman, speculant of project­ontwikkelaar’) die rijk worden ten koste van gewone stervelingen. Maar dit boek, dat Cossery schreef na een bezoek aan zijn geboortestad Caïro in de jaren tachtig, is minder bruisend en absurdistisch dan zijn vorige. En de vertaling lijkt een beetje haastwerk te zijn geweest: ‘zijn blik, altijd gespitst op een grappig detail, werd getrokken door een scène die zich afspeelde op een vluchtheuvel die tevens tramhalte was’. Toch is een mindere Cossery nog altijd de moeite waard. Hoofdpersoon Oessama, met zijn mooie pak en suède schoenen, schuimt als een moderne Robin Hood dure wijken af om de zakken van  corpulente zakenlui te rollen, en vindt in de portefeuille van een ­projectontwikkelaar een compromitterende brief. Daar gaan hij en zijn vrienden, een meesterdief en een filosofische journalist, veel lol aan beleven. 

Wineke de Boer 

Anne Moraal pendelt tussen geloofwaardig en bizar

Anne Moraal: Honden huilen niet. Lebowski; € 21,99

Het Noord-Koreaanse meisje Jin-­Kyoung ziet dat haar broer drie jongens neerschiet. Die broer is 12, maar het kán; weten wij veel hoe het er in dat vreemde land aan toegaat? Eén jongen blijft leven. De broer noemt hem hond, lijnt hem aan, dwingt hem te blaffen. Jin denkt tranen op zijn gezicht te zien, maar weet: Honden huilen niet. De titel van dit debuut toont hoe geraffineerd schrijver Anne Moraal (1987) omgaat met werkelijkheid en fantasie. De nuchtere constatering dat honden niet ­huilen doet je even geloven dat al het andere uit die gruwelijke scène ook wel zal ­kloppen. Tot je erachter komt dat het maar een spelletje was.

Zo zet Moraal je telkens op het verkeerde been: het geloofwaardige verandert bijna ­ongemerkt in iets bizars. Jin wordt geselecteerd om in een Koreaans restaurant in het ­Amsterdamse Osdorp haar cultuur te propageren. De lompe Nederlandse gasten willen alleen maar patat. Bazen Richard & Richard zijn niet te vertrouwen. De lieve juffrouw So verdwijnt zomaar. Wie dacht dat er in Noord-Korea vreemde dingen gebeuren, moet eens naar Osdorp gaan. 

Bo van Houwelingen

Kratochvil bekijkt een held van binnen en van buiten

Jirí Kratochvil: Een bedroefde God. Uit het Tsjechisch vertaald door Tieske Slim. Kleine Uil; € 18,50

Het zal je maar gebeuren: uitgerekend op het moment dat je je familie de rug wilt toekeren, besluiten ze je tot opperhoofd te benoemen. Dit overkomt Aleš Jordán, in de geestige en beklemmende ­novelle Een bedroefde God van de Tsjechische schrijver Jirí Kratochvil (1940).

De steenrijke Jordáns vormen een clan die met elke politieke wind meewaait. Aan het hoofd staat tante Zieltje. Als zij op sterven ligt, benoemt ze Aleš tot haar opvolger. Deze kampt met een trauma uit zijn vroege jeugd: tante Zieltje heeft hem als kind gedwongen aanwezig te zijn bij een terechtstelling ­binnen de familie.

De volwassen Aleš kan haar dit nog altijd niet vergeven. Tijdens de wake neemt hij zodanig wraak dat zijn rol binnen de familie ­onmogelijk wordt. Daarmee bereikt hij zijn doel, maar de Jordáns laten het er niet bij zitten. Een deel van het verhaal staat in de eerste persoon, een deel in de derde persoon. Aan het eind verklaart de schrijver waarom hij voor deze vorm heeft gekozen. Het ging hem erom de held ‘tegelijkertijd van buiten en van binnen te zien’. Daarin is Kratochvil ­wonderwel geslaagd. 

Peter Swanborn

Het wonderverhaal van Ajax, door de ogen van Willem Vissers

Willem Vissers: Jongensdromen – Het gouden seizoen van Ajax. Voetbal Inside; € 15,-

Een wonderverhaal is het, het seizoen dat Ajax bijna alles lukte en de club ons vergastte op fluwelen passes en een groot aantal doelpunten. Wie tevoren had verklaard dat Ajax niet alleen de KNVB-beker en het landskampioenschap zou pakken, maar ook de Champions League-confrontaties met Bayern München, Real Madrid én Juventus zou overleven, was niet geloofd. Volkskrant-sportverslaggever Willem Vissers heeft zitten stuiteren op zijn stoel, en ver­zamelde zijn stukken in Jongensdromen, met hoofdstuk­titels als ‘Van schlemiel tot fenomeen’ (trainer Erik ten Hag) en ‘Betoverd vanaf de eerste bal’, die doen denken aan klassieke jongensboeken. Om het compleet te maken, ontbreken de tragische noten niet: de uitschakeling ­tegen Tottenham Hotspur in de laatste seconden van de verlenging, en de gedachte dat Ajax met Abdelhak Nouri (die in juli 2017 blijvende hersenschade opliep) ‘nog beter was ­geweest’. In tijden van vrede en welvaart, aldus inleider Arnon Grunberg, zijn collectieve emoties buiten het betaald voetbal zeldzaam. Willem Vissers legt ze allemaal vast, in proza dat kan juichen en huilen, vibrerend op zijn eigen bewogen gemoed. 

Arjan Peters

Rockbiografie van de band die nooit een band was 

Peter Doggett: CSNY – Crosby, Stills, Nash & Young. Simon and ­Schuster; € 21,99

Rockbiografieën zijn er in twee soorten: over één iemand, of over een band. Dit boek is eigenlijk een derde variant: over een band die nooit een band was. Dit voorjaar is het vijftig jaar geleden dat David Crosby, Stephen Stills en Graham Nash de wereld verrasten met misschien wel het beste folkrock-album ooit. Crosby, Stills & Nash werd meteen een jaar later ­gevolgd door Déjà Vu, opnieuw een hoogtepunt, ­nadat ook Neil Young erbij was gehaald.

Wat later nog volgde aan groepsproducties, aan sporadische studio- en livealbums, haalde nooit meer het ­niveau van dat ­begin. Goed dus dat de nieuwe ­biografie CSNY, door de gerenommeerde rock­auteur Peter Doggett, zich beperkt tot die allereerste tijd. Die periode biedt ook al meer dan ­voldoende materiaal om in detail te laten zien hoe ­onhoudbaar de samenwerking was tussen vier zulke eigen­zinnige en onmogelijke jongens. Maar ook: hoe enorm getalenteerd ze waren, stuk voor stuk. Solisten en egocentristen tot op het bot, heel even min of meer samen.

Flip Vuijsje

Geestige notities van taalliefhebber Gaston Dorren

Gaston Dorren: Babel – De 20 reuzentalen van de wereld. Athenaeum; € 22,99

Hoewel 95 miljoen mensen het spreken, is het Javaans ten dode op­geschreven. Om levensvatbaar te zijn, moet een taal door opvoeders worden doorgegeven aan kinderen. Maar omdat het Javaans een steile beleefdheidstaal is, spreekt bijna niemand die binnenshuis. Dat betekent op termijn einde oefening. Japanse meisjes leren zachtjes, stijlvol en zelfs een beetje dommig te praten. Een slimme ­Japanse wordt ‘stuitend’ gevonden. Gaston Dorren ­tekent in Babel – De 20 reuzentalen van de wereld een stortvloed aan taalkundige, ­historische en sociologische wetenswaardigheden op over de talen met het grootste aantal sprekers. De meeste wortelen in Azië en Afrika, zoals het Bengaals (275 miljoen sprekers) en het Swahili (135 miljoen). Zijn doortimmerde en geestige boek is zowel de speurtocht van een fanatieke onderzoeker als het persoonlijke dagboek van een taalliefhebber. Zo beschrijft Dorren zijn vergeefse pogingen Vietnamees te leren, onder andere in Hanoi. Ondanks woordjes stampen en tongval oefenen, verstond zijn Vietnamese schoonmaker thuis geen woord van wat hij zei. Babel wordt vertaald in twaalf talen. 

Mieke Zijlmans

Vrolijke geschiedenis van de Nederlandse spotprent in roerige tijden

Eveline Koolhaas-Grosfeld & Marij Leenders: Tussen politiek en publiek. Scriptum; € 24,99

Wij hebben Twitter als zeepkist, onze grootouders dromden samen rond de kiosk. Daar bewonderden zij de nieuwste politieke spotprenten en ­snedige opmerkingen waren dan niet van de lucht. Tot genoegen van Abraham Kuyper, de streng-gereformeerde aanvoerder van de Anti-Revolutionaire Partij. ‘Ik mengde mij soms onder de kijkers die stonden te genieten, en genoot zelf vaak meer van wat ik onder hen verhandelen hoorde, dan van wat ik zag.’ Het citaat komt uit Tussen politiek en ­publiek, waarin de geschiedenis van de ­Nederlandse spotprent in het roerige tijdvak 1880-1919 wordt gereconstrueerd. In vergelijking met Engeland liepen we behoorlijk ­achter, maar toen tekenaars als de socialist ­Albert Hahn (1877-1918) of de progressieve ­liberaal Pieter de Josselin de Jong (1861-1906) eenmaal losgingen, was het bal. De (toen nog louter heren) politici kwamen er niet best af. Ze zitten te knikkebollen, zijn op reces, ­spreken wartaal en hebben geen oor voor de mening van het volk – en dan dat declaratie­gedrag. Circa tachtig voorbeelden zijn verzameld in dit vrolijke boek. 

Rob van Scheers

Het grote, maar niet het hele verhaal over erfelijkheid

Carl Zimmer: Ze heeft haar moeders lach. HarperCollins; € 24,99

Wetenschapsjournalist Carl Zimmer is er eens goed voor gaan zitten, voor ‘Het grote verhaal over erfelijkheid’. In Ze heeft haar moeders lach schuwt hij de zijpaden niet, waardoor het een ontmoedigend blok papier is geworden van een halve decimeter hoog – duidelijk geen gen voor zelfbeheersing, deze Zimmer. De rode draad van het boek is dat het in de ­genetica ­altijd net iets ingewikkelder in elkaar zit dan men tot dan toe dacht – de wetten van Mendel zijn breekbaar. Epigenetica, ­mozaïcisme, chimerisme, zelfzuchtige en springende genen: het kan Zimmer niet curieus genoeg. Maar het is te merken dat hij ­alléén bij de geleerden is langsgegaan. De zorgen van gewone mensen over de vorderingen in de genetica en de minder zomerse kanten van het wetenschappelijk bedrijf – van vaderschaps- en kankertests tot het ‘agressiegen’ en de biologische oorzaken van homoseksualiteit en intelligentie – komen er bekaaid af. ­Misschien moet Zimmer ook eens denken aan de kleine verhalen van de erfelijkheid. 

Hans van Maanen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden