De Gids boekentips

Deze boeken zijn ook interessant, en wel hierom

Er verscheen deze week nog veel meer. Hier onze keus uit boeken die we ook nog graag even noemen.

Hoe de ambitieuze Max Nord zich staande hield in de oorlog

Max Nord: Onder voorbehoud. Beeld De Lairesse

Met essayist en criticus Menno ter Braak werkte journalist Max Nord (1916-2008) bij Het Vaderland, toen de oorlog uitbrak. Op 14 mei 1940 kwam hij Ter Braak op straat tegen, die zei onderweg naar zijn broer te zijn. Daar zou hij diezelfde avond zelfmoord plegen.

Een schok voor de twintiger Nord, beginnend dichter, die werd ontslagen bij de krant en kroniekjes moest schrijven in Deze week in Den Haag, onder hoofdredacteur Simon Carmiggelt. Later zouden beiden furore maken bij de illegale krant die ze steunden vanaf het begin: Het Parool.

In de fraaie memoires Achterwaarts (1998) nam Nord al stukjes op uit zijn oorlogsdagboek. Historicus Madelon de Keizer geeft nu (bijna) het gehele dagboek uit, een fascinerend document. We zien een leesgrage en ambitieuze jongen die zich, bevangen door de emoties van de oorlog, staande moet houden. Die in cafés en op feestjes doorzakt met Bertus Aafjes (‘Hij heeft veel weg van een drinker van beroep’) en de dichteres M. Vasalis, met wie hij niet durft te praten. En hoog boven hen ronken de bommenwerpers. (Arjan Peters)

Max Nord: Onder voorbehoud

Bezorgd en ingeleid door Madelon de Keizer. De Lairesse; € 12,50.

Schrijfsores, liefdesperikelen en vileine dialoogjes 

Jori Stam: Oregon. Beeld Atlas Contact

Stijn zit samen met goede vriend Philip in een afgelegen boshut. Stijn schrijft aan zijn debuut, Philip aan zijn tweede roman. Al gauw gaan Stijns schrijfsels niet meer over een mysterieuze vliegtuigkaper, zoals aanvankelijk de bedoeling was, maar over hoe hij met zijn goede vriend Philip in een afgelegen boshut zit te schrijven.

Schrijvers die schrijven over een schrijver die bezig is met het schrijven van het boek dat je aan het lezen bent. Vaak levert dat flauw proza op: kijk mij hier eens even dit droste-effect helemaal uitspelen, lijkt de auteur te willen laten zien.

Jori Stam (1987) pakt het in zijn romandebuut Oregon eleganter aan. Hij wisselt Stijns schrijfsores af met de beschrijving van pijnlijke herinneringen aan zijn ex en lullige maar vileine dialoogjes met vriend Philip – door Stam goed neergezet als een formidabele klootzak you love to hate. Voeg daar thrillerachtige elementen (die voetstappen in de sneeuw!), onderkoelde humor en een hallucinante persoonsverwisseling aan toe, en je hebt een origineel en spannend debuut dat het droste-trucje helemaal niet nodig heeft. (Bo van Houwelingen)

Jori Stam: Oregon

Atlas Contact; € 19,99. 

De troostende kracht van een Deense dog

Sigrid Nunez: De vriend. Beeld Atlas Contact

‘Ben jij niet die vrouw die verliefd is op een hond?’, zegt iemand op een boekpresentatie. Het is even schrikken voor de verteller van De vriend, de bekroonde zevende roman van de Amerikaanse Sigrid Nunez (68). Is het echt zover gekomen? Na de onverwachte dood van haar beste vriend, een gevierd schrijver die het leven niet meer zag zitten, heeft zij zijn Deense dog in huis genomen. Mensen is ze steeds meer gaan mijden. Liever zoekt ze troost bij dat logge, treurige beest, dat ’s nachts in zijn volle lengte naast haar in bed slaapt. En bij het schrijven: over de stand van de literatuur, over haar studenten met hun schrijfworkshopproza, over het eeuwige rokkenjagen van haar overleden vriend en haar dubbele gevoelens daarbij. Het gaat van #MeToo, Virginia Woolf en John Coetzee naar rouw, emoties bij dieren en de kracht van fictie – scherpe, slimme observaties, die Nunez vaardig door elkaar vlecht. Terwijl de verteller afglijdt in haar verdriet en de controle dreigt te verliezen, laat Nunez zien hoe goed zij haar vak beheerst. (Emilia Menkveld)

Sigrid NunezDe vriend 

Uit het Engels vertaald door Maaike Bijnsdorp en Lucie Schaap. Atlas Contact; € 22,99.

Leo Blokhuis schrijft meeslepend over jong zijn in de jaren zeventig

Leo Blokhuis: Blauwe zomer. Beeld Ambo Anthos

Muziekschrijvers met én zonder literaire aspiraties doen het natuurlijk vaker: de jeugdherinneringen vastknopen aan de muzikale modes uit vervlogen jaren. De omgevallen platenkasten van vader en moeder behoren zelfs tot het lichtelijk uitgewoonde standaardrepertoire van de popjournalistiek.

De roman Blauwe zomer van ‘muziekprof’ Leo Blokhuis (57) is in dat opzicht bijzonder. In huize Blokhuis te Schiedam stond helemaal geen platenkast, en die kon dus ook niet omvallen. Blokhuis groeide op in een streng christelijk milieu – zijn vader was dominee, muziek werd beschouwd als zondig. De fictieve romanfiguur Johan, naar wie Blokhuis zijn herinneringen klaarblijkelijk heeft getransporteerd, smokkelt zijn muziekwaren zo’n beetje als harddrugs mee de trap op naar zijn tienerkamer.

Blokhuis schrijft meeslepend en verre van hoogdravend. De lezer krijgt een blik in de soms toch best moeizaam ontluikende jongerencultuur van de jaren zeventig, en dankzij de tweede hoofdpersoon Chris ook nog een rondleiding in de indorock. (Robert van Gijssel) 

Leo Blokhuis: Blauwe zomer 

Ambo Anthos; € 21,99.

Het moderne leven, liefst van een afstandje bekeken

Dorthe Nors: Kaart van Canada. Beeld Podium

De personages in de verhalenbundel Kaart van Canada van Dorthe Nors zijn eenzaam en ontworteld. Of nee, dat klinkt te sterk, want het is vaak hun eigen keuze om alleen te zijn en om hun thuis te verlaten. Alleen blijkt de werkelijkheid ingewikkelder dan de fantasie.

De Deense auteur, die deze maand in Amsterdam in residentie is, blinkt uit in het beschrijven van de contradicties van het heden, waarin echt contact onderbroken wordt door de mobiele telefoon en de mens zowel verlangt naar vrijheid als naar verbinding. Sociaal contact is verstikkend, zoals de hygge-dwang in ‘Gezelligheid’, die een oude man tot een wanhoopsdaad brengt. De intelligente vrouw in ‘Pershing Square’, die voor een conferentie in Los Angeles is, heeft al gauw genoeg van ‘dat gesjacher om respect’ bij mannen en spijbelt van de conferentie. Maar haar nieuwe vrijheid brengt haar alleen paniek. De werkelijkheid is te beklemmend, liever beleven ze het van een afstand: ‘Misschien verlangde hij naar huis, maar vooral naar hoe het eruit zag als je het huis vanuit de straat zag.’ (Persis Bekkering)

Dorthe Nors: Kaart van Canada

Uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der HoevenPodium; € 18. 

Docent Asis Aynan bedwingt zijn linoleumkoorts

Asis Aynan: Linoleumkoorts – Aantekeningen van een docent. Beeld Jurgen Maas

Mooi woord: linoleumkoorts. Asis Aynan munt de term in zijn gelijknamige bundel, Aantekeningen van een docent. Hij bedoelt er de zenuwen van de leraar mee, voordat de klas binnendendert. Vooral als het een nieuwe klas is; al die onbekende levens. Aynan is behalve schrijver, filosoof en samensteller van een reeks Berber-literatuur, docent op een hogeschool in Amsterdam. Een multiculturele school, met veel migrantenkinderen die doorleren, zoals hij er zelf een was.

De school heeft het vak ‘diversiteit’ en het personeel krijgt een cursus ‘inclusie’. ‘Het woord inclusief doet mij denken aan een all-in-vakantie’, schrijft Aynan, ‘met onbeperkt aardappelgratin, garnalencocktails en pinacolada’s. Je voelt aan alles: iets is niet in de haak.’ Maar het is niet de taal die moet veranderen, maar wij, levend in onze gescheiden monoculturen: ‘Het monoculturele drama.’

De liefde voor de taal is groot, én de irritatie over het slordige taalgebruik van studenten, die ‘hij wilt’ en ‘na aanleiding van’ schrijven. Daaronder broedt een oude kinderangst. Op de studentenlijst voor een literatuur-minor ziet hij alleen Nederlandse namen. Hij heeft een nachtmerrie waarin iemand vraagt: ‘Spreekt u Nederlands?’ Want: ‘Diep in mij woont de angst voor het oordeel van de Ander over mijn Nederlandse taal. Ook al droom, onderwijs en bedrijf ik de liefde in die taal.’ (Aleid Truijens)

Asis Aynan: Linoleumkoorts – Aantekeningen van een docent

Jurgen Maas; € 16,99.

Studentenprotest in jaren dat studenten nog alle tijd hadden

Ruud Abma: Een zaak van lange adem – Hoe een Nijmeegs boekenimperium de studentenbeweging overleefde. Beeld Vantilt

In de jaren zeventig groeide bij universiteiten, onder druk van het toenemende  aantal studenten, de behoefte aan een efficiëntere organisatie. De door de tijdgeest gegrepen studenten zagen meer in inspraak, democratisch overleg en maatschappijkritisch studiemateriaal. Het leidde tot botsingen, bezettingen en een stortvloed aan stencils. In Nijmegen, links theoretisch bolwerk bij uitstek, verving men het vlekkerige gestencil al snel door een eigen drukkerij, uitgeverij en boekhandel.

Psycholoog Ruud Abma schetst in Een zaak van lange adem helder hoe uitgeverij SUN opkwam en tot in deze eeuw standhield. De boektitel geldt niet alleen de SUN maar ook de overheid. Die zat het protest uit en vormde, toen dat protest ontplofte, de universiteit alsnog om tot het gewenste efficiënte bedrijf, met strikte productie-eisen en een drastische inkorting van studietijd en -beurzen. Wie vanuit de huidige situatie terugkijkt, vallen vooral de riante omstandigheden op waaronder studenten hun protest indertijd konden organiseren: geen tot burn-out leidende prestatiedruk, geen zorgen om geld, woning of baan en jaren de tijd om de studie af te maken. Kom daar nog eens om. (Ranne Hovius)

Ruud Abma: Een zaak van lange adem – Hoe een Nijmeegs boekenimperium de studentenbeweging overleefde

Vantilt; € 19,50.

Niet erg wetenschappelijk, wel bijzonder amusant 

Randall Munroe: Hoe dan? Beeld Spectrum

Hoe je een rivier oversteekt? Wie zoekt naar praktische antwoorden, kan Hoe dan? van Randall Munroe – beter bekend van internetstrip xkcd – beter snel terzijde leggen. In zijn maffe wereld spring je namelijk over de rivier in je auto (veilig landen aan de andere oever blijkt wel een dingetje), of bevries je het hele ding met behulp van vrieskisten. Al moet je die dan wel voeden met ‘een rivier van benzine die vergelijkbaar in omvang is met de rivier die je wilt bevriezen’, zo rekent Munroe voor.

De bizarre wetenschappelijke adviezen in Hoe dan? lopen continu op vergelijkbare wijze uit de hand. Plan een verhuizing en voor je het weet sta je de motoren van een 787 Dreamliner aan de zijmuren van je huis te nieten. (Als je verder dan 160 kilometer verhuist, moet je onderweg overigens wel even bijtanken.) De lollige lijntekeningen en de droge, wetenschappelijke benadering van scenario’s die eígenlijk ronduit krankjorum zijn, maken van Hoe dan? een bijzonder amusant boek dat je per ongeluk soms zelfs iets leert. (George van Hal)

Randall Munroe: Hoe dan? 

Uit het Engels vertaald door Albert Witteveen en Rob de Ridder. Spectrum; € 17,50.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden