Boekentips

Deze boeken zijn ook interessant, en wel hierom

Er verscheen deze week nog veel meer. Hier onze keus uit boeken die we ook graag even noemen.

Omdat hij het was, omdat ik het was - vriendschap in de filosofie

Donald Loose; Over vriendschap - De praktische filosofie van Kant. Vantilt; €23,50.

Een boek voor een algemeen publiek is Over vriendschap – De praktische filosofie van Kant niet; zelfs lezers die de filosofie van Kant redelijk denken te kennen, zullen af en toe in de tekst verdwalen. Toch is het de moeite waard om dan door te blijven lezen. Observaties van Kant, maar ook van Aristoteles, Cicero en Montaigne over vriendschap zijn inspirerend en zetten tot eigen gedachtenvorming aan. Ze gaan over het geheim dat vrienden delen, de relatie tussen vriendschap en seksuele liefde en de rol van respect als grondbeginsel van wat tegenwoordig mensenrechten heet.

Ook het portret van Kant als vriend is aangrijpend, omdat hier juist de spanning tussen de verheven theorie en de dagelijkse praktijk goed zichtbaar wordt. Uiteindelijk berust vriendschap op een persoonlijke keuze die, zoals Loose toegeeft, misschien beter in de roman dan in de filosofische theorie verwoord kan worden. ‘Omdat hij het was, omdat ik het was’ luidt niet voor niets de beroemde uitspraak van Montaigne over zijn vriendschap met Etienne de la Boétie.

(Hans Achterhuis)  

De honderd gedaanten van de zee volgens Toine Heijmans

Toine Heijmans; Marifoonberichten. Pluim; €19,99.

Prielen en prikken, halftij en wantij, de kantelkiel en het loefzwaard. De taal van de zeezeiler kent geen geheimen voor Toine Heijmans. Maar de hoeveelheid zeiljargon in de bundel Marifoonberichten stoort niet. Het geeft de stukken, die eerder in de Volkskrant verschenen, juist een prettige autoriteit: hier spreekt iemand die weet waarover hij het heeft. De zee kan honderd gedaanten aannemen, Heijmans heeft er honderd verschillende beschrijvingen voor. De wisselvalligheid van de golfslag, de kleur van de lucht, het geluid van de wind, hij beschrijft het met veel gevoel voor nuance.

Het gaat over vissers, over het Bureau Vermiste Personen, over verdwijnende vuur­torens, over Rottumerplaat, over Moby-Dick. Gaandeweg blijkt Heijmans een dubbelzinnige verhouding tot de zee te hebben. Hij kan intens genieten van het zeilen, maar even zo vaak gaat het over de gevaren, over zeeziekte, over eenzaamheid. In sommige stukken (ze zijn helaas ongedateerd) echoot Heijmans’ populaire roman Op zee, waarin de hoofd­persoon, verdwaasd door het eindeloze varen, overboord stapt. Zeilen is een roeping en een vloek.

(Thomas van den Bergh)

Liegen is van alle tijden en iedereen kan (en doet) het

Bettina Stangneth; Leugens lezen. Uit het Duits vertaald door mark Wildschut. Atlas Contact; € 22,99.

‘De waarheid is heden ten dage zó verduisterd en de leugen zó onwrikbaar, dat je de waarheid alleen nog maar kunt vinden als je haar echt liefhebt’, schreef filosoof Blaise Pascal in de 17de eeuw. Wie denkt dat fake news een epidemie van nu is, wordt door de Duitse filosoof Bettina Stangneth uitgenodigd mee over de schouder te kijken en te constateren dat de leugen een door iedereen benut vermogen van alle tijden is. Soms uit tact (heerlijk gegeten!), soms om jezelf te verbergen (ik voel me prima!) en soms om anderen tot handelen aan te zetten (stem op mij!).

Stangneth – die in een eerder boek de SS’er Adolf Eichmann ontmaskerde als iemand die succesvol het beeld bij elkaar loog van de eenvoudige ambtenaar die in betrekkelijke onwetendheid de Holocaust organiseerde – ontleedt in Leugens lezen zonder moreel oordeel de complexiteit van de leugen. Haar scherpe, soms erg abstracte essay stemt tot een herwaardering van de leugen. De eerste leugen van ons grut, schrijft Stangneth, verdient naast een opgetrokken wenkbrauw vooral ook trots: ‘Ons kind kan zelfs al liegen!’

(Ranne Hovius)

Weinig lichtpuntjes in het leven van de gemiddelde Rus

Helga Salemon; Russische ravage - Leven met gewone Russen. Pegasus; € 19,50.

Dat gewone Russen sinds het einde van de Sovjet-Unie in 1991 vooral bezig zijn geweest met overleven, maakt journalist en Rusland-kenner Helga Salemon overtuigend duidelijk in Russische ravage. Ze verhaalt over Russen die zij in de periode 2007-2010 ontmoette, toen zij als tolk-vertaler/analist op de Nederlandse ambassade in Moskou werkte. Salemon had geen zin in diplomatieke afzijdigheid en dook vol het Russische leven in. Zo beschrijft ze het leven van Nastja, die in een kwart eeuw van een ambitieuze, optimistische journalist verwerd tot een gedesillusioneerde en verbitterde Hare Krishna-aanhanger. Haar ongelukkige liefdesleven wordt (erg) uitvoerig uit de doeken gedaan tegen de achtergrond van de economische problemen waar Russen jaar in jaar uit mee te maken hebben – ook in 2018 daalde het inkomen van de gemiddelde Rus, voor het vijfde jaar op rij. Lichtpuntjes zijn er ook in de besproken ­levens, maar dit boek kreeg bepaald niet voor niets zijn omineuze titel.

(Fokke Obbema)

Heerlijke bundel kattencolumns van Frits Abrahams 

Frits Abrahams; Met de kat naar bed. Brooklyn; € 12,50.

Weinig columnisten werken al zo lang op zo’n hoog niveau als Frits Abrahams die, nadat hij was gestopt als televisierecensent, sinds 1998 op de Achterpagina van NRC Handelsblad net zo gemakkelijk over politiek en literatuur schrijft als over film, sport en de kunst van het ouder worden. Over zijn katten schrijft hij ook; in de afgelopen jaren kwamen kater Daan, poes Tutu (‘spreek uit: Toetoe’) en zwerfkat Neeltje regelmatig langs. En kat Anne, de laatste in de rij, die onlangs overleed, waardoor Abrahams en zijn vrouw voor het eerst katloos zijn. Wat te doen? Daarover gaat de laatste column in Met de kat naar bed, een heerlijke bundeling van Abrahams katten­columns.

Het echtpaar aarzelt en Abrahams leest zijn vrouw een verhaal van Judy Gardiner voor. ‘‘Vroeger was het nooit zo’n punt’, zei ik, ‘je nam gewoon een nieuwe kat. Maar nu doet zich voor ons dezelfde situatie voor als voor dat echtpaar uit het verhaal: vermoedelijk zal een nieuwe kat ons overleven. Geen prettig vooruitzicht.’ ‘De kinderen zullen ervoor willen zorgen’, zei ze. ‘Ik heb het er weleens met ze over gehad.’’ Die nieuwe kat, die komt er wel, al was het maar voor de stukjes.

(Wilma de Rek)

Stefan Popa verstaat de taal van een bijna verdwenen Balkanvolk

Stefan Popa; Of de oleander de winter overleeft. HarperCollins; € 21,99.

De schrijver Stefan Popa (1989) raakte tijdens een vakantie verdwaald in de Griekse bergen, tot een oud vrouwtje hem de weg wees. Ze sprak een hem volstrekt onbekende taal, die Popa tot zijn verbazing kon verstaan. Het bleek Aroemeens te zijn, waarin hij het Roemeens van zijn grootmoeder terug hoorde. Zo leerde hij de Aroemenen kennen. Hoewel ze veel invloed hebben gehad op de politieke en culturele geschiedenis van de Balkan, kent bijna niemand het volk nog. Popa besloot met een roman hun vergeten geschiedenis op te halen.

Al in het eerste hoofdstuk van Of de oleander de winter overleeft horen we dat hoofdpersoon Pitu, oud-burgemeester van een Aroemeens dorpje, zal sterven. Zijn dood staat symbool voor het verdwijnen van zijn volk. Voor het zover is, wordt de familiegeschiedenis opgehaald, waaruit blijkt waarom de Aroemeense regio niet is uitgegroeid tot ‘het Luxemburg van de Balkan, maar tot het Atlantis van Zuidoost-Europa’. Popa’s epos heeft iets klassieks, geschreven in een tijdloze, beeldende stijl. Het beklijft: wij kennen nu de Aroemenen. 

(Bo van Houwelingen)

David Vann over de laatste maanden van zijn vader

David Vann; Heilbot op de maan. Uit het Engels vertaald door Arjaan & Thijs van Nimwegen. De Bezige Bij; € 23,99.

Net als bij zijn debuut Legende van een zelfmoord en het daarop volgende ­Caribou Island heeft David Vann zich bij zijn nieuwe roman Heilbot op de maan laten inspireren door een traumatische familiegebeurtenis: de zelfmoord van zijn vader. David was op dat moment 13. Pas recentelijk kwam hij te weten dat zijn vader, alvorens zelfmoord te plegen, ook Davids stiefmoeder had willen doodschieten.

Dit nieuwe feit was voor hem reden de laatste maanden van zijn vaders leven opnieuw onder de loep te nemen, zo legt hij in het voorwoord uit. Een tweede reden ligt in het feit dat zijn vader hem had gevraagd een jaar met hem naar Alaska te gaan. David had geweigerd.

Als 13-jarige had hij zich hierover niet schuldig gevoeld. Veertig jaar en vele ontmoetingen met lotgenoten later denkt hij daar anders over. In Heilbot op de maan ­probeert hij in het reine te komen met zijn complexe gevoelens ten opzichte van zijn ­vader. De roman geeft een indringende beschrijving van een duistere, depressieve geest die zowel verlossing als zelfverwoesting zoekt. 

(Hans Bouman)

De dichter, de schilder, de liefde en de schuldige geschiedenis

Cécile Wajsbrot; Caspar David FriedrichStraße. Uit het Frans vertaald door Eva Wissenburg. Vleugels; € 22,90.

Tijdens een verblijf in Berlijn vond de Franse schrijver Cécile Wajsbrot (1954) inspiratie voor deze korte roman in negen hoofdstukken, alle genoemd naar schilderijen van de romantische schilder ­Caspar David Friedrich (1774-1840). Wajsbrots mijmerende stijl past bij de schildertrant van Friedrich en bij de gemoedstoestand van de verteller, een dichter uit Oost-Berlijn die een speech houdt bij het in gebruik nemen van een nieuwe straat, de Caspar David FriedrichStraße. Helaas schrikt Wajsbrot niet terug voor platitudes als ‘maar we verdwijnen allemaal vroeg of laat in de duisternis, waar het onzichtbare op ons wacht’. Wanneer de dichter ongevraagd zijn hart begint te luchten en vertelt over zijn heimelijke liefde voor de onbereikbare vrouw over wie al zijn gedichten gaan, komt er gelukkig wat pit in dit boekje.

Caspar David Friedrichstraße verbindt de gespletenheid van Berlijn en de schuldige geschiedenis van Duitsland losjes met de schilderijen van Friedrich en de gevoelens van de eenzame verteller. ‘De boom, die eik in de sneeuw, vertelt me iets, maar Berlijn ook.’ Dat is een perfecte samenvatting.

(Wineke de Boer)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden