De gidsBoeken

Deze boeken zijn ook interessant en wel hierom

Er verscheen deze week nog veel meer. Hier onze keus uit boeken die we ook graag even noemen.

Peter Buurman debuteert met een grappige, licht absurdistische mozaïekvertelling

Beeld DasMag

Een inbreker stuit tijdens een klus op een hulpeloze oude man in bed. Hij vraagt: ‘Kan ik misschien iets voor je doen?’ Als ze samen de deur uitgaan voor een broodje shoarma, is dat het begin van een vreemde nacht, opgetekend in Een goede nachtrust, het debuut van Peter Buurman (1992). In een vernuftige mozaïekvertelling grijpen de levens van de personages in elkaar. Eén ding hebben ze gemeen: een goede nachtrust is hen niet gegund.

De losse scènes zijn grappig en licht absurdistisch; zoals Buurman ze ook schrijft voor de satirische website De Speld. Het hoofdstuk waarin de inbreker bij wijze van stage meeloopt met een ervaren collega is geweldig (‘Tegenwoordig is alles pin. Zijn wij de dupe van’), de schets van een café voor slapelozen heeft iets ijzingwekkend unheimisch. Alleen als Buurman op de diepzinnige toer gaat – ‘we kunnen alleen onszelf zijn als we dromen’ – overtuigt hij niet helemaal. Maar wat vaag filosofisch gemijmer hoort nou eenmaal bij een slapeloze nacht. (Bo van Houwelingen)

Peter Buurman: Een goede nachtrustDasMag: 224 pagina’s; € 22,50

Levendig portret van zeehondenredder Lenie ’t Hart

Beeld Prometheus

Dankzij Lenie ’t Hart werd de zeehond, met zijn droevige oogopslag, het nationale knuffeldier. In 1971, toen er nog volop op zeehonden werd gejaagd, richtte zij de zeehondencrèche in het Groningse Pieterburen op. In de jaren erna werden vele zeehonden slachtoffer van de vervuiling. ’t Hart lapte ze liefdevol op, eerst in een vijver in haar achtertuin, later in een expertisecentrum. Ze kwam ook op tegen andere ellende voor mens en dier, in oorlogsgebieden en de Derde Wereld.

Nina van den Broek schreef met Zo onafhankelijk als een zeehond een levendig portret van de nu 78-jarige ’t Hart. De underdog redden, dat wilde de mediagenieke activist die zich ‘anarchist’ noemt, maar ook stralend op foto’s poseert met grootheden als prins Bernhard, Pieter Winsemius en Geer en Goor. Haar liefdesleven was turbulent: ‘Ik was (…) als een zeehond, parend in de vrije wateren, met nergens vaste binding.’ Haar neiging om outcasts te redden ging erg ver: ze trouwde met cineast Karst van der Meulen, die werd veroordeeld voor het misbruik van kinderen die in zijn producties speelden. Haar eerste reactie na zijn arrestatie was om zijn hond op te halen. De tweede: ‘Ik moet voor Karst zorgen.’ Ten tijde van #MeToo, toen hij weer in opspraak raakte, scheidden ze. (Aleid Truijens)

Nina van den Broek: Zo onafhankelijk als een zeehond – Het leven van Lenie ’t Hart. Prometheus; € 22,99

Gelaagd portret van een moeder werpt ook licht op Franse geschiedenis

Beeld Cossee

Bij de dood van zijn moeder, met wie hij bijna geen contact meer had, vindt journalist en schrijver Christophe Boltanski (1962, neef van beeldend kunstenaar Christian Boltanski) niet alleen massa’s notitieboekjes in haar bedompte en vervuilde appartement, maar ook aanzetten tot detectiveromans. Haar dagboekaantekeningen – meer een uitgebreid kasboek waarin zijn moeder onder meer bijhoudt hoeveel ze rookt en drinkt – en de uitgetikte pagina’s zijn voor hem aanleiding om haar verleden te onderzoeken.

Uit zijn bevindingen ontstaat De voyeur, een gelaagde, modianesque roman die zowel het resultaat, als het verslag van die zoektocht is. Ook moet de schrijver veel overlaten aan zijn verbeelding, die weer een andere laag toevoegt.

Zijn moeder leek te hunkeren naar een avontuurlijk en heldhaftig leven. Over haar tijd als koerier voor het FLN (het Algerijnse bevrijdingsleger dat tussen 1954 en 1962 vocht voor onafhankelijkheid en dat ook in Frankrijk afdelingen had) sprak ze nooit. Toch is die periode van groot belang geweest voor het verdere verloop van haar leven. Een mooi portret dat ook iets meer licht werpt op die schemerige tijd in de Franse geschiedenis. (Wineke de Boer)

Christophe Boltanski: De voyeur. Uit het Frans vertaald door Prescilla van ZoestCossee; € 21,99

Hoe een sociale stuntel de geliefde, invoelende neuroloog Oliver Sacks werd

Beeld Bezige Bij

‘Het leek wel of alles om hem draaide, hij beoordeelde iedereen zo wreed, zo minachtend en zo sarcastisch. Hij leek absoluut niet in staat te zijn zich in een ander te verplaatsen.’ Aldus de Britse dichter Thom Gunn over zijn vriend Oliver Sacks. De mensen die in de jaren tachtig van de vorige eeuw over Sacks spraken waren zelden mild in hun oordeel: egocentrisch, lomp, gespeend van empathie en, met zijn zware drugsverslaving, zelfdestructief.

Hoe veranderde deze sociale stuntel in de rustige, alom geliefde, invoelende neuroloog? De Amerikaanse journalist Lawrence Weschler leerde Sacks kennen toen dat keerpunt zich in de jaren tachtig voltrok. Vier jaar lang voerde Weschler wekelijks gesprekken met Sacks, sprak met vrienden en collega’s, en schreef vijftien aantekeningenboeken vol voor een biografie die er nooit kwam omdat Sacks zijn homoseksualiteit erbuiten wilde houden. Vlak voor Sacks’ dood kreeg Weschler alsnog toestemming. Wat het resulterende boek, dat vooral de jaren tachtig beschrijft, tot een must voor Sacks’ fans maakt is dat je hem leert kennen door de ogen van mensen die hem hebben zien veranderen. (Ranne Hovius)

Lawrence Weschler: ‘En hoe gaat het met u, dokter Sacks?’ Uit het Engels vertaald door Luud Dorrestijn. Bezige Bij; € 34,99

Dirk-Jan Verdonk schetst de geschiedenis van het vegetarisme 

Dirk-Jan Verdonk Beeld Martien Versteegh

Tolstoj was het, en Thomas Edison ook. En Leonardo da Vinci, Garibaldi, Boeddha natuurlijk, maar ook Richard Wagner en Friedrich Nietzsche (een tijdje). Allemaal vegetariërs. Je moest tot voor kort wel een doorzetter zijn. Toen oud-minister Arie Pais (ook vegetariër) dertig jaar geleden bij de hertog van Luxemburg een diner bijwoonde, kreeg hij een flink stuk dood dier voor zijn neus gezet. Terwijl hij écht had doorgegeven dat hij vegetariër was. Pais kreeg minzaam te horen dat het hertogelijk hof daar geen rekening mee hield. Die tijden zijn voorbij, schrijft Dirk-Jan Verdonk in Dierloos. Verdonk schetst in dit sobere maar vlot leesbare boekje de trage groei van het vegetarisme in ons land, van bizarre keuze tot commerciële kans. Tegenwoordig zijn de vegetarische beroemdheden niet meer te tellen: Georgina Verbaan, Paul McCartney, Brad Pitt, Arjen Lubach, Henny Huisman… Nederland kent momenteel 700 duizend vegetariërs/veganisten. Verdonk spreekt van een ‘tussenstand’. Er moet nog veel gebeuren, vindt hij, ‘zolang zeven miljard mensen elk jaar meer dan zeventig miljard warmbloedige dieren opeten.’ (Marcel Hulspas)

Beeld Athenaeum

Dirk-Jan Verdonk: Dierloos. Athenaeum; € 22,50

Baltasar Porcels nu pas vertaalde In galop het duister in slaat je met stomheid

Beeld Menken Kasander & Wigman Uitgevers

Sommige romans slaan je met stomheid. In galop het duister in (1975) van Baltasar Porcel (1937-2009) is zo’n roman. De verteller groeide op in Andratx op Mallorca. Als het boek begint, tobt de man met de schimmenstoet van zijn voorvaderen. Afrekenen wil hij met dat rondspokende verleden. Daartoe neemt hij zijn toevlucht tot geschiedenisboeken, brieven, akten en zijn eigen herinneringen.

De stamvader van de familie is Jaume Vadell, die zo’n tweehonderdvijftig jaar eerder dankzij moord, list en bedrog eigenaar werd van het landgoed van de familie. Zijn instinctmatige manier van doen zet de toon van een familiegeschiedenis die geplaveid is met ongebreidelde afgunst, wellust, geweld, verraad, hebzucht en eenzaamheid.

Ongebreideld is niet alleen wat deze familie uitvreet, ook de roman zelf is dat, met abrupte overgangen, een grillige tijdsstructuur, een grote diversiteit aan vertelvormen en uitbundige taal. In galop het duister in is, net als Honderd jaar eenzaamheid, een waanzinnige familiegeschiedenis, maar dan zonder veiligheidsriemen. (Maarten Steenmeijer)

Baltasar Porcel: In galop het duister in. Uit het Catalaans vertaald door Frans Oosterholt. Menken Kasander & Wigman Uitgevers; € 22,50

John Steinbeck heeft 70 jaar later nog niets aan kracht ingeboet

John Steinbeck (1902-1968)Beeld Corbis via Getty Images

Schrijven als John Steinbeck doet eigenlijk niemand meer. Voor psychologische verwikkelingen ben je bij hem aan het verkeerde adres, alles draait om zintuigen en materie: een fysieke benadering van de werkelijkheid. De voornaamste materie in deze fraaie novelle is een kostbare parel, die wordt opgedoken door de indiaanse parelvisser Kino. De vondst zet zijn leven, en dat van zijn vrouw Juana en baby Coyotito, op z’n kop. Een veel betere toekomst ligt in het verschiet: ze zullen een dokter voor hun zoontje kunnen betalen, hij zal naar school gaan. Maar gaandeweg blijkt dat het nog niet zo gemakkelijk is aan je lot te ontsnappen.

Het noodlot kan je treffen in de gedaante van een schitterend voorval, dat is de boodschap die Steinbeck, de grote Amerikaanse moralist, zijn lezer hier meegeeft. Die boodschap is zeventig jaar na eerste verschijning onverminderd eenduidig. Ook de stijl van Steinbeck heeft niets aan kracht ingeboet: doelgericht, glashelder, de ogen en oren wijd open. Mooi idee om hem met dit exemplarische boekje van goed honderd pagina’s opnieuw onder de aandacht te brengen. (Ariejan Korteweg)

Beeld Athenaeum-Polak & Van Gennep

John Steinbeck: De parel. Uit het Engels vertaald door E.D. Veltman-Boissevain. Illustraties Charlotte Schrameijer. Athenaeum-Polak & Van Gennep; €  9,99

Mirjam Rotenstreich schreef tedere vignetten voor haar vader Natan

Mirjam Rotenstreich Beeld Matty van Wijnbergen

De laatste jaren van zijn lange leven bracht Natan Rotenstreich (1912-2014) door in het Joodse verzorgingstehuis Beth Shalom. Voor de verhuizing daarnaartoe hadden zijn dochters de spullen die mee zouden gaan, apart gelegd. Hij belde dochter Mirjam op, ging tekeer, hing op, en belde opnieuw: ‘Klaine maid, je moet weten, ik ben een schaduw van wat ik ooit was, een schaduw die jou nodig heeft.’ Ze spreken de liefde voor elkaar uit. Het is de eerste keer dat ze dat hardop doen.

‘Jij kon niet praten, en ik kon niet vragen.’ Tastend moet Mirjam Rotenstreich (1959) te werk gaan, om een beeld van haar zachtmoedige vader te schetsen, die in Oekraïne werd geboren, zijn familie in de Tweede Wereldoorlog verloor, in het Rode Leger diende toen dat Berlijn binnenviel, die op zijn tachtigste scheidde, en in 2010 zijn enige kleinkind verloor, Tonio van der Heijden, door een verkeersongeluk.

 ‘Je hebt altijd wie en wat je was voor jezelf gehouden’, schrijft Rotenstreich in deze tedere vignetten, bibliofiel uitgegeven met een lithografie door Sam Drukker. Het onderzoek naar vaders verleden zet ze nu zonder Natan voort. (Arjan Peters)

Beeld Statenhofpers

Mirjam Rotenstreich: Natan. Statenhofpers; € 75,-

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden