Tips Boeken

Deze boeken zijn ook interessant, en wel hierom

Er verscheen deze week nog veel meer. Hier onze keus uit boeken die we ook graag even noemen.

Ook Maarten van Rossem is een klassiek karakter

Theophrastos: Karakter-schetsen. Uit het Grieks ­vertaald door Hein van Dolen. Athenaeum-Polak & Van Gennep; € 12,50. Beeld Athenaeum-Polak & Van Gennep

Van Theophrastos, die aan het Lyceum in Athene de opvolger was van Aris­toteles, zijn veel boeken verloren gegaan, waaronder verhandelingen over haar, ontlasting en roddelen. Dat is eens te meer betreurenswaardig na het lezen van de dertig Karakterschetsen uit 319 voor Christus die wél zijn overgeleverd, misschien als bouwsteen voor een ethiek.

Met de genadeloosheid van de ware humorist zet Theophrastos een aantal types neer dat door de eeuwen heen onverwoestbaar is gebleken: de profiteur, de zwamneus, de ­asociaal, de oude gek, de krent. En de betweter: ‘Als je zegt dat je echt weg moet, is hij in staat met je mee op te lopen en je helemaal thuis te brengen.’

Erg mooi is ook de nurks: ‘Tegen een vriend die hem om een bijdrage in een lening vraagt, zegt hij eerst geen rooie cent te willen geven; later doet hij toch mee, maar dan moet er wel bij: ‘Alweer weggegooid geld.’’ Naast deze schets heeft illustrator Louis van Geijn een klassieke kop getekend, maar met de gelaatstrekken van Maarten van Rossem. Zo actueel is dit boekje. (Arjan Peters)

Een dochter over haar moeder die niet meer kan praten

Fen Verstappen: Moeder af. Das Mag; € 19,99. Beeld Das Mag

Als iemand je maar blijft bellen, weet je dat er iets mis is. De telefoon die trilt, ‘volhardend als een stormram’, schrijft debutant Fen Verstappen (1981, werkzaam als copywriter) treffend. ‘Zo komt ­onheil je leven binnen.’

Het onheil is een hersenbloeding, waardoor een moeder getroffen wordt. Nadien is ze nauwelijks meer tot communiceren in staat. Haar dochter vertelt in Moeder af over de tijd na dat noodlot. Hoe moeten zij, en haar jongere broer en zus, zonder die moeder met haar malle levenslessen als ‘laat negenenvijftig jaar geen reden zijn om niet slaags te raken met de spoorwegpolitie’, ‘doop een koekje in rode wijn’ en ‘dans’?

Een beetje koket is het wel, al dat benoemen van hoe maf moeder was, met d’r kistjes en leren overgooiers. Ook Verstappens pogingen poëtisch te schrijven zijn soms wat parmantig. Over moeder: ‘Woordeloos in bed. Vormeloos verloren.’ of ‘Nergens ben je, waar we onze moeder weten.’ Het zijn smetjes, op een verder geslaagd debuut waarin Verstappen in zorgvuldig gekozen woorden en met veel compassie de uitbundige mater familias tot leven wekt. (Bo van Houwelingen)

De gelauwerde en getrouwde schrijver, en de vuige roddel

Shusaku Endo: Het schandaal. Uit het Japans vertaald door C.M. Steegers-Groeneveld. Mozaïek; 256 pagina’s; € 19,99. Beeld Mozaïek

Ben je de persoon die de buiten­wereld ziet? Een vraag die, sinds de opkomst van sociale media, relevanter lijkt dan ooit, maar ook eenvoudiger dan ooit kan worden bezworen: met een nieuwe selfie en het lezen van de reacties daarop. In Shusaku Endo’s roman Het schandaal (oorspronkelijk uit 1966) weet Suguro, net als Endo een christelijke schrijver en zojuist gelauwerd, prima wie hij is. Een ­bedachtzame man, keurig gehuwd, niet te betrappen op mythevorming. Des te vreemder als uitgerekend over hem een vuige roddel wordt verspreid, compleet met beeld. Die smeerlap, die is hij niet. Het zal een lookalike zijn. Dat blijkt onvoldoende om deze leugen uit de ­wereld te helpen. Suguro raakt tijdens zijn zoektocht (wie heeft het op hem gemunt, dit allemaal in scène gezet?) aldoor meer ­bezeten van dit misverstand. Zo, dat hij nauwelijks de weg kan terugvinden naar zijn kalme, beschouwelijke leven. De duistere dubbelganger die hij uiteindelijk aantreft, laat zich niet doorgronden. Nog lang na het lezen van deze roman schaam je je. Samen met de schrijver. Er is te veel onthuld. Niet alleen over hemzelf. (Désanne van Brederode) 

Twee mannen in een opblaasboot en redding is onwaarschijnlijk

Jens Rehn: Niets in zicht. Uit het Duits vertaald door Anne Folkertsma. Nieuw Amsterdam; € 20. Beeld Nieuw Amsterdam

Binnen een paar alinea’s gaat er een arm over boord in Niets in zicht, de eerste en succesvolle roman van de Duitser Jens Rehn uit 1954, die nu voor het eerst in het Nederlands is vertaald. De eigenaar van de arm is een Amerikaanse piloot die na een aanval op zijn bommenwerper ronddobbert in de Atlantische Oceaan. Redding is onwaarschijnlijk, al houdt de ander in de opblaasboot, een Duitser die niets mankeert, het wellicht langer vol. Hun proviand – whisky, kauwgom, chocola, sigaretten – slinkt snel. 

Er zit weinig anders op dan tegen elkaar aan te praten. Over vroegere geliefden, vervlogen dromen. ‘Het ontbreekt er nog maar aan dat we naar de ‘zin’ gaan vragen!’, zegt de eenarm. Er zwemt een groepje verbaasde dolfijnen voorbij, de zon gaat op en weer onder, de golven klotsen onverschillig tegen de boot. De verteller voorziet ­alles van tergend nuchter commentaar (‘Hallucinaties treden onder andere op bij koorts en grote uitputting’). 

Een van de belangrijkste romans over de oorlog, vond Siegfried Lenz volgens het omslag. Maar Niets in zicht gaat over ­zoveel meer. (Emilia Menkveld)

Aanstekelijke natuurdagboeken van Britse boer (en schrijver)

John Lewis-Stempel: Weideland. Uit het Engels vertaald door Arthur Wevers. Atlas Contact; € 22,99. Beeld Atlas Contact

Schrijver, boer en historicus John Lewis-Stempel leeft in Herefordshire, West-­Engeland. In Weideland doet hij dagboekgewijs, van januari tot eind december, verslag van het land waarin boerderijdieren, maar ook vossen, dassen, graspiepers, rode wouwen en een zee van planten en insecten hem omringen. Het levert een boek op in de beste tradities van nature writing, waarmee Britse schrijvers hun rijke natuur eren. De ­stilistische pareltjes schitteren al op de eerste pagina: ‘De wind heeft een venijnig staartje en ritselt met de dode bladeren van aluminiumfolie die nog aan de eiken bij de rivier hangen.’

Lewis-Stempel (van hem verscheen eerder Het geheime leven van de uil) observeert, bezingt, beschouwt, mijmert over wat teloorging en citeert Britse schrijvers en dichters. Hij doet dat met een aanstekelijkheid die maakt dat je onmiddellijk de boot wilt nemen. Enige wanklank is de tegenstrijdigheid waarmee hij een fazant afknalt, maar tegelijk lijdt onder ‘de kwellingen van gevoelige moordenaars’. Bij het schieten van een konijn: ‘Het is niet leuk om voor God te spelen.’ Doe het dan niet, denk je als nuchtere Nederlander. (Jean-Pierre Geelen) 

Mooie observaties over wat we mogen hopen

Joris Luyendijk (red.): Hoop. Maven Publishing; € 19,99. Beeld Maven Publishing

Wat geeft je hoop? Die vraag stelde journalist Joris Luyendijk aan ­honderd wetenschappers, kunstenaars en ondernemers, waarbij het ze vrijstond die hoop in zichzelf te zoeken, op hun vakgebied of waar dan ook ter wereld. De ­antwoorden zijn terechtgekomen in Hoop. Binnenin treft de lezer een rijk gevulde grabbelton met veelal mooie en soms ook behartenswaardige observaties. Niet iedereen lijkt de opdracht te hebben begrepen (een modejournalist verhaalt over haar geweldige carrière), maar dat valt in het niet bij de kracht van het collectief. Zo betoogt defensie-expert Ko Colijn overtuigend dat veel rampscenario’s niet plegen uit te komen – niks langdurige periode van ‘catastrofaal terrorisme’ in Europa, die enkele jaren geleden nog werd voorzien. Alexander Rinnooy Kan legt elegant uit waarom we blij mogen worden van vooruitgang in de wiskunde. Nobelprijswinnaar Gerard ’t Hooft hoopt vooral op computers die ‘alles veel beter doen dan ­wijzelf’ – een aanwijzing dat de hoop van de een de nachtmerrie van de ander kan zijn. (Fokke Obbema) 

Een zoon zoekt de fiere kant van zijn dementerende moeder

Ivo Victoria: Alles is oké. Lebowski; € 21,99. Beeld Lebowski

Wie een ouder verliest aan alzheimer, ziet onvermijdelijk een steeds verder afbrokkelen van de geest tot er weinig meer van de oorspronkelijke ouder te herkennen is. Wanneer Ivo ­Victoria, pseudoniem van de Vlaamse, in ­Amsterdam wonende schrijver Hans Van Rompaey, zijn moeder ziet wegglijden, wil hij liever dan het verval haar fiere oorspronkelijkheid tonen. In Alles is oké construeert hij de op een anekdote van zijn moeder gebaseerde roman over de strijd die ze als godsdienstlerares aanging met een sadistische schooldirecteur. In het boek mengen ontroerende beschrijvingen van een dementerende moeder zich met de gebeurtenissen die toewerkten naar het glorieuze hoogtepunt van haar werkzame leven. Het is prachtig en met spanning geschreven, maar helpt het de schrijver ook haar zo trots en strijdbaar te herinneren als ze eenmaal dood is? Niet echt: ‘Welk beeld ik ook oproep, ze blijft voor me staan, grijs, krom en met grote ogen, en de vragende lach van iemand die zich afvraagt of ik haar doorheb, iemand die tegen beter weten in blijft hopen dat ze hiermee weg kan komen.’ (Ranne Hovius)

Op verre reizen met een hooggeleerde hippie

Ap Dijksterhuis: Wegwee. Prometheus; € 19,99. Beeld Prometheus

Psycholoog Ap Dijksterhuis lijdt aan een ernstige vorm van wegwee. Direct na terugkeer op zijn werkkamer op de Radboud Universiteit Nijmegen maakt de hoogleraar alweer plannen voor een volgende reis. Want, zo somde hij eerder op in zijn leerzame boek Wie (niet) reist is gek (2017): van reizen worden we creatiever, gelukkiger; we vergroten ons emotionele repertoire en verlengen ons bestaan. Plus, niet onbelangrijk in deze tijd: we krijgen minder last van vooroordelen. In zijn nieuwe boek Wegwee ontpopt de reislustige professor zich tot reisschrijver. We hobbelen door Japan, Korea, China, de Centraal-Aziatische republieken en de Kaukasus met een hooggeleerde hippie in Ramones-T-shirt die zijn gidsen graag opschrikt met gevoelige vragen over de politieke toestand in hun land.

Dijksterhuis vraagt zich af: kun je gelukkig zijn in een land waar je niet vrij bent? Een mooie vraag, maar de reiziger komt niet ­verder dan anekdotisch bewijs. Een opmerking van een taxichauffeur, de sfeer in een stadspark. Wegwee is vooral het vermakelijke reisverslag van een weetgrage passant. (Noël van Bemmel)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden