De gids Boekentips

Deze boeken zijn ook interessant, en wel hierom

Er verscheen deze week nog veel meer. Hier onze keuze uit boeken die we ook graag even noemen.

CIA-vrouwen gaan met literatuur de Sovjet-Unie te lijf

Lara Prescott: Wat we niet vertelden. Uit het Engels ­vertaald door Ellis Post Uiterweer. The House of Books; € 21,99. Beeld The House of Books

Wat we niet vertelden is losjes gebaseerd op het spraakmakende onderzoek van de Nederlandse slaviste Petra Couvée over ‘de Zjivago-affaire’, het spionageschandaal waarbij de CIA Boris Pasternaks Dokter Zjivago wilde inzetten om de Sovjet-Unie te destabiliseren. Lara Prescott vermengt deze geschiedenis met het fictieve verhaal van enkele vrouwelijke CIA-medewerkers. Deze vrouwen, ondanks hun hoge opleiding aangesteld als typistes en ondergewaardeerd door hun mannelijke bazen, blijken cruciaal voor het succes van de operatie. Daarnaast is een grote rol toebedeeld aan Olga Ivinskaja, Pasternaks buitenechtelijke vriendin. Prescott vertelt kundig en soepel. De vrouwen zijn zelfbewust en proberen te ontsnappen aan hun ­ondergeschikte situatie, maar blijven ook op zijn Amerikaans plichtsgetrouw en vaderlandslievend. De mannen zijn egoïstische kneuzen – zelfs Pasternak. Leest als een Netflixserie, deze roman; wie de historische context wil weten, leze het uitstekende De zaak Zjivago van Petra Couvée en Peter Finn. (Sjeng Scheijen)

Aantekeningen van een krankzinnige, opnieuw vertaald

Nikolaj Gogol: Dagboek van een gek. Uit het Russisch vertaald door Arie van der Ent. Woord in blik; € 24,99. Beeld The House of Books

De schrijver Gogol (1809-1852) was een merkwaardig wezen met een overspannen geest, ‘maar genie is altijd merkwaardig’, decreteerde Nabokov in zijn Gogol-biografie uit 1944. Daarom geeft vertaler Arie van der Ent zijn vertaling van Dagboek van een gek (1835) van Gogol tegelijkertijd ook de letterlijke vertaling Aantekeningen van een krankzinnige, en noemt hij de auteur behalve Nikolaj Gogol ook Mikola ­Hohol, want dat is de Oekraïense spelling, en hij kwam uit Klein-Rusland dat we nu ­Oekraïne noemen. Niets is normaal in dit verhaal vol uitroepen en uitroeptekens, en dat is maar goed ook, want wat is er leuker dan een Russische ambtenaar die op straat in Sint-Petersburg een pratende hond hoort, die begrijpt dat de troon in Spanje vacant is en er ‘ineens achter komt’ dat hij de nieuwe koning moet zijn, en die alvast zijn eigen koningsmantel naait, en maar niet begrijpt waar de gedeputeerden blijven om hem te halen. Geweldig om dit verhaal weer te lezen in deze nieuwe editie, verlucht met goed-gekke foto’s van John Biesheuvel, die familie is van Maarten. Er zit systeem in. (Arjan Peters)

Siegmann vindt de juiste vorm om de stilte te beschrijven

Machteld Siegmann: De kaalvreter. Ambo Anthos; € 21,99. Beeld Ambo Anthos

Leie is 2 jaar oud als ze door een onbekende man achter op de fiets naar een onbekend gezin wordt gebracht. Het is 1942. Behalve veel eten doet ze de eerste maanden niets anders dan wachten. Wachten op haar Joodse ouders die haar weer op komen halen. Als er na de oorlog een vreemde, warrige vrouw in haar nieuwe huis verschijnt, die haar ‘Mädchen’ noemt, wordt ze bang. Ze negeert de vrouw, die daarop zelfmoord pleegt. Wanneer Leie als volwassen vrouw ook haar pleegmoeder verliest, knakt er iets in haar. Verward en stil schuifelt ze door het huis, haar gezin in wanhoop achterlatend. De kaalvreter, de debuutroman van Machteld Siegmann, is een boek over de leegte die doorwerkt in een vrouw en haar gezin, de leegte van oorlogstrauma en verlies. Siegmann heeft de juiste vorm gevonden om de stilte te beschrijven, door de gezinsleden van de volwassen Leie om de beurt aan het woord te laten. De leegte en het wachten speelt zich af in het ongezegde, tussen de verhalen in, en tussen de woorden, waar de personages zuinig mee zijn, zonder warmte en intimiteit te schuwen. (Persis Bekkering)

Zinnige lessen over minimalisme verstopt tussen ongein en clichés

Joshua Fields Millburn & Ryan Nicodemus: Alles wat overblijft. Uit het Engels vertaald door Wilma Paalman. Luitingh-Sijthoff; € 17,99. Beeld Luitingh-Sijthoff

Het is niet de mens die spullen bezit, maar de spullen die de mens bezitten: dat motto keert meermaals terug in Alles wat overblijft. Auteur Joshua Fields Millburn is bekend als de helft van The Minimalists, het succesvolle minimalisme-blog dat hij runt met beste vriend Ryan Nicodemus. In hun tweede boek omschrijft Fields Millburn hoe en waarom hij de omzwaai maakte van hardwerkende consument – altijd maar meer werken voor meer geld en meer spullen – naar bezielde minimalist – alleen het hoognodige aan spullen en meer tijd voor wat er echt toe doet. Het keerpunt kwam toen binnen een maand zijn moeder overleed en zijn huwelijk stukliep. Klinkt cliché? Is het ook. Zijn relaas wordt aangevuld met voetnoten waarin Nicodemus hem steeds ‘onderbreekt’ met flauwe grapjes over katten, hipsters en zijn moeder. Wie die ongein links laat liggen en zich door de platitudes heen worstelt, leert wél zinnige lessen over het minimalisme, bijvoorbeeld dat het veel verder gaat dan grondig opruimen. (Lisa Koetsenruijter)

Studie naar wat seks vermag (en dat is meer dan we denken)

Beeld Ten Have

Moderne westerse mensen doen weliswaar druk en stoer over seks, maar denken er al met al tamelijk ongeïnspireerd over. Voor ons is seks vooral een manier om ons lichamelijk genot te halen. Daarmee volgen we een seksueel script waarmee we ons ‘erotisch potentieel’ toedekken, stelt de jonge Amsterdamse filosoof Ype de Boer in Het erotisch experiment. Als je te goed denkt te weten wat je verlangt, maak je niet zoveel nieuws mee. Je wordt misschien wel bevredigd, maar niet geraakt. De Boer wil de schrale erotische verbeeldingskracht van‘zelfgenoegzame, pornokijkende en sportief-neukende modernen’ graag een zetje geven. Verwacht na zo’n aankondiging geen staalboek van originele pikante fantasieën. Het vergroten van het erotisch potentieel verloopt bij De Boer vooral via het hoofd. Gretig en studieus doet hij uit de doeken hoe seks in China, India en Egypte werd begrepen, en wat filosofen als Foucault en Agamben zeggen over seksueel zelfbegrip. Door alternatieve opvattingen te beschrijven over wat seks vermag, hoopt hij onze erotische begripskaders op te rekken en ruimte te scheppen voor ‘een veranderlijke, erotische veelzijdigheid’. (Marjan Slob)

Ype de Boer: Het erotisch experiment  voorbij de moderne seksualiteit. Ten Have; € 20,99.

Bundel met prikkelende stukken van historica Els Kloek

Els Kloek: Vrouwen en kinderen eerst – Over 1001 vrouwen, de canon en ‘de achterkant’ van de geschiedenis. Vantilt; € 17,50. Beeld Vantilt

Toen Els Kloek in de jaren zeventig met andere geschiedenisstudentes vroeg om een college vrouwengeschiedenis, reageerden haar ­docenten daar honend op. Vervolgens besteedde Kloek haar werkende leven aan het zichtbaar maken van de verzwegen helft van de geschiedenis. Haar ­levenswerk werd een naslagwerk met korte biografieën van vrouwen, bekend en onbekend, aanvankelijk digitaal en later ook in boekvorm. Oktober is de Maand van de Geschiedenis, met als thema ‘Zij/Hij’. Ter gelegenheid daarvan verschijnt bij Vantilt nu Vrouwen en kinderen eerst, een bundel met columns en lezingen van Kloek. Luchtige, geestige, prikkelende stukken. Opvallend is hoe zij, als wetenschapper, vaak tegen haar vak­genoten inging; zij is vóór de canon, vóór het populariseren, en vindt dat geschiedenis altijd over mensen moet gaan. Maar ze verzet zich evenzeer tegen de nieuwe stroming die ideologisch gekleurd ‘gender’-onderzoek doet. ‘Als overtuigingen en actieprogramma’s prevaleren, beoefenen we geen wetenschap maar politiek.’ Zo is dat. (Aleid Truijens)

Creatieve duizendpoot David Lynch deelt zijn aforismen

David Lynch: Hoe vang je de grote vis? Ten Have; € 20,99. Beeld Ten Have

Hoe vang je de grote vis? begint ­veelbelovend: creatieve duizendpoot David Lynch, vooral bekend als regisseur maar ook actief als onder meer kunstschilder en meubelmaker, vertelt in de inleiding dat ideeën als vissen zijn. ‘Als je kleine vissen wilt vangen, kun je in ondiep water blijven. Maar als je grote vissen wilt vangen, moet je dieper gaan.’ Lynch wil grote vissen en om die te vangen mediteert hij. ‘Het gaf mij de kans om dieper te duiken en op zoek te gaan naar de grote vis. In dit boek wil ik enkele van deze ervaringen met jullie delen.’ Dat klinkt als een opmaat naar een boek waarin we leren net zo creatief te leven als Lynch, maar helaas. Hoe vang je de grote vis? is een verzameling herinneringen, aanbevelingen, ervaringen en aforismen. Over meditatie, over toevalligheden die een grote invloed hadden op Lynch’ films, over geluk hebben en hard werken. Niet echt inspirerend of motiverend voor eigen werk, maar voor filmfreaks en Lynch-adepten is dit boek ongetwijfeld een heerlijk kijkje achter de schermen. (Katinka Polderman)

Een lekker ranzig en banale strip in keihard roze en oranje

Jeroen de Leijer: Mommy was a Mobster. Wobby.club; € 17,50. Beeld Wobby.club

‘De graphic novel mag niet meer ontbreken in de boekenkast van de zichzelf respecterende intellectueel. Strips worden beoordeeld op verhaallijnen, kadrering en lijnvoering. Is de strip niet te netjes geworden? Waar zijn de ranzigheid en de banaliteit van de strip, opgesloten in het verdomhoekje, gebleven?’ Bezorgde woorden van tekenaar Jeroen de Leijer, die onder de schuilnaam Jeroon The Lyor zelf een klinkend antwoord geeft met de pulpstrip Mommy was a mobster – a tragic novel. In keihard roze en oranje wordt hierin het verhaal verteld van Eefje Wentelteefje (Fanny Frenchfries in het Engels), haar rebelse moeder en het konijn Vernon Bumble dat alleen kattenvoer lust. Met ‘verhaal’ is misschien te veel beloofd, want de gebeurtenissen zigzaggen als botsautootjes door het boek. Belangrijker is dat De Leijer een mooie ‘hard-boiled’ toon aanslaat en de lezer trakteert op de merkwaardigste personages. Zo voert hij drie bitches op die gewend zijn met breinaalden illegale abortussen te plegen. Als ze van Eefjes moeder een breimachine cadeau krijgen, weten ze van blijdschap niet hoe ze hun dankbaarheid moeten uiten. (Joost Pollmann)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden