Boekentips

Deze boeken zijn ook interessant, en wel hierom

Er verscheen deze week nog veel meer. Hier onze keus uit boeken die we ook graag even noemen.

De wrede levenswetten van Thomas Bernhard

Thomas Bernhard; Wandeling; Uit het Duits vertaald door Ria van Hengel. Vleugels, €21,30.

Nu eens een keer zonder relativering over het leven spreken. Zo kun je de monoloog Gehen (1971) van Thomas Bernhard (1931-1989) samenvatten, de Oostenrijkse schrijver en kluizenaar die het ongemak niet uit de weg ging. ‘Het hele levensproces is een verergeringsproces waarin voortdurend, die wet is het wreedst, alles verergert. Als we iemand zien, dan moeten we al heel snel tegen onszelf zeggen, wat een vreselijk, wat een ondraaglijk iemand.’

Niets ontkomt aan de ondraaglijkheid. Een kind maken betekent een ongeluk maken. En toch maken we onszelf wijs dat we het leven willen. Wat een leugenachtigheid.

Waar kom je uit, als je in deze lijn verder blijft denken? Bij krankzinnigheid of zelfmoord, zo blijkt uit de gevallen die de verteller optekent uit de mond van ene Oehler. ­Alleen de titel, Wandeling, klinkt nog ­luchtig.

Anderzijds: het gefoeter en drenzen van de legendarische Thomas Bernhard heeft ook na bijna een halve eeuw nog iets elektriserends. Dit is, om met L.H. Wiener te spreken, misantropie voor gevorderden. (Arjan Peters) 

De zinnen van Fleur Jaeggy zijn scherp als geslepen diamanten

Fleur Jaeggy; SS Proleterka; Uit het Italiaans vertaald door Frans Denissen. Koppernik, €18,50.

De Zwitserse Fleur Jaeggy (1940), in ­Nederland schier onbekend, blijkt in de rest van Europa een gekoesterde geheimtip te zijn – Susan Sontag, Ingeborg Bachmann en Joseph Brodsky waren fan. Een grote pluim voor uitgeverij Koppernik en haar onfeilbare neus voor kwaliteit, want twee van Jaeggy’s boeken zijn nu in het ­Nederlands vertaald. Begin met de roman SS Proleterka: een vlijmscherp kleinood van honderd pagina’s, met zinnen als geslepen diamanten.

De naamloze verteller groeit op bij haar strenge grootmoeder. Kinderen die verlaten zijn door hun ouders ‘laten hun gevoelens los alsof het voorwerpen zijn’. Haar financieel geruïneerde vader, die ze slechts zelden mag zien, neemt haar op 15-jarige leeftijd mee op een cruise naar Griekenland, op het lugubere schip Proleterka (‘vanaf het land lijkt het een oorlogsrestant dat om de tijd vaart’). Voor het eerst bevindt ze zich langere tijd in de buurt van het ‘andere geslacht’. Ze negeert haar verwekker en laat zich gewelddadig nemen door de ene na de andere officier. Jaeggy’s proza blijft koel en gedisciplineerd. Onder de oppervlakte broeit het. (Persis Bekkering)

Oorlogsgruwelen in bejubeld debuut van Giacomo Verri

Giacomo Verri; Paritzaan Winter; Uit het Italiaans vertaald door Lilian Lotichius. IJzer, €20,50.

Buiten moge het lente zijn, wie Partizaan Winter leest, het in Italië bejubelde debuut van Giacomo Verri (1970), krijgt het hoe dan ook ijskoud. De schrijver laat de temperatuur flink dalen in Borgosesia (zijn geboorte- en woonplaats). In dit normaal zo rustige bergdorp slaat in december 1943 het beruchte fascistische Tagliamento-legioen toe.

De dorpelingen moeten uitzoeken waar ze precies staan in de strijd tussen goed en kwaad. Onder hen de jonge partizaan Jacopo, die in de bergen door de sneeuw ploetert, de gepensioneerde leraar Italo die door de spekgladde straten schuifelt, en de 10-jarige scholier Umberto die druk is met het bouwen van een kerststal. Hoe gaan zij om met de komst van de wrede soldaten?

Verri maakt de waanzin van de gruwelijke gebeurtenissen invoelbaar door zijn indringende stijl, soms hysterisch en onbegrijpelijk – net als de oorlog zelf. In zijn barokke zinnen vliegt af en toe een metafoor uit de bocht (een redevoering ‘gezwollen als een natgeregende parketvloer’), maar het kippevel wordt er niet minder om. (Bo van Houwelingen)  

Vrolijke Parijse wandelgids met beklimming van de Notre-Dame

Chrisje en Kees Brants; Achter de façade. Nijgh & Van Ditmar, €32,50.

‘De Notre-Dame heeft alle stormen overleefd’, schrijven Chrisje en Kees Brants in Achter de façade – Een cultuur-historische ontdekkingsreis door Parijs – jaa, de stormen wel. De vrolijke en rijke reisgids begint met de beklimming van een van de torens van de geplaagde kathedraal door Victor Hugo, die zich voor zijn Klokkenluider van de Notre-Dame een voorstelling wilde maken van de stad zoals de Parijzenaar haar in de Middeleeuwen vanaf de kathedraal moet hebben gezien. Uiteraard komt ook de rest van de geschiedenis van de Notre-Dame aan bod, inclusief de onderdelen die restaurateur Viollet-Le-Duc in de 19de eeuw naar hartelust afbrak dan wel toevoegde. Kees en Chrisje Brants zijn bekend van De velden van weleer, over WOI. Deze gids over Parijs is het resultaat van hun pogingen ‘enige orde te scheppen’ in hun vele, chaotische bezoeken aan Parijs. In acht hoofdstukken behandelen ze steeds een thema, elk hoofdstuk is verdeeld in subwandelingen; bezienswaardigheden worden min of meer terloops aangetikt. (Wilma de Rek)    

Vluchtige ontmoetingen met twaalf bekende filosofen

Marie Robert; Speeddaten met Plato. Balans, €15,99.

De filosofie van Nietzsche ‘bevat evenveel beschouwingen over zelfoverwinning als zijn naam medeklinkers heeft’. Het zijn dit soort opgewekte zinnetjes waarmee de Franse filosoof Marie Robert de toon zet in haar boekje Speeddaten met Plato. Die titel mist het woordspelerige van het oorspronkelijke Frans (Kant tu sais plus quoi faire il reste la philo) of het Engels (If You Kant Figure It Out Ask a Philosopher), maar geeft wel aan waar het Robert om te doen is: geen doorwrochte analyses, maar vluchtige ontmoetingen met twaalf filosofen. Haar doel is filosofie toegankelijk te maken. Dat doet ze door elk hoofdstuk te beginnen met een herkenbare crisissituatie uit het leven (meisje wier vriend het uitmaakt, frustrerend bezoek aan Ikea), gevolgd door wat wijze woorden van filosofen als Heidegger, Plato of Spinoza. Haar streven het alledaagse te verbinden met de grote denkers uit de geschiedenis volgt een inmiddels beproefd concept. Iemand als Alain de Botton is er groot mee geworden. Bij Robert slaat de balans door naar de laagdrempeligheid. Na lezing van het boekje snakt de lezer naar een lekker stukje Heidegger. Dat zegt ­genoeg. (Laurens Verhagen)

Veelzijdige rondreis door het land van de school shootings

Hans Klis; Generatie Columbine. Podium, €20,50.

In de Verenigde Staten reisde jarenlang een wisselbokaal in de vorm van een droomvanger door het land voor scholen die het toneel waren geweest van dodelijke schietpartijen. Het is een van de surreële details uit Generatie Columbine van journalist Hans Klis, die vier jaar in de VS woonde en daar een bloederige rode lijn doorheen zag lopen: die van de school shootings. Zijn boek verschijnt op 20 april, precies twintig jaar na het bloedbad op de Columbine High School in Littleton, dat in 1999 het startpunt vormde van de estafette van de droomvanger. In een veelzijdige rondreis door het land en zijn geschiedenis beschrijft Klis de worsteling van de Amerikanen met het over zichzelf afgeroepen recht om vuurwapens te dragen. Hij signaleert hoopvol dat de leerlingen van de ­Marjory Stoneman Douglas school in Parkland de rondreizende droomvanger met pensioen hebben gestuurd, omdat zij vinden dat het bloedbad dat zij vorig jaar overleefden het laatste moet zijn. Maar zelf keert Klis de VS de rug toe, omdat hij tot de conclusie komt dat hij zijn zoon in dit land niet naar school kan sturen. (Michael Persson)

Het succes en de diepe val van de flamboyante Paarlberg 

Harry Lensink; Paarlberg - De dramatische val van een flamboyante zakenman. Balans, €19,99.

Jan–Dirk Paarlberg (1957) was een zondagskind. In de jaren negentig werd hij schatrijk met de koop en verkoop van ­reclamebedrijf Mediamax. Hij ging in het vastgoed. Hij kocht een kasteeltje bij Maarssen dat hij volhing met kunst. Hij had overal de mooiste huizen en de juiste vrienden. Alles bleek te koop: zelfs de rechten van de liedjes van Wim Sonneveld, waaronder, toepasselijk, het lied Poen. Maar in 2004 begon zijn diepe val. Justitie beschuldigde hem ervan handlanger van Willem Holleeder te zijn. Hij zou miljoenen afpersgeld van Willem Endstra hebben geïnd en witgewassen – volgens Endstra. In 2012 werd Paarlberg veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf; hij werd een ­paria in de zakenwereld. Nog altijd beweert Paarlberg onschuldig te zijn.

Onderzoeksjournalist Harry Lensink schreef zijn levensverhaal op in Paarlberg – De dramatische val van een flamboyante zakenman. Hij zocht uit hoe de relaties tussen Paarlberg, Endstra en Holleeder precies lagen. Lensink beweert niet dat zijn hoofdpersoon ten onrechte is veroordeeld, maar dat er redenen tot twijfel zijn. Endstra nam zijn geheim mee in het graf. (Aleid Truijens) 

De hoogtijdagen en de ondergang van de langspeelplaat

David Hepworth; A Fabulous Creation. Penguin, €19,99.

De Britse popjournalist David Hepworth behandelt in A Fabulous ­Creation de hoogtijdagen van de lp (elpee). Die begon volgens hem in 1967 met het verschijnen van Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band. Het startsein voor de gouden periode van het pop-album die, zo stelt de auteur, eind 1982 zou eindigen met het minstens zo beroemde Thriller van Michael Jackson. In de tussenliggende jaren was de lp een soort relikwie die je na vele afwegingen aanschafte om thuis te draaien. Dat was de enige plek waar je de lp’s van Pink Floyd, Fleetwood Mac en Joy Division tot je kon nemen. Pas met de introductie van de Walkman in 1982 veranderde het consumptiegedrag aanzienlijk. Naar een nieuw album luisteren doe je eigenlijk overal. Dat was tot 1982 ondenkbaar.

Hepworth schetst een mooi stukje cultuurgeschiedenis, geeft er context bij en ontwijkt een sentimentele hang naar nostalgie. Maar iedereen die zich de wanhoop herinnert wanneer een in plastic tas gestoken nieuwe aankoop tijdens de fietstocht naar huis tussen de spaken kwam , weet dat hij een periode in de popgeschiedenis beschrijft die definitief achter ons ligt. (Gijsbert Kamer)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden