De gids

Deze boeken zijn het lezen waard

Er verscheen deze week nog veel meer. Hier onze keus uit boeken die we ook graag even noemen.

Klassieke ode aan gevoelsmens nu ook in het Nederlands

Joseph von Eichendorff, Uit het leven van een lanterfanter. Bestellen via 1boek.nl. €12,50

Lanterfanter, klaagt de Molenaar tegen zijn zoon die weinig anders doet dan met overgave van de zon te genieten: ik kan je niet langer te eten geven, de lente klopt op de deur, weet je wat: trek de wijde wereld in en leer eens voor jezelf te zorgen. Dat vindt de jongen nou eens een prima idee. Hij neemt zijn zakviool en slentert het dorp uit, lachend om alle mensen die zich naar hun werk begeven of al aan het werk zijn. ‘Trots en tevreden riep ik die beklagenswaardige luitjes gedag, maar ze keken niet op of om. Het voelde alsof het altijd zondag zou blijven.’ Hij zet het op een zingen, waarmee hij prompt de aandacht trekt van twee deftige dames die in een koets passeren. De ene is mooier en jonger dan de andere, ‘maar eigenlijk bevielen ze me allebei wel.’ Zo gaat dat, in Aus dem Leben eines Taugenichts (1826), de romantische novelle van Joseph von Eichendorff, die nu verschijnt in de vertaling van Reinold Vugs, romancier en publicist en biograaf van F. Bordewijk. Uit het leven van een lanterfanter blijft een inspirerende ode aan de gevoelsmens die zich niet door plichten laat beteugelen. (Arjan Peters)

Het fijne boekenweekgeschenk van 1950 is nu weer uitgegeven

Marianne Philips. De zaak Beukenoot. Cossee. €7,50

Heus, er worden ook wel eens goede boekenweekgeschenken geschreven. In 1950 bijvoorbeeld, toen politicus en schrijver Marianne Philips (1886-1951) De zaak Beukenoot leverde, dat nu is herdrukt. ‘De ware geschiedenis van Arnoldus Beukenoot’, een niet al te snuggere Amsterdamse schilder.

Als hij op een avond dronken door de stad schuimt, meent hij in een etalage zijn jeugdliefde te zien staan. Hij slaat de ruit in en voor hij goed en wel doorheeft dat hij een etalagepop voor zijn oude vlam heeft aangezien, wordt hij door de politie ingerekend. Doordat Noldus in zijn rechtsgang de verkeerde mensen treft – een chagrijnige hoofdagent, een hoogdravende officier van justitie die de misstap bombardeert tot ‘een aanslag op de openbare orde’, een pro- deo-advocaat met een spraakgebrek, een advocaat-generaal die nét op vakantie gaat, enzovoort – zit hij elf maanden in de cel voor een vergrijp dat nauwelijks strafbaar te noemen is. Rechtspraak is mensenwerk en dus worden er fouten gemaakt, soms met groteske gevolgen, zo maakt Philips fijntjes duidelijk in deze ­interessante casus. (Bo van Houwelingen)

Bilkau roept haarscherp beeld op van haar moeders generatie

Kristine Bilkau. Een liefde, in gedachten. Uit het Duits vertaald door Pauline de Bok. Cossee. €22,99

Bij het leegruimen van de woning van haar overleden moeder Antonia vindt de verteller in Een liefde, in gedachten, de tweede roman van Kristine Bilkau, een agenda, waarin een psychologische vragenlijst is gestoken. Op de vraag waarin de zin van het leven schuilt, heeft Antonia ‘vrijheid’ geantwoord. Op de vraag naar haar grootste verlangen opnieuw: ‘vrijheid’. De dochter denkt: ‘Wat bedoel je met vrijheid? Dat zou ik haar nu gevraagd hebben.’

Bilkau schetst een intiem portret van een eigenzinnige moeder, die in de Tweede Wereldoorlog is geboren en begin jaren zestig volwassen wordt. Antonia’s verlangen naar vrijheid brengt haar soms tot vreemde keuzes – in de ogen van haar wat brave dochter ­althans. In korte scènes beeldt deze zich haar moeders leven in, haar liefdes, haar onrust, en de relatie met háár moeder. Met een enkel detail, beeld of object roept de auteur een haarscherp tijdsbeeld op, van een generatie die zich de oorlog niet herinnert maar wel in zich draagt. Je ziet ‘Toni’ voor je, een nonchalant elegante vrouw zoals in nouvelle vague-films, sippend aan een glaasje pernod.  (Persis Bekkering)

Aangenaam pleidooi van filosoof voor discretie in opgejutte tijd

Peter Venmans. Discretie. Essay over een vergeten deugd. Atlas Contact. €19,99

Kom er nog eens om in deze tijden van populisme, twitterstormen, selfies en het luidkeels opeisen van het recht ongevraagd over alles je mening te mogen uiten: discretie. Het is een deugd die enige oefening en souplesse vereist. Die om bescheidenheid vraagt, om rustig oordelen, een pas op de plaats maken, respect hebben voor anderen en niemand in verlegenheid brengen. Een deugd kortom, die in een samenleving met ­allerlei strevingen, ideeën en achtergronden goed van pas zou komen, maar desondanks zwaar in de verdrukking is gekomen.

De Vlaamse filosoof en hispanist Venmans schets in Discretie de geschiedenis van het begrip van de oudheid tot nu, via de Spaanse hofcultuur, de Verlichting, de Romantiek, het werk van Ayn Rand en van Hannah Arendt naar het absolute toppunt van indiscretie ­Donald Trump. Zijn erudiete en aangenaam leesbare boek is een warm pleidooi voor discretie in onze opgejutte tijd van transparantie en voortdurende zelfexpressie. Het zou een verademing zijn als dat school maakte. (Ranne Hovius)

Margaret – The Handmaid’s Tale – Atwoods tweede herdrukt

Margaret Atwood. Boven water. Uit het Engels vertaald door Aris J. van Braam. Prometheus. €17,00

De roem van de Canadese schrijfster Margaret Atwood steeg tot nieuwe hoogten sinds haar romans The Handmaid’s Tale (1985) en Alias Grace (1996) te bingewatchen zijn. Vandaar wellicht dat haar Nederlandse uitgever nu komt met een herdruk van haar tweede roman uit 1972. Boven water is dystopisch noch historisch, maar speelt zich af in het hippietijdperk.

Een jonge, naamloze illustratrice reist met verkering Joe en echtpaar David en Anna (‘Ze is mijn beste vriendin, ik ken haar twee maanden’) naar het woeste merenlandschap van haar jeugd. De eenzelvige vader van de vertelster is al een paar weken vermist, ze wil weten of hij nog leeft. Haar reisgezelschap kan het nauwelijks boeien; dat blijkt vooral in zichzelf geïnteresseerd.

Het onbekende lot van de vader levert een thrillerachtige spanning op, maar het is vooral Atwoods virtuoze stijl die de roman ­bekoring geeft. In strakke, suggestieve zinnen schetst ze de onherbergzaamheid van het landschap, van de personages. Dat de vertelster uiteindelijk zélf boven water moet komen ligt voor de hand. Maar mooi is het wel. (Elma Drayer)  

Successchrijver Carry Slee leert je het ambacht van schrijven

Carry Slee. Durf te schrijven!. Overamstel/Carry Slee. €16,99

Houd rekening met je doelgroep, zorg voor een conflict en laat je karakters groeien. Weinig verrassend, die ambachtelijke tips in dit handboekje Durf te schrijven! voor toekomstige bestseller­auteurs. Maar successchrijver Carry Slee is geloofwaardiger dan je leraar Nederlands. Van ochtendrituelen tot regelrechte coaching als je vastzit (‘Ik geloof in je!’), Slee zorgt dat jouw boek er komt. Of dat gaat leiden tot juichende recensies is nog maar de vraag. Het is Slee wel verweten dat al haar boeken volgens een vast recept ontstaan en het woord originaliteit komt op al die bladzijden inderdaad niet voor. Van die ene poging om onder het pseudoniem Sofie Mileau wat anders te proberen ging ze alleen maar slecht slapen.

Aardig zijn de anekdotes tussendoor, waarin we Slee leren kennen als een harde werker, die zich tot huilens toe inleeft en lezen hoe ze van het klaagverhaal van een buurvrouw weer een nieuwe serie smeedt. Meermalen merkt ze balorig op dat ze haar manuscripten vol spelfouten inlevert. Geen punt: zij houdt van schrijven, haar bureauredacteur van verbeteren. (Pjotr van Lenteren)

Oud-minister Israël waarschuwt: demoniseer nationalisme niet

Yael Tamir. Why Nationalism. Princeton University Press. €20,99

Van bekrompen denken via zondebokken zoeken tot etnisch zuiveren – de gedachtensprongen die wereldburgers maken om nationalisme in een verdacht daglicht te plaatsen, zijn eenvoudig te volgen. Ze zijn diep ingesleten in onze kijk op de geschiedenis – de schaduw van de jaren dertig valt al snel over politici die zich als nationalisten profileren. Dat Madeleine Albright vorig jaar zoveel bijval kreeg voor haar boek over hedendaags fascisme, geschreven na de verkiezing van Donald Trump, past in dit beeld.

Toch is het niet slim nationalisme te diaboliseren, betoogt de linkse oud-politicus en wetenschapper Yael Tamir, tot tweemaal toe minister voor de Arbeidspartij in Israël. Want kan het geloof in onderlinge solidariteit niet juist via de natiestaat gestalte krijgen? En is een alternatieve vorm van nationalisme dan niet het juiste antwoord? Pertinente vragen die Tamir in haar provocerende essay Why Nationalism met een volmondig ‘ja’ beantwoordt. Verplichte kost voor progressieve burgers die nationalisme niet geheel en al over willen laten aan het conservatieve deel van de samenleving. (Fokke Obbema)

Robbert Dijkgraaf over de magie van twee werelden verbinden

Robert Dijkgraaf. Het isgelijkteken. Prometheus. €19,99

Weleens langer dan twee seconden nagedacht over het isgelijkteken? Geen nood, Robbert Dijkgraaf nam die moeite wel. In = ziet de universiteitshoogleraar mathematische fysica niet alleen als ‘een tweebaansweg waarlangs het verkeer beide kanten op kan gaan’. Ook doet = volgens hem iets ‘volstrekt magisch’: twee werelden met elkaar verbinden. Dijkgraaf zelf doet dat ook voortvarend in deze bundeling van hoofdzakelijk eerder in NRC Handelsblad ­verschenen columns, Het isgelijkteken.

Hilarisch is bijvoorbeeld zijn koppeling van techgigant Google aan de aloude PTT. Hij houdt het voor ‘niet onmogelijk’ dat het met Google dezelfde kant opgaat als met de ooit oppermachtige brievenbezorger. Want ga maar na: de post was ook een revolutionaire technologie met de belofte van meer vrijheid. Die revolutie werd gesmoord in regulering; post is verworden tot een vloed overbodige reclamefolders. Kan het dat we ooit zo meewarig naar Google kijken? Ja, denkt Dijkgraaf, al neemt hij daarbij wel zijn toevlucht tot een termijn van honderd jaar. Daarmee maakt hij het zich gemakkelijk, maar prikkelend is de gedachte wel. (Fokke Obbema)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden