Nieuws Rembrandt-app

Deze augmentedrealityapp laat je rondlopen in Rembrandts meesterwerk

Met Rembrandt Reality verbaas je je tussen de andere chirurgijns over dr. Tulps lessen.

De app Rembrandt Reality. Beeld Mauritshuis

Er ligt een lijk in m’n huiskamer. De grauwe teint en opgeblazen spieren: deze kerel is hartstikke dood. Snel, bel Peter R., hoor ik u zeggen, maar deze gestorvene is virtueel. Hetzelfde geldt voor de tafel waarop-ie ligt, en de gefocuste mannen die zich rond ’m hebben gegroepeerd. Ik kijk naar mijn huiskamer via Rembrandt Reality, een app waarmee je kunt rondlopen in Rembrandts De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp. De app maakt gebruik van augmented reality en is ontwikkeld door het Mauritshuis ter ere van het 350ste sterfjaar van de schilder.

Het originele schilderij hangt in dat Haagse museum, waar het een van de populairste en meest bewonderde werken is. Het toont hoe de eerbiedwaardige Amsterdamse dokter zijn pupillen de werking van de arm uitlegt door met een pincet een stel pezen omhoog te houden. Rembrandt schilderde het in 1632, toen hij 25 was. De opdracht was hem verstrekt door het Amsterdamse chirurgijnsgilde.

Publieke anatomische lessen, zoals door Rembrandt afgebeeld, waren populair in de 16de eeuw. Geleerden lieten lichamen openen zodat zij de werking ervan konden uitleggen aan studenten en andere geïnteresseerden. Men benutte hierbij de stoffelijke overschotten van veroordeelde criminelen, vers van de galg. Bij voorkeur  gebeurde dit tijdens de wintermaanden, wanneer het dus koud was en het lijk langer goed bleef. In Amsterdam vonden de anatomische lessen plaats in de Waag, dat toen nog deel van de stadswal was. De lessen van dokter Tulp waren daarop geen uitzondering.

Over het lijk in kwestie zijn we goed ingelicht. Hij heette Adriaan Adriaanszoon, al kende iedereen hem als ‘Aris Kindt’, een notoire rover. Na een eerder vergrijp had men hem zijn rechterhand laten afhakken, maar op Rembrandts schilderij is dit lichaamsdeel op miraculeuze wijze teruggekeerd. Misschien vond de schilder de stomp over de top of leidde hij af van Tulps demonstratie. Ook in de app heeft Kindt zijn hand weer terug.

Het Mauritshuis is niet het eerste museum dat gebruikmaakt van augmented reality. In het National Museum of Natural History in Washington konden bezoekers al zien hoe dinosaurusskeletten weer vlees op hun botten kregen. En in een Magritte-tentoonstelling in het San Francisco Museum of Modern Art zag het publiek hoe ze zelf op leken te gaan in de fantasmagorieën van de Vlaamse surrealist. Het verschil tussen die initiatieven en de Rembrandt Reality is dat de laatste niet enkel nieuwe elementen aan bestaande beelden toevoegt, maar een totaal nieuw ding creëert.

Het originele schilderij van Rembrandt, De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp. Beeld Margareta Svensson / Mauritshuis

Het had voeten in de aarde. Lookalikes van de chirurgijns werden naar verluidt met een 3D-scanner met zeshonderd camera’s gefotografeerd, maar weet u wat, ik sla het maakproces over. Het koste een hoop geld en moeite, voilà. Maar was het het waard?

Ik probeerde de app thuis. Ter hoogte van de eettafel verscheen een poort, zoals de magische deuren in Super Mario. Hup, naar binnen, het duister in, langs de gekantkraagde chirurgen. Mag ik even passeren, heren? Tot je  opeens met je neus op Kindts open arm staat. Bah. Een eerste indruk: wauw, de verglijdende schaduwen, het gedecoreerde plafond: het is fraai gedaan. 

Alleen met de chirurgijns is het behelpen. Niet alleen lijken ze niet op de mannen op het schilderij, ze lijken überhaupt niet op levende mannen – die uit The Invasion of the Body Snatchers uitgezonderd. Ze hebben iets hards en daardoor lichtelijk verontrustends, als de beelden bij Madame Tussauds. Rembrandts omfloerste aanschouwelijkheid is hier ver weg. De charme van het niet-weten trouwens ook. Het aardige van de originele Anatomische les, van alle schilderkunst waarschijnlijk, is dat je niet exact weet hoe de dingen in elkaar steken, en dat je fantasie dat mag invullen. Hier is alles ingevuld.

Op een educatief niveau werkt de app echter best goed. Ze attendeert je op dingen die je normaal makkelijk over het hoofd ziet. Zo was het mij nooit opgevallen dat de mannen voorin op stoelen zitten en dat Tulp zelf met zijn vrije hand een klauwtje maakt, als om te zeggen: wanneer deze pezen zich aanspannen, dan gebeurt er dit. Er zijn ook echt nieuwe dingen te ontdekken. Zo kunnen de ware fanaten bijvoorbeeld lezen in het anatomische handboek aan Kindts voeten. Mits ze Latijn kennen.

Rembrandt Reality is gratis te downloaden in de app-store

De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp is t/m 15/9 te zien in Rembrandt en het Mauritshuis, Het Mauritshuis, Den Haag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden