Boeken Omslag

Deze 19de-eeuwse bergtoerist doet het nog altijd goed op boekomslagen

Een wandelaar uit 1818 duikt overal op.

Lodewijk Dros: Eiland in de nevel

Lodewijk Dros: Eiland in de nevel

Omslagidee Martin Vlaming, ontwerp Pieter Kers.

Boom; € 22,50.

Tweehonderd jaar oud is hij al, en hij blijft maar rondspoken: de eenzame figuur in Der Wanderer über dem Nebelmeer, een schilderij uit omstreeks 1818 van Caspar David Friedrich. Zoals we Botticelli’s De geboorte van Venus met het licht van de Renaissance associëren, zo is Friedrichs wandelaar de duistere en ambigue kanten van de Romantiek gaan verbeelden.

De bergtoerist is een Rückenfigur: zijn gelaatstrekken ontgaan ons, waardoor we zijn gevoelens niet kennen en op hem kunnen projecteren wat we willen. Dat maakt hem een meerduidige blikvanger op boekomslagen, voor vele doelen inzetbaar.

Om een idee te geven: de afgelopen decennia stond Der Wanderer op Penguin-edities van Friedrich Nietzsche (Ecce homo, 1979), het essay Over de tijd  van Ileen Montijn (1999), een poëziebloemlezing van Menno Wigman en Rob Schouten (A Thing of Beauty, 2005), een literaire maskerade van Atte Jongstra (De avonturen van Henry II Fix, 2007) en een manifest van alt-rightdenker Jared Taylor (White Identity, 2011).

En net als Da Vinci’s Mona Lisa is Der Wanderer een geliefd onderwerp van grappen en imitaties. Zoals When You See The Light (2016) van digitaal kunstenaar Francesco Vullo, die uit de mistflarden een McDrive-paal met hamburgerbeeldmerk laat oprijzen. Op Roman Muradovs omslag voor A Portrait of the Artist as a Young Man van James Joyce (Penguin, 2016) kijkt de wandelaar uit op een vlammenzee. En ook de Duits-Amerikaanse Nora Krug knoopt met haar beeldroman Heimat (2018) bij Friedrich aan.

Voorlopig hoogtepunt in de citatenestafette is Eiland in de nevel van Lodewijk Dros, over een Nederlandse tijdgenoot van Friedrich: de schilder en schrijver Pieter Kikkert, die in 1791 ‘als eerste wandelaar’ een 45 kilometer lange zwerftocht over Texel maakte en daar verslag van deed in zijn dagboek.

Op Eiland in de nevel is het Elbsandsteingebirge waarin Friedrich zijn wandelaar situeerde veranderd in een Texels duinlandschap; we zien geen Duitse mist meer, maar een nuchtere Noord-Hollandse dageraad.

En zo doet het omslag wat Dros beoogt in zijn tekst: aantonen dat er ‘een rechtstreekse lijn loopt van de Romantiek naar onze eigen tijd met zijn natuurbeleving, massatoerisme en identiteitshonger’.

Menno Wigman & Rob Schouten: A Thing of Beauty
Nora Krug: Heimat
Jared Taylor: White Identity
James Joyce: A Portrait of the Artist as a Young Man
Atte Jongstra: De avonturen van Henry II Fix
Friedrich Nietzsche: Ecce homo
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden