Review

Deserteur is rimmige strip over Turks gevangenisleven

Piskets weergave van het Turkse gevangenisleven doet het ergste vrezen voor de militairen die na de mislukte coup zijn gearresteerd.

Uit: Deserteur van Halfdan Pisket.

Prikkeldraad op een hoge muur, een wachttoren, sneeuwvlokken en de Turkse vlag. Met die ingrediënten begint Deserteur, het sombere eerste deel van de trilogie Kakkerlak, die is geschreven en getekend door Halfdan Pisket (30). Deze Deense stripmaker van Turkse afkomst heeft zijn vader langdurig geïnterviewd over een leven dat begon aan de grens met Armenië en via een doornig pad van gevangenissen, vechtpartijen en drugsgebruik leidde naar een gefatsoeneerd leven als migrant in Denemarken. De zoon kreeg voor zijn uitwerking van die gesprekken de prijs voor het beste Deense beeldverhaal, nadat hem eerder een prestigieuze werkbeurs van de Danish Arts Council was toegekend. Dat noemt men: sociale mobiliteit.

Gezichtslozen

De ontstaansgeschiedenis van Deserteur doet denken aan die van Maus - A Survivor's Tale van Art Spiegelman, die in de jaren tachtig zijn vader Vladek interviewde over diens verblijf in Auschwitz en daar een wereldberoemde graphic novel over tekende. Piskets verslag is niet minder grimmig. Zijn vader groeit op in een gebied waar de landsgrenzen voortdurend schuiven en militairen het straatbeeld domineren. De 'gezichtslozen' worden ze genoemd, en Pisket beeldt de soldaten consequent af met doeken over hun hoofd waarop ogen zijn geschilderd.

Maar hoe wezenloos ze er ook uitzien, ze zijn bereid tot schieten als het moet; ze doden eerst de beste vriend van Piskets vader en vervolgens zijn broer. Daarna wordt hij, bittere ironie van het lot, opgeroepen voor de militaire dienstplicht: hij is nu zelf een gezichtsloze. Tegen die tijd weet je als lezer al dat hij het masker zal afrukken om als deserteur in de gevangenis te belanden.

Deserteur door Halfdan Pisket. Uitgeverij SubQ, vertaling: Kor de Vries.

Zwarte zon

Pisket vertelt zijn verhaal niet in chronologisch volgorde, maar als een koortsige serie flashbacks. Getekend in zwartwit zonder arceringen, met absolute contrasten. De Turkse zon, die wij als toeristen hoog en geel aan de hemel zien staan, maakt hij zwart.

Daar tegenover staan de epileptische aanvallen van zijn vader, die baadt in een wit en denkbeeldig licht. Het is koud en het sneeuwt voortdurend: Deserteur speelt zich af in de omgeving van de stad Kars, waar ook Orhan Pamuks roman Sneeuw is gesitueerd. De weergave van het gevangenisleven is huiveringwekkend en doet het ergste vrezen voor de drieduizend militairen die na de mislukte coup van vorige week zijn gearresteerd en al bloedige sporen van geweldpleging vertonen.

Vluchtelingen

Bij het tekenen van zijn boek moest Halfdan Pisket ook aan vluchtelingen denken. Wanneer 35 procent van de bevolking van Denemarken stemt op een partij die immigranten weg wil hebben, zegt hij, moeten de verhalen over die immigranten verteld worden.

Hij ziet overeenkomsten tussen de gastarbeiders van toen en de vluchtelingen van nu. Vooral in de manier waarop de maatschappij met deze mensen omgaat. 'Ik wil laten zien hoe dun de lijn is tussen geluk en verdriet. Succesverhalen over allochtonen zijn er weinig. Ik ben de enige in mijn kennissenkring die een vorm van succes heeft. De allochtone kinderen waarmee ik ben opgegroeid, gaan de gevangenissen in en uit.'

Nieuwe uitgeverij

Deserteur wordt op de markt gebracht door de nieuwe uitgeverij SubQ, die onderdeel is van transmediaproducent Submarine. Bruno Felix is een van de initiatiefnemers en bedacht SubQ samen met Paulien Loerts, directeur van Singel Uitgeverijen. Na Deserteur zal de uitgeverij Refugee Republic uitbrengen, waarin tekenaar Jan Rothuizen samen met journalist Martijn van Tol en fotograaf Dirk-Jan Visser het leven in een vluchtelingenkamp beschrijft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden