nieuws roofkunst

Dertig gevallen van mogelijke roofkunst in collectie Boijmans

Hans Memling, De bewening van Christus, circa 1480. Beeld Museum Boijmans Van Beuningen

In de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam bevinden zich dertig kunstwerken die mogelijk voor of tijdens de Tweede Wereldoorlog door het nazibewind zijn geroofd. Dat blijkt uit onderzoek dat het museum in Rotterdam onlangs heeft afgerond. Een deel van de roofkunst is te zien op de tentoonstelling ‘Boijmans in de oorlog. Kunst in de verwoeste stad’, die zaterdag opent.

De besmette stukken in de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen kwamen aan het licht in het kader van het onderzoek ‘Museale verwervingen vanaf 1933’, dat door 163 musea in Nederland is uitgevoerd. Deze kunstinstellingen hebben hun collectie doorgelicht op verwervingen die sinds 1933 zijn gedaan, het jaartal waarop in Duitsland het nazibewind aan de macht kwam.

Eerder was er al onderzoek gedaan naar roofkunst in Nederlandse musea. Dat had zich gericht op aankopen en schenkingen tijdens de bezetting en de periode direct daarna: de jaren 1940-1948. Omdat de nazi’s echter al voor de Tweede Wereldoorlog waren begonnen met het ontnemen van kunst aan vooral Joden, oordeelde de Museumvereniging in 2009 dat extra onderzoek noodzakelijk was.

In oktober 2013 werden daarvan de eerste resultaten gepresenteerd. In 41 musea waren 139 kunstwerken aangetroffen waarbij het vermoeden bestond dat het om roofkunst ging. In Museum Boijmans Van Beuningen waren negen mogelijk besmette kunstwerken gevonden, waaronder het belangrijke schilderij De bewening van Christus van Hans Memling (ca. 1433-1494). Boijmans was toen echter nog niet klaar met het onderzoek, evenals enkele andere musea.

Veel van de kunst in Boijmans is afkomstig van verzamelaars, zegt Hanna Leijen, hoofd Documentatiecentrum van het museum. ‘Die hadden niet altijd even goed hun verzameling gedocumenteerd, waardoor veel en complex onderzoek nodig was.’ Sinds 2013 zijn er nog 21 verdachte kunstwerken uit de collectie bijgekomen, waardoor de teller nu bij afronding van het onderzoek naar roofkunst in Boijmans op 30 staat. Leijen: ‘Maar dat kunnen er natuurlijk nog meer worden als er weer iets wordt ontdekt.’

In totaal zijn tot nu toe in 42 musea 170 kunstwerken gevonden die mogelijk roofkunst zijn. Het Rijksmuseum in Amsterdam, dat een van de grootste collecties heeft, is nog steeds bezig met het onderzoek.

Alle gevonden roofkunst is op een website gepubliceerd (musealeverwervingen.nl), zodat nazi-slachtoffers en hun nabestaanden daarin kunnen zoeken. Het onderzoek heeft in de afgelopen vijf jaar claims tot gevolg gehad, waardoor er ook werken zijn teruggegeven – al dan niet na een beslissing van de Restitutiecommissie, de instantie waaraan een oordeel kan worden gevraagd. Veelal loopt het spoor echter dood, omdat de originele eigenaars en hun families zijn vermoord door de nazi’s of omdat er geen bewijs meer is waarmee het eigendom kan worden aangetoond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.