Der Nederlanden Hema, de; Prinsjesdag

De Nederlander bestaat niet, zei prinses Máxima alweer een tijdje geleden. De opmerking viel niet bij iedereen in goede aarde....

Hema, de Tien miljoen rookworsten per jaar, elf miljoen tompoucen, 20 procent van alle in Nederland verkochte beha’s en eenderde van het jongetjesondergoed: die omzet haalt een nieuwe eigenaar van de Hema in elk geval binnen als hij het bedrijf overneemt van de Britse durfinvesteerder Lion Capital, die Hema in de etalage heeft gezet. Voor anderhalf miljard, maar dan heb je ook wat: de Hema, de Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam (H.E.M.A.), steevast omschreven als oer-Hollands warenhuis.

Uit een onderzoek uit 2009 bleek, dat wij de Hema ‘het meest noodzakelijke merk’ vinden, met een ‘onmisbaarheidsscore’ van 77 procent. Van de vrouwen, tweederde van de klandizie, verklaarde 81 procent een Hemaloos leven als volstrekt zinloos te beschouwen.

De Hema werd in 1926 opgericht door Arthur Isaac en Leo Meyer, de directeuren van Magazijn De Bijenkorf. Het Hema-concept vormde de democratisering van het warenhuisidee: een winkel voor de gewone man en vrouw die niet zo snel binnenliepen bij chique en dure zaken als De Bijenkorf, Maison de Bonneterie, Metz & Co of de Fransche Bazar.

De arbeidersklasse werd gelokt met eenheidsprijzen, aanvankelijk 25 of 50 cent, later uitgebreid met dubbeltjes en guldens. Parfum en chocolade, dames- en herenmode, en huishoudelijke artikelen. Ook toen het eenheidsprijzenconcept allang was losgelaten, bleef het assortiment van de Hema in de kern hetzelfde. Met een scherp oog voor verbreding: de rookworst in de jaren dertig, de tompouce in 1940, later wijn, kaas, verzekeringen en cursussen.

Na de opening van de eerste Hema, op 4 november 1926 in de Amsterdamse Kalverstraat, kwamen er binnen twee jaar negen winkels bij. Dit jaar passeerde Hema de grens van 500 vestigingen. Er zijn op dit moment 445 grote en kleine winkels in Nederland, de overige bevinden zich in Duitsland (9), Luxemburg (2), België (62) en Frankrijk (3). De Hema op internet groeit ook sterk.

Het warenhuis voor de gewone man met de smalle beurs is de Hema allang niet meer. Je kunt je er tegenwoordig ook met een gerust hart vertonen als drie keer modaal. De Hema is hip en ook erg populair onder jongeren.

Sinds 2008 beschikt het concern over een eigen stijlbijbel, een instructielijst met thema’s, kleurbeelden en vormideeën. Alle stijlkenmerken waaraan een Hemaproduct moet voldoen, staan erin beschreven. ‘Echt Hema’ is ‘fris, optimistisch en trendy’, en alle producten worden voortdurend langs die meetlat gelegd. Voldoen ze niet, dan gaan ze eruit.

De Hema’s eigen designafdeling bestaat uit vijftien vaste ontwerpers en twintig freelancers. Zij ontwerpen of restylen jaarlijks tienduizend producten. Ook de populaire lingerie, de damesvesten én de Jip- en Janneke-rompertjes. De adoptie van de oer-Hollandse buurkinderen van Annie M.G. Schmidt is al jarenlang een groot commercieel succes.

Niet duur, goede kwaliteit en eigentijdse vormgeving, in die driehoek ligt het karakter verborgen dat de Hema tot zo’n Hollandse winkel maakt. ‘Bijzondere eenvoud’ luidt het credo; net een stapje verder dan ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’, maar toch ruimschoots voldoende calvinistisch.

De omslag naar hip en trendy voltrok zich in de jaren tachtig. In 1983 organiseerde Hema de eerste ontwerpwedstrijd voor jonge designers, begin jaren negentig werd gestart met de eigen ontwerpafdeling. Het beroemdste ontwerp uit de designwedstrijd is de fluitketel ‘Le Lapin’, waarmee Nicolaï Carels in 1990 won (nog altijd verkrijgbaar).

Oprichter Leo Meyer was een vooruitstrevend man, die zijn personeel ‘op wetenschappelijke wijze’ selecteerde, voor nieuwe werknemers een interne opleiding ‘voor het warenhuisbedrijf’ oprichtte en met de afdeling ‘Sociale Zorg’ de ‘stoffelijke en zedelijke belangen’ van het personeel behartigde, alsmede ‘de gezondheid en goede verhoudingen’. Ook riep hij al vroeg een eigen pensioenregeling in het leven. Bij de Hema zat je goed, als werknemer, ook al maakte je werkweken van 75 uur en stond je op de vrije zondag uit liefde voor de zaak de etalages opnieuw in te richten.

Maar de laatste tijd verschijnen er barstjes in het imago van de Hema als sociaal werkgever voor zijn tienduizend personeelsleden. FNV Bondgenoten dreigt met acties, vanwege de groeiende werkdruk en de neiging ouder personeel sneller te vervangen door goedkope scholieren.

Dat het management bezuinigt op personeel, heeft vermoedelijk ook te maken met het feit dat Hema vorig jaar bijna 19 miljoen euro verlies leed, ondanks de gegroeide omzet. Het verlies werd vooral veroorzaakt door de torenhoge schuld van 1 miljard waarmee het bedrijf na de overname door Lion Capital werd opgezadeld.

Daarom hopen ze bij Hema op een nieuwe eigenaar die, behalve met rendementen, uitmelken en doorverkopen, ook iets heeft met winkels. Toen moederbedrijf Maxeda (onder meer ook V & D en Praxis) het bedrijf in 2007 te koop zette, werd al gehoopt op belangstelling van Albert Heijn. Dat bedrijf wordt nu ook weer genoemd als gegadigde. De Hollandse kruidenier die steeds meer waren in zijn assortiment stopt, en het warenhuis dat ook goed is in food: het zou volgens sommigen een match made in heaven zijn.

Overigens bracht de Consumentenbond vorig jaar het gerucht in de wereld dat de Hema-rookworst gewoon een ordinaire en niet eens echt gerookte Unoxworst is, maar dat bleek niet waar. Waar hij vandaan komt, is een groot geheim, maar gerookt wordt ie.

Prinsjesdag Prinsjesdag is de dag waarop de jaarlijkse vergaderperiode van de Tweede Kamer officieel begint, de derde dinsdag van september. In de Troonrede, uit te spreken in de Ridderzaal in Den Haag, zet de koningin het regeringsbeleid voor het komende kalenderjaar uiteen voor de leden van de Eerste en Tweede Kamer. Ook als het net lijkt alsof we geen regering hebben, zoals nu, hebben we toch wel een regering: die wordt namelijk gevormd door de koningin en haar ministers (momenteel een handjevol oververmoeide CDA’ers en CU’ers).

Prinsjesdag staat stijf van de tradities. Traditie nummer 1 is dat de koningin van Paleis Noordeinde naar de Ridderzaal wordt vervoerd in een gouden koets met acht paarden ervoor. Vanuit de koets zwaaien zij en haar familieleden naar tienduizenden opgetogen fans, die uit alle hoeken van het land naar Den Haag zijn gekomen en - bij voorkeur in een lekker oranjezonnetje - gezellig terugzwaaien.

Die gouden koets is niet van goud, maar van hout, met een laagje bladgoud erop. Hij is gebouwd door de firma Spijker, beter bekend als Spyker, tegenwoordig tevens eigenaar van Saab. De Amsterdamse bevolking deed de koets in 1898 cadeau aan koningin Wilhelmina.

Nadat de Troonrede is voorgelezen, dient de minister van Financiën de Miljoenennota in bij de Tweede Kamer. De Miljoenennota is de toelichting op de Rijksbegroting, waarin opgenomen de toestand van ’s rijks financiën. Traditie nummer 2 is het uitlekken van de nota naar Frits Wester van RTL 4. Die traditie bestaat sinds 2004. Toenmalig Tweede Kamervoorzitter Frans Weisglas noemde de lekkage schandalig: ‘Dit is slecht voor de Kamer en onheus jegens de koningin. Voor degene die dit gelekt heeft, heb ik geen enkel respect. Dit is staatsrechtelijk gezien een aanfluiting.’

Vorig jaar lekte uit dat de lekker Paul Tang van de PvdA was; wie het klusje dit jaar opknapt, is nog niet bekend.

Dan de hoedjes, traditie nummer 3. Mannelijke Kamerleden mogen gewoon als zichzelf naar de Ridderzaal komen, van de vrouwen wordt verwacht dat ze een wedstrijdje doen wie het malste hoedje draagt. We danken deze traditie aan Erica Terpstra, die in 1977 voor het eerst als eerst gekozen Kamerlid bij de Troonrede aanwezig was en zich verbaasde over de ‘grijze massa’ in de Ridderzaal. Zelf droeg ze een vrolijke hoed, net als de koningin, zoals het hoort bij officiële gelegenheden. Terpstra startte een succesvolle hoedjeslobby, en sindsdien is Prinsjesdag tevens Hoedjesdag.

Traditie 4 is het koffertje, in 1947 geïntroduceerd door minister Pieter Lief-tinck van Financiën, die het van de Britten had afgekeken. Het koffertje is net als de koets van hout. Daaroverheen zit geitenleren perkament; van binnen is het koffertje bekleed met blauwe zijde.

Een traditie die dit jaar wordt doorbroken, zijn de Algemene Politieke Beschouwingen, die normaal meteen na Prinsjesdag worden gehouden. De Tweede Kamer heeft geen zin om in afwachting van het nieuwe kabinet in debat te gaan met de oude, demissionaire minister-president.

De naam Prinsjesdag stamt uit de tijd van de Patriotten. Die bonden aan het einde van de 18de eeuw succesvol de strijd aan met Willem V (1748-1806), de laatste stadhouder van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Zijn aanhangers probeerden het tij nog te keren door de verjaardagen van hun prins uitvoerig te vieren (Prinsjesdag), maar Willem V had geen schijn van kans en verliet het land.

Sinds de jaren dertig van de vorige eeuw wordt de naam Prinsjesdag gebruikt om de opening van het parlementaire jaar mee aan te duiden.

MMVNED. centrum voor volkscultuur

uw reacties en tips
n het item ‘Torerantie’ las ik dat Willem van Oranje, tot zijn overgang naar het protestantisme ‘braaf katholiek’ was. Ik heb altijd geleerd dat hij als kind door zijn lutherse moeder Juliana van Stolberg luthers is opgevoed tot hij op 11-jarige leeftijd naar het hof van Karel V ging en daar verder katholiek opgevoed werd tot hij – om wat voor reden ook – het beter achtte om tot het protestantisme over te gaan. Als geboren en getogen lutheraan kon ik dit natuurlijk niet over mijn kant laten gaan.

(T. Everaarts-Bilyam)

Toen ik net in Nederland was komen wonen verbaasde ik me niet alleen over de open gordijnen, maar ook over de glazen potten met geconserveerde groenten van Hak en de heuvel in de wc-pot. Ik zag meteen dat het met elkaar te maken had. Hejdå!

(Ingemar Modig)

De rubriek Der Nederlanden is een zeer interessante rubriek die wij van begin af aan gevolgd hebben. De illustraties door Ien van Laan zijn buitengewoon spitsvondig en goed gekozen bij het onderwerp. Wij zouden het erg leuk vinden als de mogelijkheid bestond om al deze illustratie bij elkaar te zien. Bestaat die mogelijkheid?

(Peter Bosch)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden