Depicted abgebildet afgebeeld

Voor het zorgvuldige overzicht van zijn werk is duidelijk de tijd genomen. En verrassend: ook de begeleidende teksten zijn van hoog gehalte

De vormgever Walter Nikkels (1940) is een beetje een vreemde in deze tijd. Hij noemt zichzelf zonder aarzelen postmodernist, gebruikt de plechtige titel typograaf (waar jonge vormgevers van moeten hoesten) en houdt niet van publiek, althans, niet van de museummarketeers die vandaag de dag hun best doen kunst aan zo veel mogelijk mensen te verkopen.

Dat neemt niet weg dat hij uitstekende boeken ontwerpt. Stevig ook, niet per se tijdloos, maar toch goed overeind gebleven in de sterk wisselende modes die het grafisch werk de afgelopen decennia heeft beleefd.

Voor de meeste anachronismen geldt, dat als je maar lang genoeg volhoudt, je vanzelf weer hip wordt. Zo ver is het is niet met Walter Nikkels. Zijn opvattingen over vormgeving zijn diep geworteld in de jaren tachtig. Hij is opgevoed met Rudi Fuchs, directeur van het Van Abbemuseum, later het Stedelijk Museum. Het gros van Nikkels' werk is gerelateerd aan kunst: catalogi en kunstenaarsboeken van Günther Förg, Lothar Baumgarten en Donald Judd.

Het boek Afgebeeld is een zorgvuldig gemaakt oeuvreoverzicht. Er is de tijd voor genomen, dat ruik je op elke bladzijde. Het is een boek dat zich verzet tegen haastigheid. 'Typografie is een vak van stilte', schrijft Nikkels. Hij heeft het niet bijster op 'luidruchtige' ontwerpers.

Voor Nikkels is elk boek een nieuw avontuur, de gedachte dat je een tentoonstellingscatalogus maakt vanuit een vast stramien, zoals Wim Crouwel deed bij het Stedelijk Museum, staat ver van hem. Crouwel vertegenwoordigt het modernisme, het steile en protestante in de vormgeving. Het postmodernisme daarentegen is het -isme van de twijfel en het zoeken. Dat spreekt hem aan. Typografie is altijd maatwerk. 'Ein buch ist ein in die Ebene entfalteter Raum.'

Aangenaam aan Nikkels' werk is de precies gewogen verhouding van wit versus zwart: typografie in zijn meest essentiële vorm. Beeld creëren uit het wit van het papier, versus het zwart van de letter, een punt of de lijn. Een serie omslagen voor wetenschapsboeken, van eind jaren zeventig, staat nog fier overheid - ondanks akelige titels als Intuïtieve verzamelingenleer en Interdisciplinaire benadering in wetenschapsbeoefening.

Op zijn best is Nikkels met boeken van kunstenaars die hij bewondert. Lothar Baumgarten en Rémy Zaugg, uitgaven die werden geselecteerd door de jury van de Best Verzorgde Boeken. Nikkels, schrijft de jury, 'wil een artistieke ervaring mogelijk maken in en door het boek zelf'.

De teksten in Afgebeeld, van Rudi Fuchs, Nikkels en anderen, zijn een extra verrassing. Er verschijnt geregeld plaatjeswerk op het gebied van typografie, maar in deze uitgave wordt ook getracht in woord iets zinnigs te beweren over de ontwikkeling van grafische vormgeving. 'Over typografie wordt eigenlijk nauwelijks meer gesproken, laat staan zinnig geschreven. Het gaat altijd over computers, apparaten, het gereedschap. De techniek als verdovend middel.'

Zegt Nikkels. Het is een verzuchting van een man die het lastig vindt dat deze tijd geen geduld meer heeft. Hij heeft zeker een punt, al kun je objectief gesproken niet zeggen dat de Nederlandse vormgever van vandaag maar wat aanrommelt. Net zomin als Nikkels doet: 'Mijn boeken zijn zo omdat het niet anders kan.'

Stedelijk Museum

In het Stedelijk Museum is op 22 september een openbaar gesprek met Nikkels, aanvang 15.30 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden