Denken is van je plaats komen

'Snap je de link?', vraagt acteur Jan van den Berg op dwingende toon aan toeschouwer Christel Grimbergen, terwijl hij met zijn aanwijsstok in haar richting priemt....

Van onze medewerkster Annette Embrechts

Of het waar is of niet, de overtuigingskracht waarmee Van den Berg en zijn collega Stegman tijdens de voorstelling Wisselwaarde feitjes, theorieën en hersenspinsels met elkaar vervlechten, is onontkoombaar. Je moet wel mee associëren, zo aanstekelijk werkt hun redeneerdrift en verbale guerrilla. Dus verlaat je in het kielzog van deze twee betweters de veilige haven van opgedane middelbare-schoolkennis onder het motto: 'Denken is van je plaats komen'.

'Een toneeldocumentaire rondom de eeuwwisseling', staat als ondertitel op de voorstellingsfolder. Al dekt dat niet de lading van deze combinatie van cabaret, theater en wetenschap. 'Link-theater', vinden de heren een betere term, 'maar dan moet je weer uitleggen wat dat is', vertelt Van den Berg na afloop, oud-directeur van De Balie en al jaren verenigd met Stegman in het Nijmeegse Theater Adhoc. 'In het Engels heet het investigative theatre, onderzoekstheater of een theatraal seminar. Als mensen maar niet denken dat het theatersport is: een gezellig wedstrijdje in spelimprovisatie.' Wel topsport: twee uur lang stellen de, in de theologie, filosofie en politicologie opgeleide acteurs scherpe vragen, reageren ze alert en zijn ze ook nog humoristisch.

Dit keer zijn ze uitgenodigd door de Maastrichtse theaterwerkplaats Het Huis van Bourgondië om een dubbele serie voorstellingen te maken: tien voor de eeuwwisseling, tien erna, met iedere avond een andere bekendheid als gast en aandacht voor een ander tijdperk uit de twintigste eeuw. De gouverneur van Limburg, baron Van Voorst tot Voorst, beet begin december het spits af, gevolgd door gasten als Job Cohen, Chriet Titulaer en Nico Haasbroek. 'We zochten deskundigen om een verschillend perspectief op verleden en toekomst te geven. Om een antwoord te zoeken op schier onmogelijke vragen als 'Hoe lang gaat het heelal nog mee?' (Vanavond gesteld aan sterrenkundige Vincent Icke). In een openbare dialoog onderzoeken Van den Berg en Stegman wat op de grens van twee eeuwen nog van waarde is voor de toekomst. Vandaar de titel: Wisselwaarde.

Woensdagavond was wielerverslaggever Jean Nelissen te gast. Tijdens het slot - een interview op de huiszolder - probeerde het tweetal hem uitspraken te ontlokken over de teloorgang van de Tour de France, over doping en over de brave houding van wielerjournalisten. Maar de Maastrichtenaar ontweek het spervuur door op de bekende verslaggeverstoon zijn loopbaan dramatisch in te kleuren. Zijn ijdelheid was niet te breken.

Dit relaas speelde zich af in een encyclopedisch decor, betiteld als Het Groot Archief van Toekomstverkenners en Geheugenbewaarders.

'Onze held is de Belg Paul Otlet, die tijdens het interbellum alle kennis probeerde vast te leggen op 17 miljoen microfiches. Wij zijn spermologen, graantjespikkers die overal kennis opdoen en daarmee pronken.' Ze herkennen zich in het Griekse woord spermologia dat zoveel betekent als 'gepraat van tafelschuimers'.

Op het gevaar af een anachronisme te worden, koesteren ze hun rol als negentiende-eeuwers verdwaald in een digitaal tijdperk. 'We verdedigen ons papieren archief als een laatste enclave. Onze volgende voorstelling gaat over het briefgeheim. Er is maar één iemand in Nederland die hiervan ontheffing heeft. Dat is het hoofd van de PTT-opslag van onbestelbare stukken. Daar hebben we stage gelopen. In deze tijd waarin de privacy onder druk staat, eren wij juist een van de best bewaakte geheimen.'

Wisselwaarde, een toneeldocumentaire rondom de eeuwwisseling door Jan van den Berg en Rien Stegman (Theater Adhoc), tot en met 16 januari in Het Huis van Bourgondië in Maastricht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden