Review

Denkbeelden vergt aandachtig lezen

Mooie, soms raadselachtige notities van cultuurfilosoof Walter Benjamin. De sobere uitgave had wel wat extra toelichting kunnen gebruiken.

Beeld de Volkskrant

'Napolitaanse cafés hebben bondigheid', noteert Walter Benjamin. In Moskou serveert men borrelhapjes van gedroogde erwten in zout water. Kamers in kleine Duitse steden zijn onvoorstelbaar zonder vensterbank.

Denkbeelden

non-fictie
Walter Benjamin
Uit het Duits vertaald door Michel van Nieuwstadt. Vantilt; 160 pagina's; €19,95.

Benjamin is een sensitieve waarnemer, zo blijkt uit de (veelal korte) schetsen uit de jaren twintig en dertig die nu zijn verzameld in Denkbeelden. Benjamin beschrijft zijn impressies van steden, noteert dromen, mijmert over café crème, geeft een korte verhandeling over het verstoppen van paaseieren. Die notities leiden tot een vreemde leeservaring. De dingen hebben bij Benjamin de hoofdrol. Andere mensen zijn voor hem passanten, figuranten. Ook het woordje 'ik' valt nauwelijks. Benjamin lijkt meer geïnteresseerd in zijn waarnemingen dan in wat hij nu eigenlijk ziet - en dat kan zijn proza over heel concrete dingen gek genoeg nogal abstract maken. Je voelt isolement.

Hoe kun je filosoferen over ambigue en voorbijgaande indrukken? Dat lijkt het programma van deze Duits-joodse cultuurfilosoof, die in 1892 in een gegoede Berlijnse familie werd geboren en in 1940 zelfmoord pleegde om aan het concentratiekamp te ontsnappen. Hoe ongrijpbaar Benjamin ook is, zijn invloed is blijvend en zelfs groeiende - vermoedelijk omdat hij als een van de eersten probeerde verandering en fluïditeit serieus te nemen. Dat zijn lastige, verweesde onderwerpen in de westerse filosofie, die vragen om een andere manier van denken en kijken.

Benjamin probeert die te bieden. En dat leidt tot proza waarbij je weifelt of het nu heel mooi is of eigenlijk onbegrijpelijk. Wat te denken van een frase als 'uit de beschaduwde lippen van de crypte komt sierwerk van robijn- en goudkleurige bollen gestulpt, waaraan de zwermen pelgrims als vliegen hangen'? Als je de vele bijzinnen wegsnoeit, vind je vaak scherpe aforismen, maar je moet er wel steeds je eigen verhaal bij bedenken. Dat vergt aandachtig lezen.

Het vertalen van deze geconcentreerde fragmenten moet een hele klus zijn geweest, en ik heb de indruk dat dit goed en precies is gebeurd. Wel is deze uitgave erg sober. Een inleiding die dit werk in het oeuvre van Benjamin plaatst, of in ieder geval een datering van de teksten zou welkom zijn geweest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden