Deer Hunter-regisseur toonde de essentie van Amerika

Michael Cimino, de roemruchte regisseur van de Vietnamoorlogklassieker The Deer Hunter en de kolossaal geflopte western Heaven's Gate, is zaterdag op 77-jarige leeftijd overleden.

Michael CiminoBeeld reuters

De geboren New Yorker van Italiaanse komaf nestelde zich in 1978 aan de top van de Hollywoodpiramide met zijn monumentale Vietnamoorlogsepos The Deer Hunter, een van de mijlpalen van de Amerikaanse cinema in de jaren zeventig. Om vervolgens één film later, met Heaven's Gate uit 1980, alweer tot de risee te worden verklaard.

Na zijn studies architectuur en kunstgeschiedenis, werkte Cimino enige tijd als reclamefilmer, om zich begin jaren zeventig in Los Angeles te vestigen als scenarist. Clint Eastwood bespoedigde een doorbraak door hem meteen ook als regisseur te vragen bij de verfilming van Cimino's script voor Thunderbolt and Lightfoot, een misdaadactiefilm vol flair uit 1974.

Zijn groots opgezette western Heaven's Gate, die speelt ten tijde van de landverhuizingen in 1890, werd een flop van mythische omvang: saai volgens de critici, genegeerd door het publiek. De nekslag voor de ooit mede door Charlie Chaplin opgerichte kwaliteitsstudio United Artists, die praktisch failliet achterbleef. Cimino, met een handvol Oscars op zak voor The Deer Hunter (onder meer voor beste film en beste regie) en met alle (over)moed die zijn generatie filmers kenmerkte, had zowel artistieke als financiële vrijheid voor Heaven's Gate bedongen. Een clausule in zijn contract bepaalde dat hij niet aansprakelijk kon worden gehouden voor budgetoverschrijdingen, die de regisseur dan ook rustig liet oplopen tot een viervoud van het geraamde budget, van 11 tot 44 miljoen dollar. Hollywood leerde ervan: zoveel zeggenschap kregen regisseurs nooit meer.

Cimino regisseerde nog wel af en toe, met afnemend succes (The Year of the Dragon, The Sicilian). En hij schreef romans die vooral in Frankrijk goed werden ontvangen. Maar hij kwam de klap nooit meer te boven.

Still uit The Deer Hunter.Beeld ap

Tiranniek gedrag

Dat de regisseur het zo vlot weer verbruide in Hollywood, lag vermoedelijk deels aan zijn imago. Cimino presenteerde zichzelf als een macho rouwdouwer, schoffeerde scenaristen en editors en reduceerde hun aandeel in zijn films in interviews. Ook dertig jaar na dato klaagden zijn acteurs onverminderd verontwaardigd over Cimino's tirannieke gedrag op de set van Heaven's Gate. Hoe de cineast rondliep met een pistool in zijn broekband en zijn ontevredenheid uitte door onverwacht op ondergeschikten te vuren met losse flodders en zo ook mensen verwondde.

En Cimino was toen al controversieel, vanwege The Deer Hunter. Een film die in de jaar van de release werd afgezet tegen Hal Ashby's vrijwel gelijktijdig verschenen, meer berouwvolle Vietnamdrama Coming Home, met Jane Fonda.

Cimino toonde de Noord-Vietnamese strijders als sadisten. Zijn weergaloze en in niks door de tijd aangetaste scène waarin Amerikaanse oorlogsgevangen (Robert De Niro en Christopher Walken) gedwongen Russische roulette spelen, werd onder meer bekritiseerd door CNN-journalist en oud-Vietnamcorrespondent Peter Arnett: er was niks bekend van zulk gedrag. Cimino verdedigde zich: The Deer Hunter ging over oorlogsgeweld in het algemeen, niet per se over Vietnam.

Tekst gaat verder onder de trailer.

Russische roulette


De Russische roulette-scenes in The Deer hunter waren rond de release al omstreden. Vietnam-reporters lieten weten dat er geen historisch bewijs voor dergelijk gedrag van de Vietcong was gedocumenteerd, maar Amerikaanse critici , die de film beschreven als een anti-oorlogsfilm, zagen de wrede scenes meer als een oorlogsmetafoor. De Niro, toen op het hoogtepunt van zijn method acting-fase, zou hebben aangedrongen op een echte kogel in het wapen. Dat zou belangrijk bijdragen aan de authenticiteit van het acteren.

De restauratie van Heaven's Gate, in 2012 in alle kleurpracht en op oorspronkelijke lengte van 216 minuten heruitgebracht, verzachtte de pijn van de geknakte carrière. Iets. Nu werd Heaven's Gate wél omarmd door de filmgemeenschap.

Ook voor wie nooit helemaal gegrepen wordt door de driehoeksrelatie tussen een maarschalk (Kris Kristofferson), een hoerenmadam (Isabelle Huppert) en een huurmoordenaar (Christopher Walken), is het zien van de film op doek een ongeëvenaarde ervaring: de vele koetsen, de paarden, het aanzicht van het frontstadje, die magnifieke en voor een western zo wonderlijke rolschaatsscène. En alles zo panoramisch en gloedvol gefilmd dat het je blik opzuigt, meer nog dan de beste 3D anno 2016.

Ook de achtergrond was interessant: de gewelddadige bejegening van Oost-Europese migranten in Wyoming. Net als in The Deer Hunter, waarin de uit een staalstadje opgeroepen dienstplichtige Amerikaanse militairen van Russische origine zijn, belichte Cimino die twee essentiële waarden van zijn geboorteland Amerika: migratie en geweld.

Het eerherstel kwam laat, maar nog wel voor de dood. 'Ik mis jullie', sprak Cimino na de staande ovatie van ruim een kwartier bij de eerste hervertoning van Heaven's Gate op het Filmfestival van Venetië, met ontroering in zijn stem en zijn ogen verscholen achter zijn zonnebril. 'Het is niet leuk om berucht te zijn', zei de na tal van chirurgische ingrepen inmiddels vrijwel onherkenbare cineast, met een andere neus, mond, kaaklijn en oogleden. 'Ik heb voldoende afwijzing ervaren.'

De cineast werd afgelopen weekend levenloos aangetroffen in bed in zijn villa in Beverly Hills. De doodsoorzaak is nog niet bekendgemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden