Review

Deels bevredigend relaas over scrollen en swipen

Boek (non-fictie) - Is daar iemand?

Wie wil weten wat al dat scrollen en swipen doet met iemand, wordt in het eerste deel wel bediend. Daarna neemt Van Noort een afslag; de lezer hoef hem daarin niet te volgen.

Er gebeurt iets geks halverwege het boek Is daar iemand? Hoe de smartphone ons leven beheerst. Wouter van Noort, techjournalist van NRC Handelsblad, neemt een afslag en keert de resterende honderd pagina's nooit meer echt terug bij het hoofdonderwerp. Afgaande op titel, achterflap en inleiding kun je dat onderwerp omschrijven als: wat zijn de gevolgen en oorzaken van smartphoneverslaving? Opgeschreven als 'persoonlijke zoektocht'. Maar vanaf hoofdstuk vijf lees je over de economische gevolgen van de monopoliepositie van techbedrijven, de filterbubbel, nepnieuws, kunstmatige intelligentie, big data en privacy.

Ook interessant, daar niet van, maar niet helemaal wat beloofd was aan de lezer die voor eens en voor altijd wilde weten wat het effect is van al dat appen, scrollen en swipen op zijn gedrag en hoe hij zich moet verhouden tot het apparaatje dat voortdurend aandacht vraagt.

Wouter van Noort, Is daar iemand? (***), non-fictie.
De Bezige Bij; 224 pagina's; euro 16,99.

Dichtgeplamuurd

Gelukkig lepelt Van Noort veel inzichten daarover op in het eerste deel. Over gelukshormonen die aangemaakt worden bij fysiek contact, maar achterwege blijven bij virtuele gesprekken. Over minder empathie door de smartphone. Over de mythe die multitasken heet. Allemaal op basis van recente wetenschappelijke studies.

Hoe erg is dat?, vraagt hij zichzelf geregeld af, bijvoorbeeld als het over constante afleiding gaat. Overtuigend beschrijft Van Noort hoe de smartphone op twee vlakken van denken het brein verpest. Langdurige concentratie wordt steeds moeilijker. Maar ook de tijd waarin je normaal gesproken zou lummelen en dagdromen, een essentiële staat van zijn voor de creativiteit, wordt dichtgeplamuurd met gescroll op de telefoon.

In het hoofdstuk 'Digital detox' beschrijft Van Noort welke maatregelen hijzelf neemt om zijn mentale gezondheid in stand te houden: geen telefoons in de slaapkamer, smartphoneloze vakanties, pushberichten uit, geen werkmail op de telefoon, geen socialemedia-apps. En hij introduceert de drie M's die volgens psychologe Jocelyn Brewer bij een gezonde digitale voeding horen: Mindful, Meaningful, Moderate - wat overigens zweveriger klinkt dan het is.

Het hoofdstuk daarna over gewoontevorming, 'De gokkast in je broekzak', biedt ook een interessante inkijk in de verslavingsindustrie van Silicon Valley. Neem het concept de 'machine zone' van antropologe Natasha Dow Schüll: een hypnoseachtige staat waarin gokkers alles om zich heen vergeten en bijna één worden met de gokmachine.

Synthese

Die staat is ook van toepassing op de smartphone, betoogt Van Noort aan de hand van wat hij vaak in de trein ziet gebeuren. Reizigers zijn zo verzonken in hun smartphone dat ze niet doorhebben dat de trein een tunnel in is gegaan. Maar als ze zich realiseren dat er geen bereik is in de tunnel blijven ze Facebook verversen terwijl ze al weten dat het niet gaat lukken. Om maar in de zone te blijven.

Een paar pagina's verder komt de afslag. Niet alleen de thematiek verandert daar, ook de stijl. Het wordt droger en nóg uitleggeriger. Bij de volgende zin over Google en Apple wilde ik het boek bijna wegleggen: 'Deze bedrijven kunnen doordat ze via de infrastructuur data verzamelen op ongekend efficiënte wijze menselijk gedrag analyseren, geavanceerde systemen op basis van kunstmatige intelligentie bouwen en allerlei diensten gratis of met grote kortingen aanbieden, in ruil voor data.' Achteraf was dat geen slecht idee geweest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.