Recensie Dear Winnie

Dear Winnie is schitterend en soms behoorlijk ongemakkelijk ★★★☆☆

Hier is alleen Winnie de held, en worden de donkere kanten uit haar leven en strijd nogal weggemoffeld.

Scène uit Dear Winnie. Beeld Reyer Boxem

Wankel en ondersteund door een stok loopt de oude Winnie richting de enorme zijwand waar een muur van kledingstukken is gecreëerd. Alsof ze terugkijkt op haar leven en al die kledingstukken verwijzen naar haar eigen hang naar mooie designkleding. Of misschien wel naar al die anonieme, zwarte vrouwen die in haar land, en eigenlijk in de hele wereld, zijn achtergesteld of onderdrukt. Hoe dan ook: het is een fraai openingsbeeld van de voorstelling Dear Winnie, waarin negen zwarte vrouwen een hommage brengen aan Winnie Mandela (1936-2018), vrijheidsstrijder en (ex-)vrouw van Nelson Mandela. In bijna twee uur tijd wordt ‘Mama Winnie’ met ritmische muziek, opzwepende dans en militante teksten als het ware heilig verklaard.

Dear Winnie is een coproductie van Noord Nederlands Toneel Groningen (NNT) en de Koninklijke Vlaamse Schouwburg Brussel (KVS). Dat laatste gezelschap besteedt al jarenlang nagenoeg zijn hele programmering aan theater over het wel en wee van een multiculturele samenleving. Het NNT doet daar nu aan mee, in een qua uitvoering originele, en bij vlagen schitterende voorstelling, die inhoudelijk op bepaalde momenten behoorlijk ongemakkelijk is.

Na dat bezonken openingsbeeld ontrolt Dear Winnie zich als een kolkende theaterhappening, een collage van beeld, beweging en tekst. Geen Winnie, the musical of biografisch, documentair theater dus, maar een associatieve trip en performance over Winnie Mandela, boegbeeld en heldin van de zwartevrouwenbeweging. Een dramaturgisch kader ontbreekt, het is zoeken en gissen naar wie wat doet, en is, en wil, en beweert. Intrigerend, maar ook op den duur enigszins onbevredigend.

Winnie in de herhaling

Winnie Mandela liep al eerder rond in de Nederlandse theaters. In 2009 bracht Bos Theaterproducties de musical Amandla! Mandela met tekst en regie van Koen van Dijk. De oude Mandela verscheen toen na 27 jaar eenzame opsluiting op het Robbeneiland ten tonele aan de arm van zijn vrouw Winnie, destijds gespeeld door musicalster Sophia Wezer. Kenneth Herdigein speelde de rol van Nelson Mandela. 

‘Herdigeins inleving is fenomenaal. Bovendien maakt hij van Mandela geen grootheid waarop nauwelijks kritiek mogelijk is, maar een volhardend strijder, koppig en overtuigd’, schreef Annette Embrechts toen in de Volkskrant. In 2016 werd de musical opnieuw uitgebracht, met nieuwe muziek van Paul de Munnik. De recensies waren toen een stuk minder lovend. Embrechts: ‘Kenneth Herdigein speelt weer Nelson Mandela, maar waar is de onruststoker van zes jaar geleden gebleven? De nieuwe muziek van Paul de Munnik is een allegaartje en de zang is ondermaats.’

De negen vrouwen opereren vooral als collectief. Af en toe breekt er een uit om een persoonlijk getint verhaal te vertellen over haar eigen leven, de problemen daarin en de strijd die nog steeds geleverd moet worden. Dat levert soms indrukwekkende scènes op, zeker als Joy Wielkens het heeft over haar moeder, een ontketende Gloria Boateng haar woede muzikaal de zaal in knalt, of een getergde Alesandra Seutin in alles uitdraagt dat de strijd nog niet gestreden is.

De muziek van Cesar Janssens is een mix van rap, hiphop, moderne folklore en ritmisch duizelingwekkende composities, uitgevoerd op bizarre instrumenten als loshangende orgelpijpen en een ronddraaiend rad waaraan klikklakkende laarzen zijn bevestigd. Halverwege de voorstelling dwarrelen de jurken en de kleding ineens het podium op, als de indrukwekkende verbeelding van verloren en verscheurde levens. In dit theatrale zangspel echoot bijna Bertolt Brecht door, als boegbeeld van politiek bekentenistheater.

De negen performers komen uit Nederland, België, Afrika en de rest van de wereld. De voorstelling is meertalig en wordt deels boventiteld. Regisseur is Junior Mthombeni, wiens vader betrokken was bij de Zuid-Afrikaanse apartheidsbeweging. Door deze samensmelting van gelijkgestemde zielen dringt voortdurend de noodzaak van dit theater tot je door. Maar dat heeft ook een tegenkant. Mannen worden hier buitengesloten – letterlijk bijna omdat het publiek tijdens de voorstelling wordt aangesproken als ‘ladies and ladies’. Maar ook is er een nogal genante scène waarin een halfnaakte muzikant midden op het podium wordt afgeschilderd als een boze witte man die aids verspreidt. Tamelijk pijnlijk is hoe de rol van Nelson Mandela wordt geminimaliseerd, alsof hij slechts een voetnoot in de geschiedenis is. Hier is alleen Winnie de held, en worden de donkere kanten uit haar leven en strijd nogal weggemoffeld. Deze vrouwen zijn boos en ballen fanatiek hun vuist waar een uitgestoken hand welkom zou zijn.

In de toegift wordt een strijdlied gezongen waarin de vrouwen beloven trouw te blijven aan Winnie, tot in de eeuwigheid aan toe. Dear Winnie is Holy Winnie geworden.

Dear Winnie

Muziektheater

★★★☆☆

Door Noord Nederlands Toneel en KVS Brussel. Tekst: Fikry El Azzouzi. Muziek: Cesar Janssens. Regie Junior Mthombeni.

30//11, SPOT/Stadsschouwburg Groningen. Tournee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden