Reportage

De zomerhit Summer Holiday ontstond in een half uurtje, maar gaat nu al generaties mee

De zomerhit Summer Holiday van Cliff Richard zag het levenslicht in de winter van 1963. Het werd de soundtrack van die simpele, eerste massale zomervakanties van de jaren zestig. Zo snel als het nummer in elkaar geflanst was, zo lang blijft die zomerhit nazingen.

John Schoorl
null Beeld Ricardo Tomas
Beeld Ricardo Tomas

Je moet erbij zijn geweest op die zomervakantie in Bakkeveen, om nu net als dichter en muzikant Nyk de Vries weer in vervoering te raken. Want hier gebeurde het in juli 1977, op camping De Wâldsang – hij wijst zelfs de exacte plek aan – waar hij als 6-jarige broekeman op het paard mocht zitten van de rondrijdende ponykar.

Op de bok van de kar zat een man met een sigaret die onverstoorbaar zijn ritjes over de camping maakte. Andere kinderen keken smachtend toe hoe de kleine Nyk de show stal met zijn blonde krulletjes, zijn handen stevig aan de teugels. De man had hem ongevraagd op het paard gezet, en Nyk was te verlegen om zijn trots te laten blijken.

Opgepropt op de achterbank

De reis met de gezinswagen, een beige Renault 6, van hun huis in het Friese Noardburgum naar de camping in Bakkeveen, eveneens in Friesland, duurde een half uur. Onderweg zag Nyk de flats van Drachten, reed hij over een echt viaduct, en leken er wel overal auto’s te zijn. Nyk zat met zijn broer en twee zussen opgepropt op de achterbank. Hij had een blauw koffertje bij zich, gevuld met twee Kameleon-boeken, stiften, een opvouwbaar schaakbord en een spel kaarten.

Zijn moeder nam zijn kleren mee, zoals zijn geel-blauw-wit-geruite zwembroek. Hij sliep net als zijn broer in een stapelbed in de gehuurde stacaravan, zijn twee zussen hadden een eigen tent. Nyk was een nakomertje en zijn oudere zussen draaiden thuis al eigen platen. Op zomervakantie ging een kleine transistorradio mee, en werd er volop meegezongen en geneuried, zoals wanneer Summer Holiday voorbijkwam. Cliff Richard was een bekende zanger, Nyks jongste zus hield van zijn liedjes.

Mijlpaal

Het gezin De Vries ging voor het eerst op vakantie naar Ameland, maar toen was Nyk nog niet geboren. Daar sliepen ze in een eigenhandig getimmerde caravan van een oom, totdat het bouwsel het had begeven. Dat moet wat geweest zijn, een mijlpaal, een ideaalbeeld. Dat wilde hij ook.

Vader had in Noardburgum een eigen groentetuin, dus gingen er sperziebonen, wortels, sla, witlof en prei van de tuin mee naar Bakkeveen. Nyks lievelingseten op vakantie was sla met een ei met gekookte aardappels en een bal van bij de slager van Bakkeveen gekocht gehakt. Op het terrein van De Wâldsang kon hij in een grote schuur rondhangen, en iets verderop bij de Bakkeveenster Vaart mocht hij peddelen met een rubberbootje.

Ze waren met het gezin al één keer eerder naar Bakkeveen gegaan, in 1975, en zouden in 1982 ook daar hun zomervakantie vieren. De wereld bleek toch groter te zijn dan Noardburgum, dat vooral, al kwam Nyk ook weleens in Leeuwarden om een nieuwe broek te kopen.

De trip op het paard van de ponykar duurde oneindig, in zijn verbeelding. Over zijn eigen vakantiegeschiedenis heeft hij in 2018 een voorstelling gemaakt, De Grote Vakantie, waarin deze rit eveneens voorkomt.

Het was voor Nyk de Vries het hoogtepunt van zijn zomervakantie in Bakkeveen.

We’re all goin’ on a summer holiday
No more workin’ for a week or two

Simpel scenario

Het was in de winter van 1961 dat Summer Holiday het licht zag. Zoveel moeite kost het Bruce Welch, de nu 80-jarige gitarist van Cliff Richard & The Shadows, niet om – aan de telefoon – dat moment terug te halen. Hij verkeerde in het Globe Theatre in het Noord-Engelse Stockton-on-Tees, waar Cliff Richard & The Shadows de hoofdattractie vormde van een reeks kerstshows.

The Young Ones was net uit, een film met Cliff Richard als hoofdrolspeler, maar de opvolger lag ook al klaar. Ronald Cass en Peter Myers hadden een nieuw, toch wel ultradun scenario in elkaar gezet, en Summer Holiday luidde de werktitel. In het kort: vier Engelse vrienden balen van de natte Engelse zomer, en besluiten een dubbeldekkerbus om te bouwen tot vakantievehikel. Ze reizen twee weken door Zuid-Europa, ontmoeten leuke, zingende meisjes, en er is allerhande leut en jolijt.

‘We kregen de synopsis in onze handen geduwd, met het verzoek een titelnummer te schrijven’, vertelt Welch. ‘Ik zat tussen twee shows in de orkestbak van het theater, met mijn gitaar. De melodie had ik zo in de vingers en over de tekst deed ik ook al niet te lang. Eigenlijk volgde ik simpelweg het scenario. We’re all goin’ on a summer holiday/no more workin’ for a week or two.’

Ontbrekend middenstuk

Naast hem in de orkestbak zat de nu 82-jarige Brian Bennett, de drummer van Cliff Richard & The Shadows. Bennett probeerde het arrangeren van muziek in zijn vingers te krijgen, vertelt hij, en achter de piano probeerde hij het een en ander uit. ‘Bruce zei me: ‘Ik ben bijna klaar met de titelsong. Ik heb alleen nog een goed midden nodig. Heb jij een suggestie?’

En al even vlot toverde Bennett een ontbrekend stuk tevoorschijn, inclusief tekst. ‘Eerst deed ik van du du du du du, en daarna kwamen de zinnen We’re goin’ where the sun shines brightly/We’re goin’ where the sea is blue. Het was alsof het zomaar uit de piano viel. En daarna zei ik tegen Bruce: ‘En nu wil ik verder met arrangeren, anders leer ik het nooit.’ We kunnen er nu lang bij stilstaan, en het hele nummer analyseren, maar het was allemaal eerste ingeving, straight to the point. Het was er in een half uurtje, Summer Holiday. Graaf maar niet te diep, want dan raak je de weg kwijt.’

Bruce Welch: ‘Volgens mij waren we voor de lunch klaar. Dat ene terugkerende gitaarloopje. Geen zwaarmoedige tekst. Meisjes, zomer, dat werk. De film kwam eraan, en wij moesten nog even een hit schrijven. Zo ging dat in die tijd, dat was ons leven. Op een bandrecorder namen we het op, en lieten het nadien Cliff horen. Hij vond het natuurlijk geweldig. He just loved the song!

‘De grootste ster van het land’

Eind jaren vijftig, begin jaren zestig, was Engeland in de ban van het boterzachte antwoord op Elvis Presley, Cliff Richard. Eigenlijk heette hij Harry Webb, maar Cliff (denk aan rotsen) Richard (naar Little Richard) moest hem een meer hoekige aantrekkingskracht geven. Move it! was in 1958 zijn eerste voltreffer, en de eerste rockhit in de Engelse geschiedenis. Nadien trad Cliff met een band op, The Drifters. Een vocaal gezelschap met die naam bestond al in Amerika, dus werd de naam veranderd in The Shadows.

Die vier muzikanten waren allesbehalve anonieme begeleiders, zij vormden een band die op eigen benen wilde staan. In navolging van Amerikaanse gitaristen als Link Wray en Duane Eddy brachten The Shadows (zonder Cliff) twangy, instrumentale krakers uit, als Apache en F.B.I., met de donker bebrilde Hank B. Marvin op de Fender Stratocaster-gitaar. The Shadows bleven natuurlijk, ondanks hun welslagen, met Cliff Richard toeren. ‘Cliff was toen de grootste ster van het land’, zegt Welch. ‘Zijn naam verkocht wc-papier, en wij waren gelukkig dat we met hem mochten touren.’

De single Summer Holiday kwam, vreemd genoeg, uit in de winter van 1963, net als de film. Blijkbaar waren ze niet bedoeld als voorpret voor de naderende zomervakantie. ‘Een vakantie naar het buitenland was nog iets heel ongewoons’, zegt Bennett. ‘Je bleef thuis in Engeland, ging naar het park of naar zee. Vliegen was te duur, en niet iedereen had een auto. Ik weet nog wel de eerste keer dat ik op zomervakantie ging als stads bleekneusje, naar Clacton-on-Sea. Ik had nog nooit in mijn leven de zee gezien. Die vlakke horizon, met al dat water. Ongelooflijk.’

null Beeld Ricardo Tomás
Beeld Ricardo Tomás

Beatlemania barstte los

Bij de wereldpremière in Londen van Summer Holiday was Cliff Richard niet op de rode loper te bewonderen. Er waren zo veel fans op afgekomen dat het verkeer was vastgelopen en de hoofdrolspeler er met zijn luxewagen niet doorheen kwam. De film werd hét kassucces van 1963, net na de James Bond-film From Russia with Love. De soundtrack, opgenomen in de Abbey Road-studio in Londen en door producer Norrie Paramor voorzien van een batterij strijkers, bracht drie nummer 1-hits in Engeland voort: Summer Holiday, Bachelor Boy (beide met een zingende Cliff) en Foot Tapper, een instrumentaal nummer van The Shadows.

In 1963 was het na Summer Holiday gedaan met de hegemonie van Cliff Richard & The Shadows. Beatlemania barstte los, alles zou anders worden in Engeland – en eigenlijk de hele wereld. Ook andere bands als The Rolling Stones, The Kinks en The Yardbirds, geïnspireerd op zwarte rhythm & blues-artiesten, zouden de Atlantische Oceaan en de Noordzee oversteken. Cliff en zijn kornuiten leken in vergelijking met deze bands een bedaagd combo, ideaal voor bruiloften en partijen.

‘Alles veranderde in 1963’, zegt Welch. ‘De rock-’n-roll was de eerste eigen muziek van de jeugd, eind jaren vijftig. Tieners hadden voor het eerst een maatschappelijke stem. En toen barstte Beatlemania los, een Engels fenomeen, veroorzaakt door een geweldige band. Op alle terreinen leek het leven te veranderen. Aan alles werd getwijfeld, goed en kwaad. Een fabelachtige tijd brak aan, de jaren zestig.’

Over de ommekeer van 1963 maakte de Engelse dichter Philip Larkin (1922-1985) zijn onvergetelijke gedicht Annus Mirabilis (betekenis: een opmerkelijk jaar). Hij knoopte hierin de debuutelpee van The Beatles, Please Please Me, en het verbod op het hoegenaamd obscene boek Lady Chatterley’s Lover van D.H. Lawrence en zijn eigen seksuele kickstart aan elkaar.

Sexual intercourse began
In nineteen sixty-three
(which was rather late for me) –
Between the end of the Chatterley ban
And the Beatles’ first lp.

Het nieuwe fenomeen ‘vakantie’

In de straat in het Brabantse Aarle-Rixtel, waar schrijver en theatermaker Wim Daniëls woonde, was er maar één gezin dat midden jaren zestig op zomervakantie ging. In zijn boek Op vakantie! (2021), over de geschiedenis van de vrije tijd, schrijft Daniëls: ‘Toen dat gezin voor het eerst ging, hadden we thuis werkelijk geen idee wat hun bestemming was. Sowieso wisten we niet zo goed wat we ons moesten voorstellen bij op vakantie gaan. Waar ging je heen? Wat ging je doen? Mijn vader hield er rekening mee dat de vakantiegangers uit onze straat nooit meer terug zouden komen. Vakantie leek hem een soort van eindbestemming.’

Pas vanaf 1970 werd, aldus Daniëls, het in de zomervakantie eropuit gaan gangbaar bij het merendeel van de mensen. In dat jaar vierden meer mensen wel dan niet hun vakantie. En als we vijftig jaar verder spoelen: in 2019 koos 85 procent van de Nederlanders voor een zomervakantie, van wie driekwart naar het buitenland.

‘Summer Holiday is uit 1963, toen het fenomeen op vakantie gaan enigszins op gang begon te komen’, laat Daniëls weten. ‘Een jaar later zong Bob Dylan ook niet voor niets dat de tijden aan het veranderen waren. Dat ging weliswaar niet over vakantie, maar Dylan gaf aan dat alles aan het veranderen was. Hij doelde vooral ook op meer vrijheid. Daarin past vakantie goed. Cliff Richard heeft het over een vakantie van een week of twee. Dat was toen gebruikelijk. Meer vakantiedagen hadden de meeste mensen ook niet.’

Bij de beste brommer achterop

Daniëls ging in 1970 zelf voor het eerst op vakantie, met zes vrienden, die allemaal een brommer hadden. ‘Wij waren thuis volledig ongemotoriseerd. Maar ik mocht bij de jongen die de beste brommer had, een gloednieuwe Zündapp, achterop. We gingen naar het strand voor een week. Kamperen deden we in het wild, in de duinen.’

Overigens gingen die buren van Daniëls midden jaren zestig naar het Belgische Mol, net over de grens, 70 kilometer verderop. En ze kwamen veilig weer thuis.

Fun and laughter on a summer holiday
No more worries for me or you

null Beeld Ricardo Tomás
Beeld Ricardo Tomás

Jack van Gelder

Summer Holiday werd in Nederland ook een grote hit, al bleef het nummer in mei 1963 op plek 2 in de hitlijsten steken. Een ander nummer van de film, Bachelor Boy, waarin Cliff Richard voorsorteert op een leven met vrouw en kind, behaalde wel de piek van de hitlijst. In 1986 coverden de gebroeders Ruud en Riem de Wolff (The Blue Diamonds), het nummer, maar het bleef hangen in de tipparade.

Vermaard voetbalcommentator Jack van Gelder gaf vorig jaar het naseizoen van zijn loopbaan een ongekende opfrisbeurt door in een televisieprogramma 27 seconden Summer Holiday te zingen. ‘Ik koos in dat programma voor Cliff, omdat ik de film als tiener heb gezien met mijn tante’, vertelt Van Gelder. ‘Begin jaren zestig moest je kiezen tussen Elvis en Cliff, en ik was voor Cliff. En in Summer Holiday zat zo’n heerlijk vrolijk sfeertje.’ Wat hij niet kon bevroeden was dat zijn jeugdsentiment massaal als meme werd gebruikt op socialemediakanalen, dan wel geïmiteerd in filmpjes op TikTok en YouTube. Inmiddels heeft hij het nummer in zijn geheel opgenomen, en hebben 1,4 miljoen mensen het op Spotify beluisterd. ‘Veel jongeren kennen mij nu als zanger, en hebben er geen benul van dat ik jarenlang voetbalcommentator was.’

‘Een typische Jan Rot’

De hertaler die muziekgeschiedenis door de machine haalde, Jan Rot (1957-2022), zette ook zijn tanden in de evergreen van Cliff. Zoete Zomerreis luidde zijn vondst, die was terug te vinden op Vakantiealbum (2017), het laatste album dat Marjolein Meijers en Jan Rot als het duo An + Jan maakten. In de versie van Rot duurde de vakantie wel zeven weken, en is alleen Zuid-Europa niet meer genoeg, ‘kom ook naar Curaçao’. ‘Het is eigenlijk zo hertaald door Jan dat je het gevoel hebt naar het origineel te luisteren’, vertelt Marjolein Meijers. ‘Het is een typische Jan Rot: je kiest een lied, zijnde een klassieker, en gaat er op geheel eigen wijze mee aan de slag. Op het podium deden we het met zijn drieën, met Jan van der Meij erbij. Het klonk vooral heel erg vertrouwd.’

Marjolein Meijers was lange tijd de helft van het zang- en cabaretduo De Berini’s. Hummelinck Stuurman Theaterbureau koppelde haar aan Jan Rot. In totaal deden ze elf tournees. ‘Jan en ik waren echt maatjes’, zegt Meijers. ‘We hadden een gezamenlijke liefde voor muziek en taal. Jan nam meestal het voortouw, dat vond ik wel prettig.’ In februari dit jaar, twee maanden voor de dood van Rot, hebben ze voor het laatst samen gezongen als An + Jan. Het was in het Rotterdamse theater Walhalla tijdens De Rotavonden. Rot prikte een willekeurig nummer uit zijn repertoire, en kwam uit bij Samen uit elkaar, om samen te vertolken.

‘Vreselijk was dat, we wisten allemaal dat hij doodging, en dan kreeg je dat nummer, met die heftige tekst: ‘De bloem van onze liefde die een boom leek/ is na zoveel zoete zomers uitgebloeid’. Ik heb het nu pas in de gaten, ook hier de zoete zomers, net als in Zoete Zomerreis. Terwijl hij toch niet iemand was van vakanties. Hij werd gelukkig van werken, en dat deed hij totdat hij niet meer kon. Toen ik met Jan ging optreden, kreeg ik een contract onder ogen. Er stond bijna niets in, maar deze regel zal ik nooit meer vergeten: ‘Je mag nooit afzeggen, alleen als je dood bent.’ En nu is hij er niet meer.’

We are going on a summer holiday
If you want to go, yo, Sven
We’re going to London and New York City
And we take a little piece of Amsterdam (Right!)

Nederlandse hiphopklassieker

Lucien Witteveen, alias MC Miker G, staat in zijn kamer in Amsterdam met een halveliterblik bier in zijn handen. Hij is nog aan het bijkomen van ‘een zwaar maar gezellig weekend’, met twee dames en de nodige speed en xtc. Hij is een drugsgebruiker, met name coke, en dat zal nooit meer veranderen. Na vier mislukte afkickpogingen vindt hij het wel gesneden.

Wereldberoemd werd Witteveen samen met DJ Sven door Holiday Rap, de Nederlandse hiphopklassieker uit de zomer van 1986. Hierin rapt het tweetal op de muziek van Holiday van Madonna en komt ook Summer Holiday, met een aangepaste tekst voorbij: de mannen wilden toch ook naar Amsterdam, Londen en New York. Deze rapversie ontleende Witteveen niet aan het origineel, maar hij liet zich inspireren door Yellowman, een Jamaicaanse albino reggae-artiest. In zijn Me Believe Summer Holiday (1984) is een refrein geënt op Cliffs zomerlied, met het verlangen om naar Londen en New York af te reizen, en wel met zijn Rosie. ‘Natuurlijk kende ik het origineel’, zegt Witteveen. ‘Mijn moeder was als tiener helemaal idolaat van Cliff Richard. En mijn stiefvader draaide altijd The Shadows. Dus het komt wel ergens vandaan.’

MC Miker G leerde Sven van Veen, alias DJ Sven, kennen in de Hilversumse discotheek The Long Beach Club. Bij Sven thuis werd een demootje gemaakt, met rap en al, op de muziek van Madonna. Uiteindelijk werd het duo ontdekt door platenmaatschappij Dureco, en ging meestermixer Ben Liebrand met de demo aan de slag. Holiday Rap bereikte de top van de hitlijsten in 34 landen, en er belandde een gelukstelegram op de mat van Cliff Richard & The Shadows.

Van kwaad tot erger

‘Ik moet de miljoen wel hebben aangetikt’, zegt Witteveen over zijn verdiensten uit die tijd. ‘Maar ja: waar is het gebleven? In rook opgegaan, denk ik. Lekker op vakantie, nog een vakantie, overal heen met de taxi, mooie spullen kopen; rock-’n-roll. Het leven was één te dure zomervakantie. Ja, daar zal het wel gebleven zijn.’

Om een beetje tot bedaren te komen in die hectische tijd, dacht hij dat het beter was om stevig te gaan blowen. ‘Maar op den duur werd ik daar heel paranoïde van, ik durfde niet meer naar buiten. Toen ben ik overgestapt op coke en drank, en ging het van kwaad tot erger. Mijn relatie ging naar de knoppen. Ik kreeg een maagbloeding, en leefde lange tijd op straat.’

Inmiddels woont hij via zorginstantie HVO-Querido in Amsterdam Oud-Zuid, en werkt hij bij HIDS (Herintreden in de Samenleving) als voorman op een productieafdeling. ‘Rappen gaat niet meer’, zegt Witteveen. ‘Mijn longen zijn te zwak. Ik ben nu vooral songs aan het schrijven, in het Nederlands en het Engels. Het streelt mijn ego dat mensen zeggen dat ik een levende legende ben, maar dan ga ik snel over tot de orde van dag. Want ik wil nog een echte evergreen schrijven. Pas dan is mijn missie voltooid.’

We’ve seen it in the movies
Now let’s see if it’s true

Supertrots

Brian Bennett, drummer van The Shadows, was laatst op het vliegveld in Londen, toen hij een groepje kinderen in een kring zag staan. Ze zongen met elkaar: ‘We’re all goin’ on a summer holiday/no more workin’ for a week or two.’ Hij is niet zo iemand die zich op zijn muzikant-zijn laat voorstaan, maar nu kon hij zich niet bedwingen. Hij liep naar de kring toe en vroeg even om aandacht. ‘En toen zei ik: ‘Dat liedje heb ik geschreven, bijna zestig jaar geleden.’ Ze konden het niet geloven, ze staarden me totaal verbaasd aan. Vroeger zou ik dat nooit hebben gedaan, maar nu voelde ik me supertrots. Als ik toen ging solliciteren als filmcomponist, durfde ik echt niet te zeggen: ik heb Summer Holiday geschreven. Want dan zouden ze hebben gezegd: we gaan op zoek naar een echte componist. Nu weet ik: het is een iconisch nummer. ’

‘Elke zomer is het weer te horen’, weet Bruce Welch, gitarist van The Shadows. ‘Summer Holiday is zestig jaar oud, en nog steeds kent iedereen het. Mensen gaan op vakantie, stappen in de auto en beginnen het automatisch te fluiten of te zingen. Het is een liedje vol herinneringen, nu al een paar generaties lang.’

We vliegen niet deze zomer,
we blijven dicht bij eigen huis
Dat voelt eigenlijk vrij logisch, mijn
ouders hebben het nooit anders gedaan

(uit: Vakantie, van Nyk de Vries)

null Beeld Ricardo Tomás
Beeld Ricardo Tomás

Niets zo triest als sterven op de camping

De vader van Nyk de Vries was dan wel timmerman, hij had het liefst een kleine boer op de zandgronden willen worden. Daarom ging hij in latere jaren naar een boerencamping, om daar hun gele Sahara-caravan neer te zetten. Op een boerencamping in het Drentse Diever is hij gestorven in 1998. Hij was 67 jaar, en kreeg in de caravan een hartaanval. Die ochtend was hij stil geweest, alsof hij iets voelde aankomen. Je bent toch niet aan het mediteren, had Nyks moeder gekscherend gezegd, over zijn suffende status. En zo is hij als het ware overleden, half slapend.

Ook de dood van zijn vader speelt een prominente rol in zijn voorstelling De Grote Vakantie. Hij kwam op deze titel door een ontmoeting met Tommy Wieringa, schrijver van het Boekenweekgeschenk in 2014, Een mooie jonge vrouw. In dat boek loopt het slecht af met de hoofdpersoon, hij eindigt op een camping. Niets is zo triest als sterven op de camping, meende Wieringa.

Daarover kun je echter discussiëren, stelde De Vries tegen Wieringa, denkend aan de dood van zijn vader. Die ging eigenlijk op De Grote Vakantie. Want voor hem was het niet zo slecht geweest. Het was mooi weer, hij was op zijn favoriete boerencamping, met zijn vrouw en twee kleinkinderen. En hij had zelfs zijn eigen kippen mee. Dat mocht van de boer. Hij had voor die kippen een speciaal hok gemaakt in de caravan. Het kon slechter, hij heeft er niks van gemerkt, in zijn caravan op de camping.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden