InterviewSami Yusuf

De zingende theosoof Sami Yusuf laat werelden samenkomen

Zanger Sami Yusuf is de letterlijke belichaming van wat hij met zijn muziek hoopt te doen: culturen samenbrengen. Toch is de Brit met Azerbeidzjaanse wortels niet bang dat hij te activistisch overkomt.

Zanger Sami Yusuf op het International Mawazine Music festival in Rabat, Marokko, 12 mei 2017. Beeld Getty Images

Het galmt gregoriaans als het koor van Cappella Amsterdam zingt over het oog van God. Gewijde regels die gewoonlijk oplossen in de koelte van een klooster. Onverwacht maar niet ongerijmd valt een Arabische citer in. Solozanger Sami Yusuf neemt de vocalen over in het Arabisch. Weeklagende viool en luit schuiven aan, het tempo wordt opgeschroefd en alles eindigt in een fusionfinale, waarbij Noord-Afrikaanse percussie bijval krijgt van Perzische snaarinstrumenten en het Amsterdamse koor in het Arabisch zingt.

En zo moest het. Sami Yusuf, de 40-jarige zanger, componist en megaster die wereldwijd 34 miljoen platen verkocht en in 2006 door The Guardian werd uitgeroepen tot ‘biggest star in the Middle East’,  schreef het nummer One. Het moest onderdeel worden van een Holland Festival-project, eerder dit jaar, met Cappella Amsterdam en het Amsterdams Andalusisch Orkest. De titel van dat project, When Paths Meet, maakt meteen duidelijk dat het hier om een ontmoeting van muzikale tradities gaat – en wellicht ook van religies.

Yusuf liet zich voor One inspireren door gregoriaans gezang, de liturgische muziek van de katholieke kerk, door Andalusische klanken, die een verbinding vormen tussen Europa en de Arabische wereld, en door de oude muziek van Khorasan, de historische regio die delen van het huidige Iran, Afghanistan en Centraal Azië omvat.

Dan is er nog de tekst. Woorden van Meister Eckhart, een laatmiddeleeuwse christelijk theoloog en mysticus, iemand voor wie de mens, in zijn diepste wezen, met God samenvalt.

Yusuf: ‘De zin ‘Het oog waarmee God mij ziet, is het oog waarmee ik God zie’, is daar een uitdrukking van. En dat is nou ook wat het hindoeïsme en boeddhisme beweren, dat ieder mens de potentie heeft om een te worden met het goddelijke.’

Hij wil maar zeggen dat wereldgodsdiensten fundamentele overeenkomsten vertonen. ‘Maakt niet uit of je nu in Jezus, Allah of Brahma gelooft. Ze zijn allemaal spaken van een wiel dat naar hetzelfde centrum leidt: eenheid in liefde.’

Die opvattingen maken van Sami Yusuf niets minder dan een zingende theosoof, wiens grenzeloze positiviteit – ‘Ik heb voor iedereen liefde en respect, zolang ze me niet doodmaken’ – van het Zoomscherm spat.

One moest in eerste instantie verschijnen op een album waarop Yusuf zijn samenwerkingen met de twee Nederlandse ensembles zou uitdiepen, maar de opnamen daarvan zijn door de pandemie opgeschoven. Het nummer staat nu op The Sapiential Album, Vol. 1, een verzamelalbum met nog zeventien staaltjes van muzikale oecumene, waaronder een samenwerking met de Indiase (film)componist A.R. Rahman die in 2009 nog een Oscar kreeg voor de muziek van Slumdog Millionaire.

Allemaal uitdrukkingen van Yusufs fascinatie voor muziek uit diverse windstreken. Dat krijg je als je bent geboren in Teheran, Azerbeidzjaanse wortels hebt en opgroeit in Londen. Daar dompelde de muzikale alleseter zich onder in traditionele Arabische muziek, kreeg onderricht in westerse klassieke muziek aan de Royal Academy en bracht in 2003 zijn eerste album uit. 

Zijn muzikale wortels zijn wellicht verankerd in de traditie van de islam, met name die van het mystieke soefisme, maar alle klassieke, spirituele en traditionele muziek kan zijn interesse wekken. Qawwali uit Pakistan, etherische pop of spirituele jubelzang. ‘Als het maar de ziel verheft en mensen samenbrengt.’

Hij noemt het streven naar eenheid datgene waarvoor hij zijn bed uitkomt. ‘Het inspireert me om te componeren. Ik ben erdoor geobsedeerd. Ik wil mensen met kunst en muziek samenbrengen op een intellectueel en emotioneel niveau.’

Ja, hij weet dat hij als een hippie klinkt. ‘En laten we vooral ook onze verschillen vieren. Tegelijkertijd moeten we ons ervan bewust zijn dat we veel meer met elkaar gemeen hebben dan we denken.’ 

Dat misverstand komt volgens Yusuf niet omdat we te weinig kennis hebben van de ander, maar van onszelf. ‘Een gemeenschap die weinig weet van zijn eigen geschiedenis en tradities kan zich onzeker voelen als bijvoorbeeld een nieuwe bevolkingsgroep zijn intrede doet. Er is angst dat die nieuwelingen werk of cultuur komen afpakken. Maar goed beschouwd is het niet die ander die angst inboezemt. Het is jouw onzekerheid over je eigen identiteit die je parten speelt. Als we onszelf op het diepste niveau kennen, onze componisten, onze filosofen, onze dichters, zullen we ons niet bedreigd maar verzekerd voelen. Dan kunnen we een intellectueel debat voeren dat niet verzandt in verhitte sentimentaliteit en gebalde vuisten.’

Alhoewel Yusuf regelmatig samenwerkt met ontwikkelingsorganisaties  en benefietconerten geeft, blijft hij in eerste instantie een muzikant. ‘Muziek is direct, actueel maar heeft ook universele waarden. Daar kan geen activistische of politieke speech tegen op.’

Trouwens, het werkt. Toen hij in 2007 Ravi Shankar ontmoette, de legendarische musicus die klassiek Indiase muziek populair heeft gemaakt in het Westen, liet Yusuf hem weten heel graag samen te willen werken. Yusuf: ‘Hij zei tegen me dat hij dol was op wat ik deed. Ik toen: ‘Oh ja, wat is dat dan?’ En hij weer: ‘Je verspreidt vrede.’

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Sami Yusuf Azerbeidjaans-Iraanse roots heeft. Hij is weliswaar geboren in Iran, maar zijn ouders zijn Azerbeidjaans. Ook is een citaat verbeterd: Yusuf zei niet dat het boeddhisme en hindoeïsme beweren dat ieder mens god kan worden, maar in potentie het goddelijke kan bereiken.

The Sapiential Album Vol. 1 door Sami Yusuf is verschenen bij Andante Records.

Goede doelen

Sami Yusuf zet zich al sinds het begin van zijn carrière  in voor humanitaire doelen. Zo werkt hij samen met verschillende ontwikkelingsorganisaties, met name op het thema wereldhonger. Toen Pakistan in 2010 werd geteisterd door overstromingen, schreef  hij het nummer Hear Your Call , om geld te verzamelen voor ontheemde Pakistanen. Sinds 2014 is hij ambassadeur van het Wereldvoedselprogramma van de Verenigde Naties.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden