De wondere wereld van het museumdepot

Schatkamer of stofnest?

De Volkskrant duikt de museumkelders in en bezoekt de overvolle depots. Zijn dat de onzichtbare fundamenten voor de op zaal getoonde glorie of vormen ze juist kostbare ballast? Wordt het niet tijd om het nodige te verpatsen?

Kort na de aanschaf van de twee Rembrandt-portretten door Frankrijk en Nederland maakte een lezer zich boos over de 80 miljoen euro aan belastinggeld die deze aankoop ons land kost. 'Waarom vraagt niemand zich (in de media) af of geen andere financiering mogelijk is?', schreef hij in een e-mail. 'In de kelders van het Rijks staan en hangen ontelbare aantallen kunstschatten die niemand ooit nog te zien krijgt. Waarom is zelfs niet overwogen om daar wat van te verkopen?'

Menig museummedewerker zal bij het lezen van deze woorden een siddering door het lijf voelen. Het depot wordt doorgaans beschouwd als het fundament onder het museum. Geen directeur wil bij zijn vertrek minder kunst nalaten dan bij zijn aantreden. Het opvullen van hiaten in de verzameling geldt in deze kringen als een heilige taak.

Maar steeds vaker worden vraagtekens gezet bij de enorme hoeveelheid kunst die is veroordeeld tot een verblijf in donkere ruimten. In 2015 berekende een Britse vereniging van belastingbetalers (The TaxPayers' Alliance) dat de overheid voor een kleine 5 miljard euro aan kunst bezit, maar dat slechts 3 procent van al dat moois te zien is in musea of op andere publieke plekken.

De depotspecial

Lees hier het onderzoek dat de Volkskrant deed naar de depots van Nederlandse musea.

Lees hier het interview met depotmedewerkster Sophie de Weger.

Lees hier het overzicht van Museumdirecteuren en hun visie op depotkunst.

Lees hier over de stukken die conservatoren uit het depot zouden willen halen, of juist naar het depot willen verplaatsen.


Kosten

De Amerikaanse website Quartz becijferde kortgeleden dat twintig topmusea in zeven landen geen enkel werk van Egon Schiele tonen, terwijl zij toch 53 werken van deze Oostenrijkse schilder beheren. Van de 862 foto's van de beroemde straatfotograaf Henri Cartier-Bresson hing er op dat moment slechts een op zaal.

Volgens een opiniestuk in het kwartaalblad Democracy zou het Art Institute of Chicago voorgoed de entreeprijs van 25 dollar kunnen schrappen als het een procent van de totale waarde van zijn collectie zou verkopen. Het museum beheert 280 duizend stukken.

Kosten die vollere depotruimten niet enorm veel geld? Is het, mede gezien de financiële kwetsbaarheid van veel musea, niet tijd om een en ander te verpatsen? In steeds meer landen gaan stemmen op om met kunst schulden af te lossen - of is dat zelfs al gebeurd.

Beeld Stefan Glerum

Bewust van kritiek

Ook Nederland kent een geruchtmakend voorbeeld. Museum Gouda verkocht in 2011 uit financiële nood een schilderij van Marlene Dumas, dat in een particuliere verzameling in het buitenland verdween. In andere gevallen kwam het niet zo ver, door een storm van protest; alleen al de suggestie van verkoop van waardevolle kunst kan een museumdirecteur op excommunicatie komen te staan.

Toch zijn musea zich beter bewust van de kritiek. Zij organiseren tentoonstellingen over hun depot (zoals nu in het Haagse Mauritshuis), of bouwen een toegankelijke depotruimte ín het museum (het verguisde Museum Gouda). Een reeks bekende Nederlanders heeft de afgelopen jaren mogen kiezen uit de kunstkelders. Het al twee keer georganiseerde Pop-Up Museum van De Wereld Draait Door toont aan dat het succesvol grasduinen is in de museummagazijnen.

Revolutie

Wellicht komt de revolutie van museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Dat hoopt in 2018 het meer dan vijftig miljoen euro kostende Collectiegebouw te openen, het nieuwe depot, waarin bezoekers tegen betaling mogen ronddwalen.

Al deze ontwikkelingen zijn voor de Volkskrant aanleiding geweest onderzoek te doen naar het depot. Zijn het schatkamers, die we moeten koesteren? Of eerder stofnesten, omdat er zo veel kunst is gestald die toch nooit te zien is? In deze special zijn de antwoorden samengevat die musea op een lange vragenlijst gaven. En komt u te weten waarom en hoe musea hun overvolle opslagplaatsen zo hartstochtelijk verdedigen.

'In de schatkamer van het Rijksmuseum', een multimediale tour door het depot van ons nationale museum: volkskrant.nl/depot

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.