De Winter jongleert met de hele wereld

Het is allemaal te veel, te erg, te sentimenteel. Maar ook zó krankzinnig dat Leon de Winter met Geronimo de werkelijkheid benadert.

Beeld Jiri Buller

Het zag er uit als een jongensachtig avonturenboek, VSV (2012) van Leon de Winter, met in Amsterdam zowel een terroristische aanslag als een kaping plus een gijzeling door Marokkaanse moslim-extremisten. Opgeteld daarbij kwam de ludieke vondst van bekende Nederlanders die in dit onnederlandse pandemonium min of meer zichzelf leken te spelen: burgemeester Job Cohen, de gedode filmmaker Theo van Gogh als zwaarlijvige engel, de nog net gevierde advocaat Bram Moszkowicz die al een rol in de politiek kreeg toebedeeld, en de vertederende tomeloze schrijver Leon de Winter.

Niet iedereen was gecharmeerd van het spektakelstuk. Voor de critici is er slecht nieuws: De Winter gaat een stapje verder. In Geronimo jongleert hij met de hele wereld. Wellicht geïnspireerd door het maffe feit dat de wereld nooit een foto heeft gezien van de Saoedi-Arabische sjeik Osama bin Laden nadat hij op 2 mei 2011 in het Pakistaanse Abbottabad was vermoord, ontvouwt De Winter een alternatief scenario dat alleen hij kan bedenken. Inbegrepen een spectaculaire persoonsverwisseling (de man die in Pakistan werd doodgeschoten, was een ander dan Bin Laden), en een Joodse CIA-veteraan die zijn dochtertje heeft verloren dat in een van de forensentreinen zat die op 11 maart 2004 in Madrid werden getroffen door een terroristische aanslag. Reden waarom de Amerikaan op Tochtersuche gaat.

Voorts hebben we nog de liefde van de Pakistaanse tiener Jabbar voor Apana, het Afghaanse bedelaresje zonder handen en oren dat zó van de Goldberg Variaties van Bach hield dat ze de verwoestende woede van de Taliban opwekte. En vergeten wij niet te noemen de uitgeholde poot van het keukenkrukje van Osama (die in het boek Usama heet, om geen verdenking te wekken?) bin Laden, waar de schurk een usb-stick in heeft verstopt met beelden en informatie die de wereld verbijsterd zouden doen staan.

Mierzoet

Het is allemaal overtrokken en opgeschroefd. Te veel, te erg, te sentimenteel, het is te gek voor woorden. Eerder figureerde Osama bin Laden in de roman Koetsier Herfst (2008) van Charlotte Mutsaers, in de passieve rol van aanbeden poëet. Dit keer zien we hem in actie, en dat is nog veel ongewoner omdat de scènes vervreemdend huiselijk zijn: Bin Laden die zogenaamd onherkenbaar met een sjaal om zijn mond op zijn aftandse brommertje naar de nachtwinkel tuft om daar een pakje Marlboro te kopen - ja hoor, geloof je het zelf.

Op andere momenten is De Winters verhaal dermate tranentrekkend mierzoet dat het moeite kost hierdoor ontroerd te raken: de jongen Jabbar wil geld verdienen, veel geld, zo veel dat hij naar Amerika kan om daar prothesen te kopen voor Apana, opdat ze ooit weer Bach kan spelen - alsjeblieft, zelfs aan sentimentaliteit zit een grens.

In die hoofdstukken lijkt De Winter geïnspireerd door de succesboeken van Khaled Hosseini en diens epigonen: altijd is er ergens oorlog, altijd zijn er kinderen die zo vroeg al hun puurheid dreigen kwijt te raken, en altijd is er poëzie of muziek of een vlieger die de schokkende kwetsuren verzachten moet.

Provocerende bravoure

Het kán niet wat De Winter doet, hij tart elke wet, maar omdat bij hem Alles Te is, wordt het weer consequent. Hij weet je voortdurend van je stoel te laten vallen, met bijna provocerende bravoure, en laat dat 'bijna' maar weg. Als Telegraaf-columnist kan De Winter irritatie opwekken, omdat hij dan vaak de bezorgde moralist is die blijkbaar graag mee wil doen aan internationale politieke debatten. Als schrijver wil hij met niemand meedoen, hij heeft schijt aan de smaak van de jury's en critici die hun mond vol hebben van de vrijheid van de schrijver en de macht van de verbeelding, maar die hem altijd klein denken te kunnen houden.

Niks klein. De Winter stookt het vuurtje van de verbeelding op tot de pagina's er van vlammen. Die houding maakt hem uniek. Geronimo begint met een telefoongesprek, en daarin noteert De Winter prompt allerhande levensechte onbenulligheden die elke collega-schrijver zou weren: 'V: 'Hé, Tom, ik dacht wel dat je zou bellen rond deze tijd.' T: 'Ja, ik dacht, ik wil je even bellen.' V: 'Ja, leuk. Goed. Ik moet even omschakelen, hoor.' T: 'Was je iets aan het doen?' Prachtig! Zo sukkelig praten wij vaak zelf ook, helaas, met het lulijzer in de hand, tussen oor en mond.

De Winter beschrijft de speech van Barack Obama die de wereld deelgenoot maakt van de vangst van en de moord op Osama, maar dan als een conference, inclusief Obama's onparlementaire gedachten ('Ze hadden de fucker voor zijn kop geschoten'), de ingehouden jubel waarmee hij zijn eigen aandeel in de stunt uitvergroot, en de tevreden terzijdes waarin hij reflecteert op zijn retorische hoogstandjes: 'Dit was de treurige kant, de ellende aangericht door terroristen. Met beelden die niemand onberoerd zouden laten: lege stoel, de omarming die nooit zou plaatsvinden, gapend gat, afnemen. Hij kon schrijven, ja. Nu iets bieden wat de tragedie omdraaide in iets positiefs.' Zó heeft De Winter in 2006 ook voor Ayaan Hirsi Ali speeches geschreven, het kan haast niet anders, en zo zou hij dat nu kunnen doen voor zijn vriend Bram M.

Beste verteller

Na VSV werd De Winter hier en daar gevraagd om een schepje minder. Het resultaat is dat hij zich nu door niets laat beperken; niet door smaakwetten, landsgrenzen of het benepen realisme uit de Hollandse Nescio-school.

Uitgever De Bezige Bij betitelde zijn auteur in een advertentie onlangs als 'de beste verteller van Nederland', welk compliment er onbedoeld op wijst dat er blijkbaar nog een lange weg te gaan is voordat De Winter het predicaat 'beste schrijver van Nederland' verdient.

Hem komt een uitmiddelpuntige aanprijzing toe. Geen fantasie kan de krankzinnigheid van de werkelijkheid benaderen, maar met dit universum van onwaarachtige complotten, ongehoorde acties en ontelbare schokeffecten komt hij een heel eind. In zijn eentje vormt de bedenker van VSV en Geronimo een buitencategorie, waarvoor een nieuwe overtreffende trap moet worden gemunt.

Leon de Winter is de lefste schrijver van Nederland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden