De wereld zit met Zuckerbergs droom in de maag

Loes Reijmer werpt in deze rubriek een blik op onlinecultuur

Van alle wilde, maffe speculaties die er de afgelopen jaren in de media zijn verschenen, is president Mark Zuckerberg wel de wildste en mafste. Hij zou zeker voldoende geld hebben voor een verkiezingscampagne, daar niet van. En hij ging met zijn vrouw in 2017 ook nog eens op een ‘luistertour’ door de VS om te bonden met zijn online-onderdanen. Vreemd was wel dat in de artikelen die vooruitliepen op ‘Zuckerberg 2020’ zo onderbelicht bleef dat de man, laten we zeggen, niet vooraan stond toen charisma werd uitgedeeld. En dat zijn droom om ‘de wereld te verbinden’ en de infrastructuur te leveren voor ‘een wereldwijde gemeenschap’ op zijn minst naïef megalomaan is - en in het ergste geval gevaarlijk.

Niet dat het hem niet gelukt is: Facebook wordt maandelijks door twee miljard mensen gebruikt. Maar die wereldwijde gemeenschap zit nu wel met de droom van Zuckerberg in haar maag.

In de stroom van berichten die volgde op het schandaal rond Cambridge Analytica beklijfde bij mij de afgelopen weken een gedachte: Facebook is te groot geworden, te belangrijk. Uit alle problemen waarmee het bedrijf de afgelopen jaren te maken kreeg – van fake news tot zelfmoord op Facebook Live – blijkt dat het platform de verantwoordelijkheden niet aankan. ‘De wereld verandert snel en sociale normen ook’, luidde het excuus van Zuckerberg in het Amerikaanse technologieblad Wired. Met andere woorden: er glipt weleens wat tussendoor. Maar, zo merkte het blad scherp op, ‘daarmee negeert Zuckerberg het feit dat Facebook zelf aanjager is van veel van die verandering. Fake news en hatelijke content overkomen het platform niet; mede door Facebook zitten we ermee opgescheept.’ Zuckerbergs ambities zijn groot, maar hij lijkt lang blind geweest voor de gevolgen ervan.

Mark Zuckerberg op een conferentie van Facebook in april 2017. Hij lijkt lang blind te zijn geweest voor de gevolgen van zijn ambities. Beeld AP

Neem Myanmar. In oktober werd bekend dat het platform een belangrijke rol speelde in de verspreiding van desinformatie en propaganda tegen de islamitische Rohingya-minderheid in het land. Dat is ook niet zo gek, want Facebook is een hit in Myanmar: de site ging een bondgenootschap aan met het staatstelecombedrijf waardoor inwoners met een gratis databundel gebruik kunnen maken van Facebook - keurig volgens de wereldverbindingsmantra van Zuckerberg. Het aantal leden nam toe van twee miljoen in 2014 naar dertig miljoen nu. Voor veel Birmezen is Facebook de belangrijkste of zelfs enige nieuwsbron. Dat schept ook verplichtingen, zou je zeggen, maar de site heeft geen kantoor in Myanmar. De medewerkers die Birmees spreken, zitten in Dublin, en daar zouden er maar weinig van zijn.

Dat weerhield Zuckerberg er niet van om goede sier te maken met de casus Myanmar tijdens een interview met de site VOX afgelopen week. De kettingbrieven die tot geweld zouden kunnen leiden waren snel door ‘de systemen’ opgemerkt en verwijderd, zei de Facebookbaas. Hij was er zelfs op zaterdagochtend voor uit zijn bed gebeld. ‘Dit is echt iets waar we veel aandacht voor hebben.’

En toen plofte donderdag een brief op zijn virtuele deurmat. ‘Beste Mark’, stond erboven, afkomstig van organisaties uit Myanmar die Facebook in het najaar hadden gealarmeerd over de kettingbrieven. Het waren helemaal niet ‘de systemen’ van Facebook die de berichten hadden opgemerkt, maar deze mensen. En dat gebeurde pas na vier dagen, toen de kettingbrieven vermoedelijk al honderdduizenden Birmezen hadden bereikt. ‘Wij zijn, denken we, het systeem waaraan je refereert in het interview’, schrijven de organisaties, ‘maar we zijn verre van systematisch.’ De ondertekenaars hekelen het gebrek aan rapportagemogelijkheden en de afwachtende houding van het bedrijf in de afgelopen jaren. ‘Het risico dat content tot geweld leidt, is nergens hoger dan in Myanmar’, waarschuwt de brief.

Ja, dat kwam er deze week ook nog bij voor The Zuck. De problemen voor Facebook zijn groter dan de vraag of Cambridge Analytica wist dat wij in het verleden een like hier en daar hebben geplaatst. Een voordeel: Zuckerberg heeft het nu in ieder geval te druk om zich op het presidentschap te kunnen richten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.