De wereld van kraaiende haan, zonsopgang en krantenjongen

‘Het Vrije Volk, de grootste krant van Nederland.’ Meer dan een halve eeuw geleden hing een affiche met deze tekst op straat....

Uit dezelfde periode (ca. 1950) dateert een Volkskrant-affiche, ontworpen door Arthur Goldsteen. Een stapel kranten, hoger dan de Westertoren, ondersteunt de slogan ‘Elke morgen meer abonné’s’. Goldsteen maakte meteen nog een tweede affiche: een beeldvullende kleurrijke haan draagt de Volkskrant in zijn snavel met tussen zijn poten de slagzin ‘De beste krant van Nederland’, getypografeerd als een aanstormende trein. Recent wist de redactie een origineel exemplaar van dit zeldzame affiche te bemachtigen bij Van Sabben, het in affiches gespecialiseerde veilinghuis in Hoorn.

De tentoonstelling Lees die krant! Dagbladaffiches 1905-2005 in het Persmuseum in Amsterdam laat zien hoe de reclame van kranten zich heeft ontwikkeld. De bijbehorende geschiedenis komt als vanzelf boven want onvermijdelijk dringt de vraag zich op hoe het de betreffende krant sinds het getoonde affiche is vergaan. In dat licht bezien is de poster met de kreet ‘Als Papa thuis komt, is ie er al’ (Het Vrije Volk) een tikje schrijnend; sinds 1991 wacht papa immers vergeefs. Een jaar eerder ging ook De Waarheid, (‘De enige linkse krant’), voortgekomen uit het verzet en ooit een veelgelezen communistisch dagblad, ter ziele.

Volgens samensteller Niels Beugeling is het nog niet eens zo lang geleden dat de krant beschouwd werd ‘als een vriend die thuis bij je aanschoof’. Kraaiende hanen, zonsopgangen en frisse krantenjongens vormen tot de jaren zeventig een geliefd decor. Een mannetje met een sigaar in het hoofd maakt reclame voor De Rotterdammer (‘50 jaar een gezellige krant’); een kangoeroe met jong op de buik spoort aan tot het lezen van Het Vaderland. Als grafisch hoogtepunt van dagbladreclame (en in 1970 bekroond door de Art Directors Club Nederland) gelden twee affiches van Waldemar Post voor de Volkskrant: karikaturen van Luns (‘Luns voor ontbijt?’) en Shakespeare in de vorm van gekookte eitjes in hun dopjes. Het derde affiche, met Johan Cruijff als egghead, is nooit geproduceerd uit vrees voor de financiële eisen die de voetballer zou kunnen stellen.

Als de verzuiling wankelt, het krantenkerkhof zich langzaam vult, en andere kranten deel gaan uitmaken van grote concerns, nemen reclamebureaus de taak van individuele kunstenaars steeds meer over. Foto’s vervangen gaandeweg de tekeningen van zo herkenbare illustratoren als Frits Behrendt, Opland en Post.

De tentoonstelling maakt eens te meer duidelijk dat aan de reclame voor dagbladen inhoudelijk nog heel wat te sleutelen valt. De houdbaarheid van menig affiche zit ‘m dan ook in het grafisch kunstenaarschap van de maker waarbij de oudere affiches hogere ogen gooien dan de actuele campagnes. De uitzondering? De affiches van reclamebureau Kessels Kramer bij de introductie van Het Parool als tabloid.

Amsterdam, Persmuseum (Zeeburgerkade 10): Léés die krant, t/m 2 april; di t/m vr 10-17u zo 12-17u Tel. 020-6928810 (www.persmuseum.nl).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden