De wereld van het hindoeïsme

MET EEN gebedsdienst wijdde de hindoegemeenschap van Amsterdam in juli de bouw van een nieuwe tempel in. De priester verklaarde, na een uitgebreid ritueel, de bouwgrond voor de nieuwe mandir (tempel) heilig....

Met rituelen en spreuken uit de Vedische geschriften, het heilige boek van de hindoes, vroeg de pandit (priester) de zegen van God. Als bijbehorende attributen van de gebedsdienst werden vier stenen met bloemen en fruit diep in de bodem gestopt, ter inzegening van de nieuwe mandir en de bouwgrond. Aan het eind zegende de pandit de gehele gemeenschap.

In 1985 was die gemeenschap al eens gezegend toen zij een gebedsruimte inrichtte in een pand in de Rustenburgerstraat, waar op zondag en religieuze hoogtijdagen diensten werden gehouden. Daar kwam enkele jaren geleden een einde aan toen de eigenaar het gebouw verkocht. De meeste religieuze bijeenkomsten moesten vanaf die tijd noodgedwongen in besloten kring worden gehouden.

In principe kent de hindoekalender 174 festiviteiten, maar een dertigtal is echt belangrijk. Ze worden meestal thuis gevierd. Misschien vandaar ook dat de tempelruimten die er zijn, vaak een soort huiskamer lijken. Maar met steun van stadsdeel Osdorp kreeg de stichting Sri Sanatana Dharma Amsterdam een nieuwe locatie in de Saaftingestraat.

Na een voorbereiding van drie jaar wordt de Krishna-mandir gebouwd. Het zal de eerste karakteristieke hindoetempel in Nederland worden. Niet dat er niet al eerder bouwplekken zijn gewijd voor een karakteristieke tempel, maar om de een of andere reden kwam men niet verder dan het slaan van de eerste palen.

In Amsterdam wonen naar schatting tienduizend hindoes van de Sanatana Dharma-stroming. De aanhangers van deze traditionele stroming - de naam betekent: 'de eeuwige wet' - hebben deze tempel gesticht. Mocht de tempel daadwerkelijk worden afgebouwd, dan zal de hindoegemeenschap voor het eerst een duidelijk zichtbaar bouwkundig symbool van haar aanwezigheid in Nederland hebben. Want waar moskeeën overal te zien zijn, zijn mandirs minder zichtbaar.

Het hindoeïsme is na de islam de grootste niet-christelijke religie in Nederland. In totaal leven er zo'n zestigduizend hindoes in Nederland, vooral van Surinaamse komaf. 80 Procent behoort tot de Sanatana Dharma richting. Kenmerkend voor deze stroming is volgens de auteurs van Hindoeïsme in Nederland de ruimte die zij biedt aan de meest verschillende elementen van de hindoeïstische traditie. Het goddelijke valt in vele gedaanten te vereren en er zijn vele wegen die naar het goddelijke leiden, aldus deze stroming.

De andere grote stroming in het hindoeïsme in Nederland is de Arya Samaj, die begon als hervormingsbeweging in de negentiende eeuw in India. Staan de tempels van de Sanatana Dharma vol godenbeelden, in die van de Arya Samaj ontbreken ze volledig. De priesters zijn niet alleen mannelijk brahmanen, zoals bij de Sanatana Dharma. Ook vrouwen kunnen geestelijk leider zijn.

De beweging grijpt terug op de Veda's, de bronnen van het hindoeïsme en volgens de Arya Samaji's de enige wegwijzer naar het zuivere hindoeïsme. Misschien is de stroming nog het best te beschouwen als hindoeïstisch protestantisme. De Sanatana Dharma als katholiek omschrijven gaat zeker te ver, want het boek maakt duidelijk dat zij veelkleurig en veelzijdig is, echter zonder een centraal leergezag zoals in het soms even veelkleurige katholicisme.

Want je kunt best hindoe zijn zonder iets te geloven, mits je je hindoe voelt. Je kunt yoga bedrijven en verder geen boodschap hebben aan deze religie, maar je kunt je ook in diepe filosofische en theologische bespiegelingen begeven die elkaar misschien tegenspreken. Het hindoeïsme biedt ook tegenpolen ruimte.

Dat klinkt prettig, maar het hindoeïsme kent ook zijn felle fundamentalisten zoals de recente geschiedenis van India leert. Deze doorgaans in het Westen als diep-spiritueel en vreedzaam beschouwde religie die het 'intolerante christendom' vaak als voorbeeld voor ogen wordt gehouden, telt aanhangers die geen vorm van geweld schuwen voor de zaak van de Allerhoogste.

Hindoeïsme in Nederland dient behalve om informatie te verschaffen, ook om de integratie te bevorderen. Het is hoog tijd dat niet-hindoes kennis nemen van de opvattingen en inzichten van hun hindoe-medebewoners, aldus het voorwoord. De werkgroep Hindoeïsme van de Sectie Interreligieuze Ontmoeting van de Raad van Kerken wil die integratie bevorderen en publiceerde daarom dit boek, dat eigenlijk geen echt boek is, maar eerder een bundel van soms eerder verschenen artikelen, die voor deze gelegenheid zijn bewerkt.

Het gaat de auteurs verder om een beschrijving van de achtergronden, geloofsbeleving en toekomstperspectieven van Surinaamse hindoes in Nederland. Een sterk punt van het boek is dat bijna de helft van de auteurs zelf hindoe is en zij van binnenuit aangeven waar het hindoeïsme en zijn traditie voor staat. Een zwak punt is dat juist in een boek over een uiterst visueel georiënteerde religie geen enkele afbeelding is te vinden.

Hindoeïsme in Nederland is informatief, maar laat zich niet lekker lezen. Het biedt in twee hoofdstukken een eerste degelijke kennismaking met het hindoeïsme en de stromingen in Nederland. Verder geeft het inzicht in 'jaarlijkse hindoe-vieringen', in de hulpverlening onder hindoes en in rituelen rond huwelijk en begrafenis. Maar het geheel komt wat willekeurig, versnipperd en droog over. Helaas ontbreekt ook een register, wat wordt goedgemaakt door uitstekende verklarende woordenlijst en een goede biografie. Het is een boek om als naslagwerk in de kast te hebben.

Hoewel het moeilijk is een beeld te geven van het hindoeïsme, komt dat van een religie met rivieren, stromen, stroompjes en beekjes, die overigens niet per se naar de zee stromen, misschien nog het best in de richting. Wie Engels leest en het niet erg vindt dat Nederland in de boeken nauwelijks genoemd wordt, kan met een aantal titels uit de literatuurlijst die 'als eerste kennismaking met het hindoeïsme' worden betiteld, beter uit de voeten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden