De wereld rond in tachtig dagen

Vier architecten reisden de wereld rond om in 26 booming metropolen de globalisering vast te leggen. Van Mexico City tot Tokio....

ROND DE jaarwisseling liggen ze altijd bij bosjes in boekwinkels: Het Aanzien van ... (1999, Nederland, de eeuw, het millennium). De vaak rijkelijk geïllustreerde terugblikken verbleken echter bij het beeldverslag dat vier jonge architecten maakten van hun reis langs 26 wereldsteden.

Hun doel: het in kaart brengen van het aanzien van de metropool rond de millenniumwisseling onder invloed van de globalisering. De inspanning: 246.083,2 kilometers in 125 dagen via 55 hotels en 74 vluchten door 14 landen. De oogst: 12.500 dia's, aangevuld met honderden interviews, tijdschriften en kranten.

Het begon als een lunchgedachte tijdens hun studie bouwkunde aan de Technische Universiteit Delft ('zoals bijna al onze projecten'). De droom ooit een wereldreis te maken was ook deze twintigers niet vreemd. Maar dan wel langs steden die door globetrotters het liefst worden vermeden of slechts op doorreis worden aangedaan: Tokio, Bangkok, Johannesburg, Mexico City. Bolwerken van verstedelijking, overactiviteit en hypermobiliteit. Toonbeelden van ontwikkelingen die twintig jaar geleden niet denkbaar zouden zijn. Want dat is het leidmotief van ieder project van dit viertal, verenigd in het Amsterdamse bureau Next architects: het moet nú plaatsvinden. Actuele architectuur.

De Next Millennium Tour moest een breed beeld opleveren van de jongste geschiedenis van de metropool. Een ticket-around-the-world met stops in zo veel mogelijk wereldsteden. Zo zouden ze de globalisering - open economieën, electronische communicatie en wereldwijde productie - op haar wereldschaal kunnen testen. Achttien metropolen in 80 dagen, minder dan een week per stad, was het uitgangspunt. 'Wordt de wereld kleiner, nu we hem tien keer zo snel rond kunnen reizen dan honderd jaar geleden?', vroeg Jules Verne zich al af in Reis om de wereld in 80 dagen (1872). 'I think of myself as being global', antwoordde schrijver Douglas Coupland in Shampoo Planet (1992).

Bart Reuser (27), Marijn Schenk (26), Michel Schreinemachers (27) en John van de Water (26) voelen zich inmiddels heel global. Het werden iets meer steden (26) in iets meer dagen (125), maar ieder zat welgeteld 80 uur in het vliegtuig. De gedachte aan Jules Verne bleef overeind.

Per persoon ontvingen ze 18.000 gulden van het Fonds voor Beeldende Kunsten, Vormgeving en Architectuur. Schenk: 'In Bombay voel je rijk, in Tokio arm. Het is vreemd in korte tijd zo vaak en snel van status te wisselen.'

Zeventig thema's heeft het viertal mondiaal in kaart gebracht, waaronder bruiloften, brievenbussen, huisdieren, Mac Donalds, begraafplaatsen, tienerbladen, etalages, files en het stripblad Donald Duck. Veelal met foto's, maar ook met 'souvenirs', zoals in iedere stad de nummer één uit de hitparade ten tijden van hun verblijf. Duizenden foto's zijn verwerkt in een helder verslag en een kamerbrede beeldwand. De global local nr. ones staan op een cd.

Bijna waren ze de helft van het materiaal kwijt. Tijdens een spoedrit naar het vliegveld in Singapore vergaten Schenk en Van de Water een tas in een taxi. 'De taxicentrale heeft een email gestuurd naar 15.000 taxi's. De volgende dag konden Bart en Michel de tas ophalen. Zoiets kan in een overgeorganiseerde stad als Singapore.'

Zonder email was de wereldreis onmogelijk geweest. Meestal werd in duo's gevlogen, soms alleen, soms met vieren. Ieder had zijn eigen route. Knooppunten waren heilig. Schenk: 'Zelfs achter gordijntjes in een modderstraat in India vind je nog een Internetcafé.' Thuis hielden twee wakkere vrienden alle verzamelde informatie bij, verversten de website en hielden een oogje op de post. Zo werd duizenden kilometers van huis toch nog een opdracht binnengesleept.

Wat hen het meest trof was het wijd verspreide fenomeen van gated communities. Schreinemachers: 'Hele groepen mensen sluiten zichzelf op achter hekken waar pasjes voor nodig zijn. De kanslozen blijven achter in het stadscentrum dat niet meer wordt onderhouden. Je ziet was wapperen en een kampvuur branden op de vierde verdieping van een verwaarloosde wolkenkrabber. En niet alleen in Johannesburg. Ook in Chicago en Sao Paulo. Economisch zijn ze één, sociaal volledig gescheiden.'

De jonge architecten zagen laagbouw en stadspleinen verdwijnen voor stalen hoogbouw en shoppingmalls. Het viertal constateerde 26 global fenomenen zoals junkfood, chinatowns en die gated communities. Van de Water: 'Toch blijft de identiteit van een stad zichtbaar in details, zoals Chinese managers die de ochtend starten met Tai Chi.' Schenk: 'Het is interessant om over vijf of tien jaar terug te gaan om onze conclusies te vergelijken.' Het Fonds kan vast gaan sparen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden