'De wereld heeft mij minder hard nodig dan Iran'

Taraneh Alidoosti, hoofdrolspeler in The Salesman, is Iraans populairste actrice. Wat betekent dat in een land waar vrouwen met meer rekening hebben te houden dan mannen?

Taraneh Alidoosti

Aan de binnenzijde van de linkerbovenarm van Taraneh Alidoosti (32) schuilt een tatoeage; het symbool voor de vrouwelijke sekse met een gebalde vuist erin. Een weekje na de wereldpremière van The Salesman te Cannes plots vastgelegd door fotografen, met een rel in de Iraanse media tot gevolg, een golf van kritiek én bewondering van haar landgenoten. Ja, ze is feminist, twitterde de filmster uit het land waar de leiders het 'feminisme' als staatsondermijnende westerse ideologie interpreteren.

Iraanse actrices hebben met meer rekening te houden dan hun mannelijke collega's, stelt de actrice kort voor de commotie in een interview met de Volkskrant tijdens het filmfestival in Cannes, afgelopen mei. 'Als vrouw kan ik moeilijker internationale rollen kiezen. Dan moet ik of stoppen met werken in Iran, of op een of andere manier een rol kunnen spelen waarin ik mijn haar kan bedekken en de voorschriften van mijn land niet overschrijdt.'

Aanbiedingen waren er wel, logischerwijs. Alidoosti won op haar 17de al een prestigieuze internationale prijs, het Luipaard voor beste actrice te Locarno, en was te zien in eerdere, eveneens bekroonde films van Oscarwinnaar Asghar Farhadi (onder andere About Elly, Zilveren Beer 2009). Toch acteerde ze nooit buiten Iran. 'Het kan verleidelijk zijn. Maar cultureel actief zijn en werken in mijn eigen land is zeer belangrijk voor mij. De wereld heeft mij minder hard nodig dan Iran, zo voelt het.'

Lees ook: 'Ik verzet mij niet, noch voel ik mij beperkt in Iran'

Als filmer in Iran moet je niet te openhartig zijn, zegt regisseur Asghar Farhadi. Kijk naar de architectuur als je The Salesman wil doorgronden.

Lees ook: spanning zit in kleinste details van The Salesman (****)

De kleinste dingen maken The Salesman soms onwerkelijk spannend. Farhadi verweeft ingenieus potentieel beknellende omslachtigheden in de film.

In The Salesman speelt Alidoosti de jonge vrouw Rana, die een hoofdrol speelt in een lokale toneelopvoering van Death of a Salesman, het in Iran populaire klassieke toneelstuk van Arthur Miller, waarin het Amerikaanse vooruitgangsideaal aan diggelen gaat. Thuis, in haar nieuwe appartement, wordt Rana aangerand door een onbekende man. Ze wil geen aangifte doen, wat de relatie met haar wraakzuchtige echtgenoot (Shahab Hosseini, uit A Separation) onder druk zet.

'Je kunt nooit echt weten wat iemand in Rana's positie voelt als je het niet zelf hebt meegemaakt', zegt de actrice. 'Maar ik kan me er wel iets bij voorstellen. Als je getraumatiseerd bent, doorloop je verschillende fasen. Je gaat malen: zinnen herhalen in je hoofd, de herinneringen nemen andere vormen aan. Je wilt erover praten, en ook weer niet.'

Gelijk haar personage werkte Alidoosti in eigen land ook als toneelactrice. Is er meer vrijheid op het toneel dan in de cinema? 'In zekere zin wel. Er is zo weinig publiek voor toneel, dat er veel wordt getolereerd. Aan de andere kant is het ook een beetje een stervende kunstvorm, die wordt gefinancierd door de staat. Ik maak me zorgen om het Iraanse theater.'

Tegelijk floreert de televisieserie Shahrzad, die speelt in de jaren vijftig. Daarin speelt Alidoosti een van de hoofdrollen. Het is een sensatie. 'Het is niet te zien op de gewone televisie, maar wel online, tegen betaling. Of je koopt elke week een dvd, per episode. Natuurlijk worden er enorm veel illegale kopieën verhandeld, maar er worden per week ook zo'n 750 duizend officiële dvd's verkocht. Echt krankzinnig veel.'

Inmiddels is een tweede seizoen in de maak van de serie, die zich afspeelt in het zo anders ingerichte Iran van voor de islamitische revolutie en meerdere taboes doorbreekt. Tegelijk kijkt bijna niemand nog naar het televisiedrama van de staatstelevisie. 'Ze zijn hun publiek kwijtgeraakt. Het was zo nep allemaal, zo onecht, door al die regels. Ik zal nooit werken voor de staatstelevisie, dat zeg ik in elk interview. Ik kan niet met die mensen overweg: ze controleren en dicteren alles. Dat is niet respectvol voor de creatief betrokkenen, vind ik.'

Dankzij het succes van de serie op de Iraanse betaalzender kan ze niet meer ongestoord over straat. 'Even met mijn dochter naar het park of zo, dat gaat moeilijk. Ik klaag er niet over hoor. We hebben geen paparazzi in Iran, ook geen afgeschermde villa's. Ik woon en winkel gewoon tussen de mensen, precies zoals ik dat altijd heb gedaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden