INTERVIEW

De welhaast onmogelijke taak om van nieuwe testament een toneelstuk te maken

Artistiek leider van Toneelgroep De Appel, Arie de Mol, maakte Zie de mens. 'Een waagstuk.'

Jezus (l) in de voorstelling zie de mens. Beeld Leo van Velzen

''Als je achterwege laat dat Jezus de zoon van God is, als je hem kortom bekijkt als mens, dan blijken die evangeliën opeens actuele, morele vertellingen.' Erik-Ward Geerlings (51) kreeg van regisseur Arie de Mol de welhaast onmogelijke taak om van het nieuwe testament een toneelstuk te maken. Een theatermarathon van vijf uur had De Mol in gedachten. Sinds januari is hij de nieuwe artistiek leider van Toneelgroep De Appel. Hij wilde daar beginnen met een statement, een waagstuk. Bam! De Bijbel.Geerlings bewerkte al eerder grote verhalen voor De Mol, zoals De broers Karamazov van Dostojevski en de Decamerone van Boccaccio, maar dit was 'een monster'. Hij verloor zich in eerste instantie in research. Stapels boeken over het leven van Jezus van Nazareth las hij. Vuistdikke studies die de historische Jezus van de mythe trachtten te onderscheiden. Hij onderging films 'Als je achterwege laat dat Jezus de zoon van God is, als je hem kortom bekijkt als mens, dan blijken die evangeliën opeens actuele, morele vertellingen.' Erik-Ward Geerlings (51) kreeg van regisseur Arie de Mol de welhaast onmogelijke taak om van het nieuwe testament een toneelstuk te maken.

Marathon

Een theatermarathon van vijf uur had De Mol in gedachten. Sinds januari is hij de nieuwe artistiek leider van Toneelgroep De Appel. Hij wilde daar beginnen met een statement, een waagstuk. Bam! De Bijbel.

Geerlings bewerkte al eerder grote verhalen voor De Mol, zoals De broers Karamazov van Dostojevski en de Decamerone van Boccaccio, maar dit was 'een monster'. Hij verloor zich in eerste instantie in research. Stapels boeken over het leven van Jezus van Nazareth las hij. Vuistdikke studies die de historische Jezus van de mythe trachtten te onderscheiden. Hij onderging films als The Passion of the Christ, van Mel Gibson. 'Een afschuwelijke, extreem-rechtse film. Maar belangrijk om gezien te hebben.' Ten slotte veegde De Mol de stapel boeken van zijn bureau en dwong hem om te beginnen, daarbij toevoegend: 'We zouden het toch juist niet over Jezus hebben?'

Want dat was het uitgangspunt. Zie de mens, gebaseerd op de vier evangeliën van het Nieuwe Testament, zou vooral gaan over de volgelingen. Het zou vooral niet de zoveelste interpretatie van de persoon Jezus worden. De discipelen die hem adoreren, zijn moeder Maria die hem zoekt, de overheden die hem opjagen, allemaal willen ze iets van hem. Maar dat (achter)volgen heeft een prijs. Zie de mens toont de schade van het volgen: de breuklijnen die tussen families en vrienden ontstaan als gevolg van een ideaal.

'Jezus en zijn volgelingen ondernemen oprechte pogingen om de mensen en hun gedrag te veranderen', zegt Geerlings. 'Dat is het ideaal. Maar dat zie je ten onder gaan aan realpolitik. Dat is de tragedie van het stuk. En ook van de huidige tijd.'

Passieverhaal

Ze vertellen dus niet het passieverhaal zoals dat deze dagen rond Pasen veelvuldig te zien is. Het verschil is dat de passie over de lijdensweg gaat: de geselingen, de kruisgang. 'Dat laten wij allemaal weg. Ons verhaal stopt ook vrij abrupt bij de dood van Jezus. Over een wederopstanding doen wij geen uitspraken.'

De passies hebben als doel de mythe uit te vergroten. Door Jezus en zijn lijden op te hemelen, krijgt hij een bovenmenselijke statuur. 'Dat is nu net niet ons doel', zegt Geerlings. 'Onze Jezus loopt als een scheermes de wereld in. Hij is radicaal naïef. Niemand weet wat ze met hem aan moeten. Iedereen projecteert daarom zijn verlangens en ideeën op die figuur.'

Hij heeft het verhaal 'schoongemaakt, ontdaan van iedere verwijzing naar een God die alle antwoorden heeft. De belangrijkste parabels zitten er wel in, zoals die over de eerste steen en de andere wang toekeren. Maar dan geloofwaardig gemaakt voor de huidige tijd.

En Jezus zelf (gespeeld door David Geysen) is een twijfelende Jezus. Hij is niet bezig met tactiek, enkel met hoe hij vindt dat mensen zich moeten gedragen. Hij twijfelt aan zijn eigen filosofie en komt ten slotte zelfs tot de conclusie dat we geen God nodig hebben. Mensen moeten op eigen kracht volwassen worden. 'Hij heeft het zelfs over een lege hemel. Hij is dus een atheïstische Jezus.'

Een kwestie die tijdens het bewerken naar boven kwam was: Wat doen we met de wonderen? Wel of niet tonen? De wonderen dragen bij aan de mythologisering van Jezus. Dus toch maar niet.

Zo lijkt een van de volgelingen genezen te zijn door Jezus, maar later zet die daar zelf vraagtekens bij: 'Hij heeft mij genezen, of heb ik dat zelf gedaan?'

Geerlings: 'Onze tijd vraagt om een humane Jezus, geen goddelijke.'

Zie de mens van Erik-Ward Geerlings door Toneelgroep De Appel, regie Arie de Mol. Zondag première in het Appeltheater, Den Haag. Daar t/m 30/5.

Genesis van Sophie Kassies door Nationale Toneel, regie Johan Doesburg. Première 18/4 in Zuiderstrandtheater, Den Haag. Daar t/m 24/5.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden