De Week in Boeken: Baden-Baden eert verloren zoon Gerhard Durlacher

Beeld Hollandse Hoogte / Bob Bronshoff

Zelf kwam hij er niet graag terug, in het Baden-Baden waar hij werd geboren en zijn eerste levensjaren doorbracht die verstoken waren van warmte en veiligheid: Gerhard Durlacher (1928-1996), de socioloog die vanaf 1985 een aantal indrukwekkende boeken schreef, onder meer Drenkeling (1987) over zijn jeugd als Joods kind in nazi-Duitsland, tot zijn ouders in juni 1937 met de 8-jarige Gerhard vluchtten naar Rotterdam. In de oorlogsjaren zouden de kampen Westerbork, Theresienstadt en Auschwitz volgen.

Veertig jaar na de oorlog, van een vakantie terugrijdend met zijn gezin, deed hij Baden-Baden weer even aan, schrijft hij achterin Drenkeling, en huiverde opnieuw bij de gedachte dat er destijds slechts enkelingen waren die zich het lot van de Joden aantrokken. Na de publicatie van zijn boek kwam Durlacher er nogmaals terug met een filmploeg, en schreef in 1993 in de VPRO-gids: ‘In een vlaag van naïviteit en nostalgie heb ik toegestemd en daarbij uit het oog verloren dat zelfs zes decennia geen garantie bieden voor verzachting van geslagen wonden.’ Tot de schaarse lichtpunten in het oord van verdriet hoorde zijn ontmoeting met de jonge historica Angelika Schindler, die de geschiedenis van de Joden in Baden-Baden had onderzocht.

In 2018 doet de plaats iets terug: ‘Baden-Baden liest ein Buch’ is de naam van het project. Thuis en op school leest men Ertrinken van Durlacher, de Duitse vertaling van Drenkeling die is heruitgebracht in het jaar dat de schrijver 90 zou zijn geworden, en discussieert daarover. Afgelopen donderdag was er een workshop waar ‘Baden-Badener’ die om verschillende redenen ooit de Heimat hebben moeten verlaten, hun verhaal konden opschrijven. Komende dinsdagavond 8 mei zal dochter en auteur Jessica Durlacher een lezing houden (‘Trotzdem Leben!’), en gaan haar moeder Anneke en zus Eva in gesprek met Angelika Schindler.

‘De slaap wil niet komen, mijn tranen zijn op,’ schreef Gerhard Durlacher over de vlucht in 1937, toen het gezin in een pension in Mönchen Gladbach terecht kon. Hij was nog geen 9 toen zijn jeugd al voorbij was. Maar het verhaal van zijn jeugd is er nog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.