Profiel

De wederopstanding van het raadsel Kate Bush

Hoe goed haar feeërieke sopraanstem het vanavond ook houdt en welke liedjes ze ook kiest uit haar repertoire: Kate Bush (56) wordt hoe dan ook een openbaring, bij de eerste show van haar 22-delige concertreeks in het Londense Hammersmith Apollo. Want Kate Bush, de Britse zangeres die door haar fans magische kwaliteiten worden toegedicht, is 35 jaar lang onzichtbaar geweest, gehuld in de nevelen van het door haarzelf gecreëerde sprookjesbos.

Kate Bush Beeld ANP

Vanavond stapt het raadsel Bush weer in het schelle podiumlicht, voor het eerst sinds The Tour Of Life, haar concertserie die in 1979 eindigde. Een van de meest enigmatische artiesten uit de popgeschiedenis geeft dan eindelijk weer iets van haarzelf bloot. De concertreeks Before The Dawn mag gerust het grootste popevenement van dit decennium worden genoemd. De bijna honderdduizend beschikbare kaarten waren in maart binnen een kwartier uitverkocht en de spanning rond het Londense Hammersmith Apollo-theater is inmiddels om te snijden.

De Britse pers heeft zich onbesuisd overgegeven aan wilde speculaties. Bush zou drie dagen in een drijftank hebben vertoefd, voor onderwateropnamen ten behoeve van de show - om maar wat te noemen. En Bush, zo weten insiders zeker, zou bij haar concert een theatrale en gechoreografeerde versie van haar conceptuele muziekstuk The Ninth Wave uit 1985 opvoeren en daarmee een dertig jaar gekoesterde wens in vervulling laten gaan.

In ieder geval zal ze tranen laten vloeien, van fans die nooit de mogelijkheid hebben gehad haar breekbare en hevig gesticulerende gestalte met eigen ogen te kunnen aanschouwen. Fans die Bush desondanks zien als een kunstzinnige metgezel en leidende kracht in het soms zo turbulente leven.

Beeld Concertposter Before the dawn

Als een droom
In 1978 kwam Kate Bush, 20 jaar oud, al geheel in stijl tot de wereld: als in een droom. Haar single Wuthering Heights, gebaseerd op de roman van Emily Brontë uit 1847, klonk anders dan popmuziek ooit had geklonken. De sopraan van Bush, die ze als meisje jarenlang had gecultiveerd aan de piano in de muziekkamer van het ouderlijk huis in de Londense wijk East Wickham, leek behekst, dwarrelend als een vocale geestverschijning door (op het eerste gehoor) bijna richtingloze melodielijnen. Het lied kreeg pas vaste vorm in het refrein, dat beslist tot de merkwaardigste refreinen in de popmuziek mag worden gerekend: 'Heathcliff, it's me, Cathy, I've come home. I'm so cold, let me in-a-your window.' Een generatie muziekliefhebbers versteende naast het radiomeubel.

De video bij het nummer, uitgebracht in het net aangebroken videocliptijdperk, was niet minder spookachtig. Bush, gehuld in een wit satijnen gewaad, verrees als een Indiase godin met heel veel ledematen uit een witte wolk, keek met wijd opengesperde ogen de camera in en probeerde de televisiekijker te betoveren met wapperende armbewegingen, die het midden hielden tussen karate, aerobics en een yoga-oefening voor gevorderden. In een latere video zong Bush Wutherings Heights slaapwandelend in een rode jurk. In een bos. In de mist.

Het imago van Bush als sprookjesfiguur werd versterkt door een televisiespecial uit 1979, waarin de zangeres het nieuw geopende Spookslot van het Nederlandse pretpark De Efteling inzegent met liedjes van haar eerste plaat The Kick Inside (video onderaan het stuk). Het slotbeeld uit die 20 minuten durende special, bij het titelnummer van het debuutalbum, was ontroerend en veelzeggend. Bush, de haren grijs geverfd, ligt op haar rug in een bootje op een bed van bloemen, drapeert een zwarte sluier over haar gezicht en drijft langzaam (en schijnbaar dood) het beeld uit. Ongeveer zo zou Bush later, na haar eerste tournee, uit de publiciteit verdwijnen. Alsof ze er niet meer wilde zijn en haar bestaan uitsluitend nog een weerslag mocht krijgen in haar kunst: een albumreeks, waarvan hoogtepunten als Hounds Of Love uit 1985 tot de monumenten in de popmuziek zijn gaan behoren.

Kate Bush Beeld Screenshot uit video van Wuthering Heights

'Beest in een kooi'
Maar hoe groot de wereldwijde artistieke waardering voor de liedkunst van Bush ook was, de daarbij behorende rol van popster lag de zangeres niet. In een van haar zeldzame, vroege interviews met het Britse muziekblad NME liet ze in 1979 al weten doodsbang te worden van mensen die haar aanstaarden in de supermarkt. Die haar impertinente vragen stelden of haar zelfs even wensten aan te raken. 'Je wordt niet meer behandeld als een mens. Ik voel me dan als een beest in een kooi.'

En zo begon de terugtrekkende beweging van Bush, die het na luttele televisieoptredens, hier en daar nog een klein interview of een schuchtere acceptatie van een muziekprijs begin jaren negentig definitief voor gezien hield. Ze verdween uit het zicht, trok zich terug in een huis op een eiland in de Theems, omringd door water, hekwerk en waarschuwingsborden. Kate Bush gaf niet langer thuis.

Kate Bush Beeld Getty

Kluizenaar
Het kluizenaarsschap trok ook een wissel op de muzikale productie: de perioden tussen de uitgebrachte albums werden steeds langer, gevolgd door de twaalf jaar stilte die intrad tussen de platen The Red Shoes (1993) en Aerial (2005). Volgens Bush-kenner en biograaf Graeme Thomson (Under the Ivy: the Life and Music of Kate Bush, 2012) bracht de zangeres haar album Aerial uit om een einde te maken aan geruchten dat zij gek zou zijn geworden, verslaafd was geraakt aan drugs of leed aan een ernstige vorm van pleinvrees. Er was niets aan de hand, was de boodschap. Bush, zo zou later blijken, had de twaalf jaar durende artistieke pauze nodig gehad om haar zoon Bertie op te voeden. Op de plaat Aerial verscheen een suikerzoet liedje over die zoon, toepasselijk Bertie getiteld, naast het ook al zo treffende How To Be Invisible.

De vlucht van Kate Bush uit het openbare leven deed de statuur van de popster bepaald geen kwaad. Integendeel: de Britse muziekpers zette zich aan een gedegen mythologisering van de zangeres. Er verschenen wilde verhalen over de 'ware oorzaak' van het kluizenaarsschap van Bush. Schrijvende avonturiers stalkten Bush, die uitsluitend nog buiten haar huis verscheen in een snel optrekkende auto met geblindeerde ramen, en deden verslag van hun bedenkelijke hobby. Het 'enigma Bush' werd een gekoesterd en tijdloos onderwerp, voor als er verder even niets actueels was te melden.

Intussen nam de adoratie van vooral vrouwelijke fans al net zulke mythische vormen aan. Al bij haar eerste plaat The Kick Inside had Bush kennelijk een hypergevoelige snaar geraakt in het feminiene gevoelsleven. Kate Bush was daarmee het eerste echte vrouwen-voor-vrouwen-idool, een functie die later zou worden overgenomen door bijvoorbeeld Tori Amos, die altijd heeft verkondigd Bush te hebben gezien als groot voorbeeld.

Maar zong Amos over heftige vrouwenissues als mannelijk geweld en onvrijwillige seksuele onderwerping, Bush leek de vrouwelijke muziekliefhebber aan te spreken op een meer spiritueel en abstract niveau - al sneed Bush ook wel degelijk politiek gevoelige thema's aan. De onbereikbaarheid van Bush droeg alleen maar bij aan de verering: de fanatici onder de Bush-aanhangers konden in de fantasie een eigen Bush-figuur creëren en op een haast ongezonde manier verafgoden.

Heilzame muziek
Hoe dan ook was in de popmuziek een ander soort vrouwelijke fan opgestaan, een tegenhanger van het tot dan heersende mediagenieke clichébeeld van de gillende en ondergoed werpende meid bij concerten van mannen en boybands. Naar de adoratie van de vrouwelijke fans voor vrouwelijke artiesten werd zelfs sociologisch onderzoek gedaan, bijvoorbeeld in het boek Sing Us A Song, Piano Woman van Adrienne Trier-Bieniek (2013). Fantasierijke, vrouwelijk liedkunst en poëzie zou volgens dat werk therapeutische krachten hebben, en het werk van Kate Bush gold als buitengewoon heilzaam.

Dat bleek ook in de documentaire Come Back Kate uit 2008, van de filmmaaksters Quirine Raché en Helena Muskens (hier op Uitzending Gemist). In dit Kate Bush-portret worden, bij gebrek aan het echte onderwerp, een aantal Bush-fans gevolgd. De dames (en een enkele heer) proberen inzicht te geven in hun innige verbondenheid met de artieste. Hoe diep spiritueel het luisteren naar muziek van Kate Bush wordt ervaren, wordt duidelijk als liefhebber en kunstenares Cynthia Conrad een poging doet haar ervaringen te omschrijven. 'Luisteren naar muziek van Kate Bush is als het kijken naar een edelsteen: opgaan in een kleine, andere, magische wereld.'

Een andere fan: 'Toen ik Wuthering Heights voor het eerste hoorde, voelde ik onmiddellijk dat mijn ziel diep met dit lied én met Kate Bush was verbonden.' In de thematiek van Bush, de spiritualiteit en de etherische, bijna fantasy-achtige wereld, kon een veilig onderkomen worden gevonden, als de buitenwereld leek in te storten door ziekte of ander persoonlijk leed. Escapisme, waar later ook de gothicrock en sprookjesmetal op zou drijven.

Dat Kate Bush dit type fans was ontvlucht, werd dankzij de documentaire een stuk begrijpelijker. Als groepen fans de verjaardag van Kate Bush vieren op het strand en een Kate Bush-vlieger oplaten, in de ijdele hoop dat de zangeres die misschien zal zien vanuit het raam van haar vakantieverblijf in Zuid-Engeland, krijg je zelfs als niet Kate Bush zijnde enigszins de kriebels.

'Overweldigd'
Toch gooit Bush zich vanavond weer voor de leeuwen en haar nieuwe ervaringen als optredend artiest zouden wel eens doorslaggevend kunnen zijn voor het verdere verloop van haar carrière. Krijgt ze de smaak weer te pakken en volgt een nieuwe, vruchtbare periode voor Bush, met wie weet nog meer albums en misschien ooit nog een tournee? Of wordt Bush bevestigd in haar afkeer van publieke optredens en trekt ze zich na haar laatste show op 2 oktober voor onbepaalde tijd terug in haar zwaar beveiligde domein?

De zindering, vlak voor de hernieuwde kennismaking van Kate Bush met haar fans, is voelbaar. Bush zelf liet op haar website weten 'overweldigd' te zijn door de massale respons van haar publiek op de aangekondigde optredens.

Op de sociale media zei een fan: 'Mijn God. Ik heb kaarten voor Kate Bush. Ik ga Kate Bush zien. Ik ga flauwvallen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden