boekrecensie

De wandelende schrijver heeft altijd het juiste citaat bij de hand

In de fraaie serie Terloops van uitgeverij Van Oorschot nemen bekende schrijvers de lezer mee de frisse lucht in.

null Beeld Van Oorschot
Beeld Van Oorschot

Tijdens de lockdown gingen steeds meer mensen wandelen. Noodgedwongen, omdat de sportscholen dicht waren of om ellenlange zoomsessies te doorbreken. Voor veel schrijvers die gewend zijn om thuis te werken, behoort het wandelen al langer tot hun dagelijkse routine. Ze gebruiken die ommetjes om het hoofd leeg te maken, nieuwe ideeën op te doen of gedachten te ordenen.

In de fraai uitgegeven serie Terloops nemen bekende schrijvers, onder wie Nelleke Noordervliet, Thomas Rosenboom en Willem Jan Otten, de lezer mee op hun vaste ronde. De een wandelt in Ierland, de ander in het centrum van Amsterdam en weer een ander zoekt naar rust op het platteland in Groningen. In de vrije essayvorm maken ze de lezer deelgenoot van hun maalstroom aan gedachten. Het levert verrassende en vooral diverse inkijkjes op in wat de schrijver zo al bezighoudt tijdens het stappen.

Globaal zijn er twee typen wandelende schrijvers te onderscheiden. Het ene gebruikt de omgeving om te reflecteren op de geschiedenis van die plek, het menselijke bestaan of het eigen verleden. Marjoleine de Vos is daar een meester in. Wandelend tussen Leermens en Eenum geniet ze van de stilte, maar ze ervaart ook landschapspijn en rouw om de dierbaren die ze verloren heeft. Het leidt tot mooie reflecties over de kunst van het verliezen en de onbevattelijkheid van het menselijke bestaan.

Hoewel Nelleke Noordervliet zichzelf niet als een ‘denk- of therapiewandelaar’ beschouwt, brengt het onherbergzame Ierse landschap haar toch rust. Haar ‘tobberige ik’ lost op in het fenomenale landschap. Ook zij zoekt geen hogere bedoelingen achter dit soort geluksmomenten. De mens is slechts een schakel in de keten van leven, eerder een parasiet dan de kroon op de schepping.

Een prettige bijkomstigheid is dat de reflecterende wandelaar altijd de juiste literaire citaten bij de hand heeft. Van de 19de-eeuwse Duitse dichter Hugo von Hofmannsthal tot de Ierse Nobelprijswinnaar Seamus Heaney: de heerlijkste fragmenten passeren de revue. Zoals Willem Jan Otten het zo treffend zegt: door het hoofd van de schrijver rollen voortdurend andermans zinnetjes, als knikkers door een flipperkast. Zo doen de woontorens rondom de Sloterplas hem denken aan de kerktorens uit De glanzende kiemcel van Simon Vestdijk: ‘De herfst bouwt veel kerktorens bij; zij rijzen / Ver achter elke ontbladerde laan; / En zelfs achter het bos komen zij staan / Om wandelaars de windstreken te wijzen’.

null Beeld Van Oorschot
Beeld Van Oorschot

Het andere type wandelende schrijver houdt zich verre van diepere bespiegelingen, maar is druk met praktische zaken, zoals markeringstekens en relatiebeslommeringen. Ook dat levert aangename lectuur op. Buitengewoon vermakelijk zijn de toeren die Gerbrand Bakker uithaalt om wandelroute 1, die langs zijn huis in de Eifel loopt, van betere markeringen te voorzien. Hij dient een verzoek in bij de burgemeester en ontvangt van de Eifelverein een lading nieuwe Schildchen en Aufkleber. Opgetogen gaat hij aan de slag om de route zo duidelijk mogelijk te markeren. Al snoeiend, spijkerend en lijmend brengt hij bordjes aan. Hij ontwikkelt een obsessie met Bestätigungszeichen: tekens die bevestigen dat je op de goede weg zit. Als een dolle plakt hij de stickers op stammen en leisteen.

Als proef op de som komen twee Tilburgers de nieuwe markering uittesten. Ze verdwalen tot zijn opluchting niet. En dus kan Bakker gaan dromen van een nieuwe, door hem aan te leggen route. Dat vraagt om een vervolgdeeltje, waarin we kunnen lezen over Bakkers nieuwe capriolen met de Schildchen, Aufkleber und Bestätigungszeichen.

null Beeld Van Oorschot
Beeld Van Oorschot

Net zo onderhoudend is De groef van Maartje Wortel. Jarenlang loopt ze hetzelfde rondje door het Oosterpark met haar vriendin Niña. Dankzij die routine zijn ze elkaars ritme en taal gaan begrijpen. Soms schuift Niña’s nieuwe vriend ‘de Koning’ aan, die verzot is op lekkernijen en altijd een gouden dobbelsteen bij zich draagt.

Wanneer Niña plotseling verhuist, moet Wortel op zoek naar een nieuw houvast. Herinneringen aan zinderende vrijpartijen met een ander op een bankje in het park kunnen het gemis niet verdrijven. Wie een beetje bekend is in het literaire wereldje, herkent de figuren over wie Wortel schrijft. Het is alsof je een hoogstaand literair roddelblad leest. Maar ze reikt dieper dan dat. Ze schrijft ook een liefdevolle ode aan de vriendschap met Niña, waarin de rite van het wandelen zo’n centrale rol vervult.

De boekjes hebben het formaat van een hand en kunnen zo mee in de rugzak. In de tijd die het kost een deel te lezen, kun je tussen de drie kilometer (de langzame loper) tot zes kilometer (de snelwandelaar) afleggen. Het concept smaakt beslist naar meer: meewandelen in het hoofd van de schrijver blijkt net zo verslavend te zijn als het wandelen zelf.

De serie Terloops verschijnt sinds het voorjaar van 2020 bij Van Oorschot. De deeltjes kosten € 12,50 per stuk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden