De waarheid heeft vele vermommingen

In het nawoord bij de tweede druk van Wijlen Mattia Pascal schrijft Luigi Pirandello dat sommige critici hem naar aanleiding van die roman een onwaarschijnlijke plot verweten, terwijl hij enkele jaren na het verschijnen ervan een nieuwsbericht in de krant heeft aangetroffen over een identiek geval: een man die zijn...

In de ‘kroniek’ Het theater van het geheugen diept Leonardo Sciascia een dergelijk pirandellesk geval van persoonsverwisseling op uit de Italiaanse geschiedenis. De zaak gaat om de kleine crimineel Mario Bruneri, die op 10 maart 1926 wordt gearresteerd na diefstal van een bronzen vaas op het Joodse kerkhof van Turijn. De arrestant, een recidivist, wendt totale amnesie voor en wordt opgenomen in het gesticht van Collegno. Na publicatie van zijn foto wordt hij geïdentificeerd als Giulio Canella, afgestudeerd filosoof, die in december 1916 tijdens een veldslag in Monastir, Macedonië, zou zijn verdwenen.

Er vormen zich twee kampen. Enerzijds zij die geloven dat Bruneri een oplichter is die dit buitenkansje aangrijpt om zijn straf te ontlopen, anderzijds zij die er heilig van overtuigd zijn dat de ‘geheugenloze van Collegno’ de betreurde professor Canella is. Tot die laatste groep behoort, merkwaardig genoeg, Canella’s vrouw. De zaak houdt Italië maandenlang in de greep, pas in 1931 doet het Hof van Cassatie definitief uitspraak: de geheugenloze van Collegno is níet professor Canella.

In zijn nawoord stelt Sciascia dat het schrijven van dit essay ‘puur divertimento’ voor hem is geweest. Die schijnbare luchtigheid kan niet verhullen dat Het theater van het geheugen veel zegt over het oeuvre van de Siciliaan, die met boeken als Todo modo en De dag van de uil inzicht wilde geven in de complexiteit van de Siciliaanse maatschappij, maar ook over de Italiaanse politiek schreef.

De waarheid komt ook in het gedrang in De dood van Raymond Roussel. Deze Franse schrijver wordt op 14 juli 1933 dood aangetroffen in zijn hotel in Palermo. De neurasthenicus Roussel gebruikte verdovende middelen, op een tafeltje wordt een slaapmiddel aangetroffen. Zelfmoord door overdosis, of toch niet? Slordig en dom recherchewerk van de politie vertroebelt het zicht op de ware toedracht, en ook Sci-ascia komt niet tot een oplossing. Integendeel: ‘De feiten van het leven worden altijd ingewikkelder en duisterder, dubbelzinniger en verdachter, met andere woorden meer zoals ze werkelijk zijn als je ze neerschrijft.’ Een Siciliaan weet beter dan wie ook dat de waarheid duizend vermommingen heeft.Edwin Krijgsman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden